Baczyna (do 1945 ) – wieś w Polsce położona w województwie lubuskim, w powiecie gorzowskim, w gminie Lubiszyn. Według danych z 2011 r. liczyła 1188 mieszkańców. Miejscowość istniała już pod koniec XIII w. i znajdowała się na terytorium Nowej Marchii. Od 1300 r. należała do dóbr zakonu cystersów w Mironicach, następnie była w posiadaniu m.in. rodów von der Marwitz, die Horker, po czym przeszła w 1473 r. ponownie na własność cystersów i kolejno domeny państwowej w Mironicach. Od 1945 leży w granicach Polski.

We wsi znajduje się neogotycki kościół z lat 1870–1871.

W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Baczyna. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa gorzowskiego.

1 sierpnia 1977 część Baczyny (210,49 ha) włączono do Gorzowa.

Położenie Zgodnie z podziałem fizycznogeograficznym Polski według Kondrackiego teren, na którym położona jest Baczyna należy do prowincji Niziny Środkowoeuropejskiej, podprowincji Pojezierza Południowobałtyckiego, makroregionu Pradolina Toruńsko-Eberswaldzka oraz w końcowej klasyfikacji do mezoregionu Równina Gorzowska.

Miejscowość położona jest 8 km na północny zachód od Gorzowa Wielkopolskiego. Wieś posiada układ przestrzenny ulicówki.

Demografia Ludność w ostatnich 3 stuleciach:

Historia 1250 – margrabiowie brandenburscy z dynastii Askańczyków rozpoczęli ekspansję na wschód od Odry; z zajmowanych kolejno obszarów powstała następnie Nowa Marchia 22 maja 1300 – margrabia Albrecht III, przebywając w Kłodawie, ufundował filię klasztoru w Kołbaczu o nazwie Locus coeli (Miejsce Nieba, potem Himmelstedt, obecnie Mironice) i uposażył ją 15 wsiami, w tym Baczyną (Beyerstorp) 1337 – wzmianka w księdze ziemskiej margrabiego brandenburskiego Ludwika Starszego pod nazwą Beierstorp (w ziemi gorzowskiej): Beierstorp LXIIII, dos IIII, ecclesia I, pactus [brak liczby] solidos, schultetus VI – Baczyna liczyła 64 łany, wolne od ciężarów podatkowych są 4 łany parafialne, 1 łan kościelny, pacht płacony rycerstwu przez chłopów wynosił [brak liczby] szylingów, uposażenie sołtysa stanowi 6 łanów 1353, 1354 – margrabia Ludwik nadał rycerzowi Betkinowi von der Ost prawo uzyskiwania dochodów ze wsi 16 lipca 1353 – bracia Konrad i Henning von der Marwitz otrzymali od margrabiego Ludwika, z tytułu długu 40 grzywien lekkich fenigów za straconego przez nich konia (w bitwie pod Odrzyckiem w 1349 r. ze stronnictwem pseudo-Waldemara), po 20 grzywien dochodów z czynszu mostowego w Jeninie i 20 z bedy w Wawrowie oraz Baczynie 1359, 1408 – wzmianki o rodzie die Horker w Baczynie (1359 Wilekin die Horker, 1408 Hans i Martin die Horker) 1473 – wieś ponownie przeszła na własność klasztoru w Mironicach 1539 – w związku z likwidacją zakonu cystersów w Mironicach, wieś weszła w skład utworzonej tam domeny elektorskiej 1540 – w Baczynie wzmiankowany był luterański pastor Johann Kühne, który poprzednio był ostatnim opatem klasztoru cystersów w Mironicach; jego siedzibą był Neuendorf (obecnie Chróścik, dzielnica Gorzowa Wielkopolskiego) 1585 – w wyniku epidemii dżumy wieś straciła prawie 70% mieszkańców 1618-1648 (wojna trzydziestoletnia) – zniszczenia wsi w wyniku działań wojennych 1758 – w czasie wojny siedmioletniej stacjonujący tu duży oddział Kozaków splądrował wiele zagród chłopskich oraz zrabował całe wyposażenie kościoła 1801 – wieś liczyła 286 mieszkańców i 26 gospodarstw; był tu sołtys lenny, 13 chłopów pełnorolnych, 6 zagrodników, 1 chłop uprawiający grunty parafialne, kuźnia, karczma; kościół jest parafialnym 1812 – w czasie wyprawy Napoleona na Moskwę w Baczynie stacjonowały na koszt wsi liczne oddziały armii francuskiej 1831–1832 – epidemia cholery w Gorzowie i okolicznych wsiach 2 poł. XIX w. – nastąpiła znaczna poprawa sytuacji wsi; przybywa mieszkańców, wznoszono nowe domy i budynki gospodarcze 1870–1871 – zbudowano obecnie istniejący kościół 1874 – likwidacja domeny państwowej w Mironicach 1912 – uruchomiono połączenie kolejowe z Myśliborzem i Gorzowem Okres międzywojenny – we wsi funkcjonuje ponad 60 gospodarstw, trzy sklepy, tartak, poczta, dwie gospody, szkoła i kilkoro rzemieślników 30 stycznia 1945 – Baczyna została zajęta przez wojska radzieckie 1945–1946 – wysiedlenie ludności niemieckiej, przybyli przesiedleńcy z Kresów Wschodnich oraz Polski Centralnej 1954–1972 – Baczyna była siedzibą władz gromady Baczyna 1975 – wieś przeszła do gminy Lubiszyn

