Toni Morrison, właśc. Chloe Anthony Wofford-Morrison (ur. 18 lutego 1931 w Lorain, zm. 5 sierpnia 2019 w Nowym Jorku) – amerykańska powieściopisarka i eseistka, laureatka literackiej Nagrody Nobla (1993), z przekonań feministka.
Życiorys Dzieciństwo i młodość Urodziła się w wielodzietnej czarnoskórej rodzinie robotniczej Georga i Ramah Wofford. Do 12 roku życia nosiła imię Chloe Ardelia, zmieniła je na Antonina podczas przejścia na katolicyzmJej rodzina należała do Afrykańskiego Kościoła Metodystyczno-Episkopalnego . i chrztu. Forma Toni jest zdrobnieniem dokonanym przez przyjaciół. Studiowała na uniwersytetach Howarda i Cornella; w 1955 uzyskała tytuł magistra literatury amerykańskiej za pracę “Virginia Woolf’s and William Faulkner’s Treatment of the Alienated”.
Rodzina i praca Następnie wykładała na Uniwersytecie Howarda w Waszyngtonie. Tam poślubiła Harolda Morrisona, urodzonego na Jamajce architekta z którym miała dwóch synów: Forda i Slada. Małżeństwo rozpadło się w 1964, a Toni Morrison wróciła do Lorain. Otrzymała pracę w Random House i przeniosła się do Syracuse. W 1968 Morrison została przeniesiona do Nowego Jorku i pracowała w dziale wydawnictw szkolnych.
Pisarka i naukowczyni W 1970 w wydawnictwie Holt, Rinehart i Winston opublikowała swoją pierwszą książkę The Bluest Eye. Kilka lat później została redaktorką handlową Random House nowojorskiej oficyny wydawniczej, która zaczęła publikować jej utwory. W 1989 roku została wykładowczynią na wydziałach humanistycznych Uniwersytetu w Albany i Uniwersytetu w Princeton. Na uczelni pracowała do 2006, do czasu przejścia na emeryturę.
Zadebiutowała powieścią The Bluest Eye (1970), opisującą osamotnienie czarnoskórego dziecka w społeczeństwie o rasistowskich uprzedzeniach.
Kolejne utwory Morrison to: Sula (1973); Pieśń Salomonowa (1977) – saga ubogiej czarnoskórej rodziny w miasteczku amerykańskim, która została Książką Roku w Stanach Zjednoczonych; Tar Baby (1981); Umiłowana (1987), wyróżniona Nagrodą Pulitzera; Jazz (1992) oraz zbiór esejów Grając w ciemnościach (1992), Raj (1998).
W 1993 roku otrzymała Nagrodę Nobla w dziedzinie literatury. W uzasadnieniu decyzji o przyznaniu jej pisarce Szwedzka Akademia napisała: „W powieściach charakteryzujących się siłą wizji literackiej i poetyckich wartości Morrison przedstawia najważniejsze problemy amerykańskiej rzeczywistości”.
Oprócz powieści pisała wspólnie z nieżyjącym synem Sladem powieści dla dzieci, opowiadania, libretto do opery Margaret Garner (2005) oraz literaturę faktu, m.in. w 2017 roku „The Origin of Others”.
Zasiadała w jury konkursu głównego na 58. MFF w Cannes (2005).
Uhonorowanie W listopadzie 2017 roku Uniwersytet Princeton, na którym Toni Morrison wykładała w latach 1989–2006, dla uznania jej zasług nadał dotychczasowemu budynkowi West College nazwę Morrison Hall.
Twórczość (polskie wydania) Jazz (Jazz) tłum. Julita Wroniak-Mirkowicz (ok. 1996) Świat Książki Raj (Paradise) tłum. Zbigniew Batko (1999) Prószyński i S-ka Odruch serca (A mercy) tłum. Maria Olejniczak-Skarsgård (2009) Albatros Dom (Home) tłum. Jolanta Kozak (2013) Świat Książki Miłość (Love) tłum. Krzysztof Zarzecki (2014) Świat Książki Najbardziej niebieskie oko (The Bluest Eye) tłum. Sławomir Strudniarz (2014) Świat Książki Umiłowana (Beloved) tłum. Renata Gorczyńska (2014) Świat Książki Pieśń Salomonowa (Song of Solomon) tłum. Zofia Uhrynowska-Hanasz (2015) Świat Książki Skóra (God help the child) tłum. Jolanta Kozak (2016) Świat Książki Kto jest górą? Lew czy Mysz? (Who’s Got Game?: The Lion or the Mouse?) z synem Sladem Morrisonem tłum. Jolanta Kozak (2005) Wyd. Mag Najbardziej niebieskie oko, tłum. Kaja Gucio, Wydawnictwo Poznańskie 2022 Samoszacunek. Eseje i medytacje, tłum. Kaja Gucio, Wydawnictwo Poznańskie 2022
Nagrody National Book Critics Award (1978) za Pieśń Salomonową Nagroda Pulitzera 1988 za książkę Umiłowana Nagroda Nobla 1993 National Humanities Medal (2000) Medal Wolności (2012) PEN/Saul Bellow Award for Achievement in American Fiction (2016)
Ekranizacje W 1998 roku została zekranizowana powieść Umiłowana. Tytuł: Beloved (pol. Pokochać)
Przypisy
Kategoria:Absolwenci Cornell University Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Howarda Kategoria:Amerykanie odznaczeni Orderem Sztuki i Literatury Kategoria:Amerykańscy eseiści Kategoria:Amerykańscy nobliści Kategoria:Amerykańscy prozaicy XX wieku Kategoria:Amerykańscy prozaicy XXI wieku Kategoria:Amerykańskie feministki i feminiści Kategoria:Członkowie Amerykańskiej Akademii Sztuki i Literatury Kategoria:Członkowie PEN Clubu Kategoria:Doktorzy honoris causa Kategoria:Eseiści anglojęzyczni Kategoria:Eseiści XX wieku Kategoria:Eseiści XXI wieku Kategoria:Komandorzy Orderu Sztuki i Literatury Kategoria:Nobliści – literatura Kategoria:Odznaczeni Prezydenckim Medalem Wolności Kategoria:Pisarze postmoderniści Kategoria:Prozaicy anglojęzyczni Kategoria:Urodzeni w 1931 Kategoria:Zdobywcy Nagrody Pulitzera Kategoria:Zmarli w 2019