Iłówiec (województwo wielkopolskie)

Iłówiec – osada w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie śremskim, w gminie Brodnica.

Położenie Wieś położona 6 km na zachód od Brodnicy przy drodze powiatowej nr 2465 z Czempinia do Poznania przez Mosinę oraz przy linii kolejowej Poznań - Wrocław. We wsi znajduje się skrzyżowanie z drogą powiatową nr 4062 do Psarskie przez Brodnicę.

Nazwa Miejscowość ma metrykę średniowieczną i istnieje co najmniej od początku XIV wieku. Wieś nazywała się kiedyś inaczej – „Iłowiec Wielki”. Wymieniona została po raz pierwszy w dokumencie z 1300 (wg zachowanej kopii z XVIII wieku) kiedy odnotowano ją pod staropolską, zlatynizowaną nazwą „Illowezc”, 1301 (dokument oblatowany w 1522) „Gilowyecz”, 1302 „Illowo, Illovecz”, 1391 „Gylowecz”, 1395 „Gilowecz”, 1398 „Gylowecz Magnus”, 1403 (wzmianka z 1784) „Iłowiec”, 1418 (wg kopii z 1428) „Gylovyecz”, 1419 „Gilowecz Maior”, 1435 „Gylowyecz Maior”, 1448 błędnie „Rilovicz”, 1454 „Gylowyerz”, 1468 „Gyloroyecz”, wg kopii z XVI wieku „Gilowiec”, 1475 „Sylowecz”, 1488 „Ilowyecz”, 1494 (wg kopii z 1528) „Ihylowiecz”, 1510 „Gylowyecz Maius”, 1563 „Gylowiecz Maior”, 1566 „Ilowiecz Maior”, 1586 „Iłłowiecz Maius”, 1597 „Illovecz Maior” .

W XIV wieku nastąpił również podział wsi na Iłówiec Mały i Iłówiec Kościelny, zwany Wielkim.

Od nazwy miejscowej Iłowiec, pochodzi również polskie, szlacheckie, odmiejscowe nazwisko Iłowieckich herbu Ostoja, którzy od średniowiecza byli dawnymi właścicielami miejscowości.

Historia Miejscowość historycznie należała do Wielkopolski. Początkowo była wsią szlachecką, własnością polskiej szlachty z rodu Iłowieckich herbu Ostoja, którzy od nazwy wsi przyjęli odmiejscowe nazwisko. Od 1320 tereny, na których powstała wieś leżały w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1435 miejscowość leżała w powiecie kościańskim województwa poznańskiego Korony Królestwa Polskiego. W 1510 w parafii Czempiń.

Pierwszy historyczny zapis odnotowujący wieś pochodzi ze średniowiecznych archiwów sądowych. W latach 1300-1303 odnotowany w nich został jako świadek komes oraz sędzia poznański Wisław z Iłowca herbu Łodzia .

Kolejne zapisy historyczne pochodzą ze źródeł kościelnych. W 1308 biskup poznański Andrzej Zaremba przeznaczył altarię św. Mikołaja i Szczepana w katedrze poznańskiej dla dwóch swoich penitencjarzy i przekazał im w uposażeniu m. in. dziesięciny z Iłowca oraz Borowa. W 1314 biskup poznański Domarad Grzymała przeznaczył wspomnianą fundację na nową prebendę kanoniczną, a w 1403 biskup poznański Wojciech Jastrzębiec przekazał ją wikariuszom katedry poznańskiej.

W 1391 Maciej z Iłowca toczył spór sądowy z Hamplem z Karśnic, Dobiesławem Bodeckim z Bucza] i Włostem z Grzybna, którzy zapłacić mieli karę zwaną „niestane”. W 1393 odnotowany został Mikołaj, Miczek Iłowiecki z Iłowca, stryj Świętosława z Iłowca Małego. W 1395 wspomniano jako świadka Piotra, Pietrasza Iłowieckiego z Iłowca domniemanego ojca Świętosława.

W licznych zapisach sądowych wspomniano także w latach 1396-1435 Świętosława, Święszka Iłowieckiego z Iłowca Wielkiego oraz z Iłowca Małego, a także m. in. z Pecny. Pełnił on funkcję zastępcy wicesędziego w Kościanie w 1404, a w 1405 był wicesędzią w kościańskim. W 1408 był zastępcą starosty generalnego Wielkopolski w Kościanie (łac. „loco capitanei”). W latach 1415-1419 pełnił funkcję wicesędziego w Kościanie. Był też ostatnim znanym kasztelanem karz. W latach 1413-1334, asesorem sądowym w Kościanie w latach 1412-1413, 1416 i 1421. W 1395 sąd nałożył na poddanych Świętosława Iłowieckiego karę za kradzież owiec i baranów ludziom z miasta Śremu. W 1396 sąd uwolnił Świętosława z Iłowca od kary za kradzież. W 1398 od Świętosława Iłowieckiego oraz jego kmiecia z Iłowca burmistrz miasta Śremu domagał się zadośćuczynienia za owce. W 1400 Świętosława Iłowieckiego ustanowił swym pełnomocnikiem jego brat Mikołaj z Morki w sporze z Piotrem Kąkolewskim o 120 grzywien. W 1400 Świętosław wspomniany został jako dziedzic w Iłowcu i Psarskim. W 1403 wraz z Czemą z Jerki poręczył on staroście generalnemu Wielkopolski za Janusza Abdanka (zwanego też Awdańcem z Golejewa), iż ten stawi się przed króle polskim Władysławem II Jagiełłą w przeciwnym razie starosta miał otrzymać 3 części w Sarbinowie koło Ponieca lub 200 grzywien. W 1403 Święszek wraz z Wojciechem prezbiterem swym bratem, zapisał wikariuszom katedry poznańskiej czynsz roczny w kwocie jednej grzywny od kwoty głównej 10 grzywien na Iłowcu.

