mały|Flaga języka Ido Ido (-ides – grecki przyrostek patronimiczny = odojcowski) – sztuczny język opracowany w 1908 na bazie esperanto, stąd jego druga nazwa: esperanto reformita = 'esperanto reformowane'. Jego autorami byli Louis Couturat i . Celem reformy było usunięcie niektórych krytykowanych cech esperanta, jak końcówka biernika czy tabela korelatywów, a także poprawienie brzmienia języka. Ido jest zasadniczo językiem schematycznym z pewnymi cechami języka naturalistycznego.
Wielkim propagatorem esperanto reformita był laureat Nagrody Nobla w dziedzinie chemii Wilhelm Ostwald, który część otrzymanych pieniędzy przekazał na promocję języka ido.
Liczba użytkowników ido jest niewielka (wynosi szacunkowo od 200 do 5000); mieszkają oni także w Polsce, gdzie miały miejsce dwie międzynarodowe konwencje poświęcone temu językowi (w 1998 w Białobrzegach oraz w 2002 w Krakowie).
Przykładowy tekst (modlitwa „Ojcze Nasz”):
Patro nia, qua esas en la cielo, tua nomo santigesez; tua regno advenez; tua volo facesez quale en la cielo tale anke sur la tero. Donez a ni cadie l'omnidiala pano, e pardonez a ni nia ofensi, quale anke ni pardonas a nia ofensanti, e ne duktez ni aden la tento, ma liberigez ni del malajo.
Gramatyka Alfabet Litery: a b c d e f g h i j k l m n o p q r s t u v w x y z
Samogłoski: a e i o u
Spółgłoski: b c d f g h j k l m n p q r s t v w x y
Dwuznaki: ch sh qu
Dyftongi: au eu
Szyk zdania Standardowym szykiem zdania jest SVO (Podmiot, czasownik, dopełnienie): Me amas ilu (Ja kocham go).
Można zastosować niestandardowy szyk zdania przy użyciu sufiksu -n, który zmienia przypadek z mianownika na biernik: Ilun me amas (Go ja kocham).
Pytania zamknięte zaczynają się od słowa ka (czy): Ka me amas ilu? (Czy ja go kocham?)
Rzeczowniki Rzeczowniki tworzy się, dodając do tematu sufiks -o.
Mianownik Biernik Liczba pojedyncza -o -o Liczba mnoga -i -i Generalnie rzeczowniki mają rodzaj nijaki. Można jednak pokazać płeć poprzez dodanie sufiksów: -ul- (męską) i -in- (żeńską). kuzo (kuzyn albo kuzynka), kuzulo (kuzyn), kuzino (kuzynka).
Przedimek Nie istnieje przedimek nieokreślony, ale istnieje przedimek określony la i przedimek dla liczby mnogiej le, który jest używany, jeżeli nie można użyć sufiksu -i.
tablo, stulo, domo (stół, krzesło, dom) tabli, stuli, domi (stoły, krzesła, domy) la tablo, la stulo, la domo (stół, krzesło, dom z przedimkiem określonym) la tabli, la stuli, la domi (stoły, krzesła, domy z przedimkiem określonym) le 8 (ósemki) le Meyer (Meyerowie)
Przymiotniki Przymiotniki tworzy się, dodając do tematu sufiks -a.
Mianownik Biernik Liczba pojedyncza -a -a Liczba mnoga -a -a
Liczebniki Podstawowe morfemy liczebnikowe to:
0 nul 1 un 2 du 3 tri 4 quar 5 kin 6 sis 7 sep 8 ok 9 non 10 dek 100 cent 1000 mil
Czasowniki W ido występują trzy czasy proste jak również bezokolicznik, tryb rozkazujący i tryb przypuszczający.
Czas teraźniejszy -as Czas przeszły -is Czas przyszły -os Bezokolicznik -ar Tryb rozkazujący -ez Tryb przypuszczający -us
Imiesłowy tworzy się przy użyciu następujących morfemów sufiksowych:
Strona czynna Strona bierna Czas teraźniejszy -ant- -at- Czas przeszły -int- -it- Czas przyszły -ont- -ot-
Przysłówek Przysłówek można stworzyć poprzez dodanie sufiksa -e. bone (dobrze), rapide (szybko), facile (łatwo).
Zobacz też
język sztuczny adjuvilo
Przypisy
Linki zewnętrzne Polskie odgałęzienie języka ido
Wikipedia w Ido Wiktionary w Ido Leonard Weber, Nauka Światowego Języka Pomocniczego Reform-ESPERANTO w systemie IDO