+ Baczyna i przyległości w XIX/XX w.Niemiecka nazwa Obiekt Położenie Liczba mieszkańców w 1871Beyersdorf wieś Baczyna 734Beyersdorfer Wiesen część wsi 0,5 km na pn. od Kwiatkowic Baczynkaobecnie część Bogdańca 67

+ Właściciele Baczyny LataWłaściciel 1300 – ? cystersi z Mironic 1353, 1354 – ? Betkin von der Ost przed? 1359 – po? 1408 die Horker 1473 – 1539 cystersi z Mironic 1539 – 1874? domena w Mironicach

Nazwa Beyerstorp 1300, Beierstorp 1337, Beuerstorp 1376; Beyersdorf 1784, 1944; Baczyna 1947.

Niemiecka nazwa Beyersdorf może pochodzić od nazwy osobowej Beyer lub nazwy etnicznej Beyer ‘Bawarczyk’ + średnio-dolno-niemieckie dorp 'wieś'. W ziemi pyrzyckiej znajdowała się również wieś Beiersdorp (1264; 1282 Beresdorp, 1289 Beigerstop), której nazwa pochodzi o rycerza Dietricha zwanego Bawarem (Baurus, Beier 1235, Bauwarus 1264) i stamtąd być może została ona przeniesiona w okresie dominacji Barnima I po 1238 r. w ziemi gorzowskiej.

Administracja Miejscowość jest siedzibą sołectwa Baczyna.

Architektura Kościół pw. Apostołów Piotra i Pawła – w stylu neogotyckim, zbudowany w latach 1870–1871 na planie prostokąta z łupanego kamienia polnego i cegły, z czworoboczną wieżą-dzwonnicą wkomponowaną w bryłę ściany zachodniej i zwieńczoną sygnaturką z ostrosłupowym hełmem. Świątynia nakryta jest dwuspadowym dachem, ściany szczytowe zwieńczono ceglanymi sterczynami oraz ostrołukowymi wnękami. Zamknięta pięciobocznie apsyda prezbiterialna znajduje się po wschodniej stronie, wzmocniona jest przyporami i nakryta wielospadowym dachem. Wyposażenie wnętrza jest w przeważającej części współczesne.

Kościół został poświęcony jako rzymskokatolicki 14.06.1946 r. i podlegał parafii Podwyższenia Krzyża Świętego w Gorzowie Wielkopolskim, następnie parafii Świętej Trójcy w Wieprzycach. W 1975 r. został podniesiony do rangi kościoła parafialnego. W 2000 r. wykonano gruntowny remont wieży kościelnej.

Edukacja i nauka Szkoła Podstawowa im. Polskich Olimpijczyków w Baczynie filia przedszkola gminnego w Lubiszynie filia biblioteki publicznej w Lubiszynie

Transport W Baczynie istnieje droga wojewódzka nr 130, oprócz tego Baczyna posiada także drogi niższych kategorii. Dodatkowo w Baczynie znajduje się pięć przystanków komunikacji autobusowej, obsługiwane są one m.in. przez przewoźników: Gminę Lubiszyn i Miejski Zakład Komunikacji w Gorzowie Wielkopolskim.

W Baczynie istniała również stacja kolejowa linii 415 wraz z bocznicą kolejową do (nieistniejącej już) pobliskiej fabryki ciągników rolniczych.

Instytucje i organizacje W Baczynie działa Stowarzyszenie Pomocy Osobom Niepełnosprawnym „Szansa”, zarejestrowane w Krajowym Rejestrze Sądowym 9.06.2004 r.; terenem działania obejmuje gminę Lubiszyn.

Sport W Baczynie działa piłkarski Klub Sportowy Kania Cup Baczyna. Od 2014 roku działa również stowarzyszenie piłki siatkowej Baczyna-Bulls.

Religia Kościół rzymskokatolicki pw. Apostołów Piotra i Pawła jest parafialnym parafii św. Apostołów Piotra i Pawła w Baczynie.

Gospodarka W 2013 r. liczba zarejestrowanych podmiotów gospodarczych wyniosła 170, z czego 3 w sektorze publicznym i 167 w sektorze prywatnym (w tym 137 to osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą); podział według grup rodzajów działalności PKD 2007:

Dział Ilość rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo 7 przemysł i budownictwo 41 pozostała działalność 122

Przypisy 1

Bibliografia