W 1404 Święszek Świętosław Iłowiecki dziedzic w Iłowcu ręczył kasztelanowi santockiemu Mikołajowi Błociszewskiemu za Jana Strobiszewskiego, iż ten naprawi wszystkie szkody. W latach 1404-1405 Święszek w imieniu dzieci Kopcia z Bogusławek toczył i wygrał spór sądowy z Hinczką Wezenborgiem z Gostynia o mienie zabrane im przez Hinczkę wartości 150 grzywien groszy praskich. W 1409 Świętosław Iłowiecki dowodził przed sądem przeciwko Małgorzacie z Iłowca Małego oraz Górki Miejskiej w sprawie granic wsi Pecna i Iłowca Małego. W 1409 Świętosława z Iłowca oraz jego braci Mikołaja z Morki i Mikołaja z Błożejewa (obecnie to Błażejewo koło Dolska) pozwał kasztelan poznański Mościc ze Stęszewa w sprawie obciążenia przez ich stryja Mikołaja Iłowieckiego oprawy wspomnianej Małgorzaty czynszem dla kościoła w Iłowcu Małym. W 1415 przeciw Święszkowi Iłowieckiemu dowodził Mikołaj z Górki Miejskiej kanclerz kapituły poznańskiej, że Małgorzata Iłowiecka (siostra Mikołaja), otrzymała od swego ojca Wojciecha z Górki Miejskiej 60 grzywien posagu oraz wniosła je do Iłowca do swego męża Mikołaja, stryja Świętosława.

W latach 1435-1462 notowano syna Świętosława Ilowieckiego Wojciecha Iłowieckiego z Iłowca Wielkiego, Iłowca Małego oraz Pecny oraz jego żonę Elżbietę. Wojciech był wicepodsędkiem w Kościanie w 1447, asesorem sądowym w Kościanie w 1448. W 1435 zapisał on żonie Elżbiecie po 140 grzywien w szer. groszy posagu oraz wiana na Iłowcu. W 1435 siostry Elżbieta żona tegoż Wojciecha oraz Anna żona stren. stolnika poznańskiego Bieniaka Będlewskiego, córki kasztelana kamieńskiego Dobrogosta Koleńskiego zrezygnowały na rzecz ojca z części swoich dóbr po matce. W 1461 Wojciech Iłowiecki odnotowany wraz wujem Jadwigi żony Mikołaja Koleńskiego. W 1462 Wojciech wraz ze swym synem niedzielnym Piotrem Iłowieckim zapisał Elżbiecie żonie Piotra 200 grzywien w półgroszach wiana na całym Iłowcu i połowie wsi Pecna oraz na całym folwarku i dworze iłowieckim. W 1454 odnotowano, że syn Świętosława Wojciech Iłowiecki dziedzic Iłowca został jako jeniec wzięty do niewoli przez Krzyżaków w bitwie pod Chojnicami, jaka odbyła się w czasie wojny trzynastoletniej .

Archiwalne źródła historyczne wspomniały mieszkańców wsi pochodzących z niższych stanów. W 1393 wspomniany został Maciej kmieć z Iłowca, który dowodził przeciw Włostowej z Grzybna, że Włost nie zapłacił mu za kupione rzeczy. W latach 1395-1398 kmiecie Świętosława w zatargu z miastem Śremem o owce. W 1429 pracownikowi Jakubowi karczmarzowi poddanemu Świętosława z Iłowca Jarosław z Gorzyczek winien był zapłacić 44 grosze. W 1502 Bartosz z Iłowca prawdopodobnie miejscowy kmieć stanął przed sądem miasta Poznania w sporze z Piotrem Francz ze Szczecinka o konia.

We wsi istniały kolejno trzy kościoły drewniane, które uległy zniszczeniu. Obecny został wybudowany w latach 1839-1841..

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa poznańskiego.

Zabytki i turystyka Zabytkami wsi prawnie chronionymi są: kościół św. Andrzeja - z 1841 roku, późnoklasycystyczny, Zespół pałacowy: pałac w Iłówcu, eklektyczny z 1866 r. zbudowany na zrębach starego dworu, elewacja naśladuje budynek Opery Berlińskiej, nad wejściem znajduje się dekoracja rzeźbiarska z postaciami kobiet w otoczeniu symboli postępu w rolnictwie, m.in. lokomobily i pługu parowego; park z XIX wieku o powierzchni 12 ha. Zespół folwarczny: stajnia koni wyjazdowych z 1911 r., ośmioboczny kurnik neogotycki z 1910 r., spichrz z 1890 r., spichrz z wieżą z 1900 r., czworak nr 19 z 1899 r., czworak nr 20 z 1910 r.

W Iłówcu funkcjonuje Szkoła Podstawowa im. Dezyderego Chłapowskiego w budynkach z 1913 i 1946, przy których rośnie pomnik przyrody. Jest nim dąb szypułkowy o obwodzie 660 cm. We wsi znajduje się kapliczka w kształcie ściętej piramidy zakończona krucyfiksem, która ma upamiętniać wizytę Napoleona 16 lipca 1807.

Demografia Liczba mieszkańców miejscowości w poszczególnych latach: +RokIlość mieszkańców19883002002410200942920114132021394

Zobacz też Kanał Piotrowo-Iłówiec

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Pałac w Iłówcu

Kategoria:Iłówiec (województwo wielkopolskie)