Łopuchowo – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie poznańskim, w gminie Murowana Goślina.

Części +Integralne części wsi Łopuchowo SIMC Nazwa Rodzaj0589949 Gać część wsi

Nazwa Miejscowość ma metrykę średniowieczną i istnieje co najmniej od połowy XII wieku. Kiedyś nazywała się inaczej – Łoskuń. Pierwszy zachowany zapis o wsi pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1335 (wg zachowanej kopii z XV wieku) kiedy to zanotowana została pod zlatynizowaną, staropolską nazwą „Lopuchowo”, 1389 „Lopuchovo”, 1420 „Lapochowo”, 1423 (wg zachowanej kopii z lat 1488-1492) „Lapuchowo”, 1480 (wg zachowanej kopii z XVII wieku) „Łopuchowo”.

Nazwę Łopuchowo wywodzą badacze od łopianu, którego sporo rośnie w okolicy, bądź też od kmiecia o imieniu lub przezwisku Łopuch.

Od nazwy miejscowej wsi Łopuchowo, pochodzi polskie, szlacheckie, odmiejscowe nazwisko Łopuchowskich, którzy od średniowiecza byli dawnymi właścicielami miejscowości.

Historia

Okolice miejscowości były zasiedlone jednak już wcześniej niż odnotowały to zachowane zapisy historyczne. Podczas badań archeologicznych z 2017 archeolodzy odkryli na jej terenie kilkanaście grobów szkieletowych, które mogły być elementem cmentarza przykościelnego. Wykopano także zabytki metalowe, m.in. monety z XV wiekuTomasz Sikorski, Komputer często zastępuje łopatę, w: Prasowa Powiatowa 17., nr 15/25/2018, s.2, ISSN 2544-3925.

Miejscowość pierwotnie związana była z Wielkopolską i początkowo była wsią szlachecką, należącą do polskiej szlachty z rodu Łopuchowskich, którzy od dawnej nazwy wsi przyjęli odmiejscowe nazwisko. Od 1320 tereny, na których powstała wieś leżały w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1482 miejscowość leżała w powiecie poznańskim w Koronie Królestwa Polskiego. W 1335 leżała w parafii Gać .

Pierwszy zapis o wsi pochodzi z XIV wiecznych źródeł kościelnych. W 1325 (recte 1335) biskup poznański Jan Łodzia erygował parafię w Gaci i przyłączył do niej m. in. wieś Łopuchowo. W 1421 kmiecie łopuchowscy mieli płacić meszne plebanowi w Gaci. W 1423 i 1510 odnotowano dziesięcinę z Łopuchowa, po wiardunku prawdopodobnie pobieranego od każdego łana, która należna była prebendzie kanonickiej „Tarnowo” w kapitule katedry poznańskiej. W 1468 i 1482 wieś Łopuchowo leżała w parafii Gać. W 1512 Piotr komendarz z Gaci toczył proces z Jerzym Kaczlińskim dziedzicem w Gaci domagając się od niego m. in. dziesięcin z Łopuchowa. W 1521 do uposażenia prebendy kanonika Stanisława Mielżyńskiego należały m. in. dziesięciny z Łopuchowa. Odnotowano, że wieś ma 14 łanów, ale tylko 10 łanów płaciło, gdyż dwa łany zajmował dziedzic. W 1526 do uposażenia wspomnianego kanonika należały m.in. dziesięciny z Łopuchowa. Wieś miał 9,5 łana osiadłego, z których płacono po wiardunku. Dwa łany były opuszczone, a jeden z nich uprawiał dziedzic i płacił dziesięcinę, a drugi dopiero w tym roku dziedzic zaczął uprawiać ponieważ przedtem leżał on odłogiem. Łan ten opuścił kmieć Jan z powodu ubóstwa, a był winien dziesięciny za dwa lata i za długi został obłożony ekskomuniką.

W latach 1390–1397 wspomniano Żegotę z Łopuchowa, który od nazwy wsi przyjął odmiejscowe nazwisko Łopuchowski. Był on także notowany jako Żegota Gerwartowic z Żylic (obecnie to Żelice w powiecie kcyńskim). W latach 1390–1396 toczył on majątkowe procesy sądowe: w latach 1390–1392 z kramarzem Bartoszem z miasta Poznania o dwie grzywny długu, w 1394 z Mikołajem i Mirosławem ze Świekotek o 10 grzywien. W 1396 w sporze z Borzysławem sługą Mikołaja z Łekna o 20 grzywien, a w 1397 ze Stefanem mieszczaninem z Obornik.

W latach 1400-1425 wspomniano Małgorzatę Łopuchowską, wdowę po Żegocie, zwaną też Machną z Łopuchowa. W 1400 jako dziedziczka w Łopuchowie toczyła ona proces ze Stefanem mieszczaninem z Obornik. Pretensje Stefana do 6 grzywien i 13 groszy odpierał w imieniu Małgorzaty jej syn Niemierza z Bliżyc. W 1401 Małgorzata Łopuchowska toczyła proces z Bodzętą Wojaczewskim. W 1401 wraz z synem Niemierzą toczyła proces z Szymonem Boguniewskim o 20 grzywien poręki oraz o 15 grzywien posagu i 1,5 grzywien czynszu, za które Małgorzata poręczyła za Szymona. W 1420 Małgorzata Łopuchowska zapisała swojemu synowi Niemierzy z Kiszewa 90 grzywien wiana, jakie oprawił jej ojciec Niemierzy, a które ona przeniosła na Łopuchowo, z zastrzeżeniem dla siebie dożywotniego użytkowania tej sumy. Zapisowi temu sprzeciwił się Tomek Gądecki, który twierdził, że posiadała ona 90 grzywien na 9 łanach i 9 kmieciach w Łopuchowie. W 1420 odnotowano Małgorzatę jako matkę Niemierzy i Mroczka.

Źródła historyczne odnotowały także mieszkańców Łopuchowa pochodzących z niższych stanów społecznych. W 1421 kmiecie łopuchowscy. W 1425 Marek kmieć z Łopuchowa toczył proces z Machną z Łopuchowa, która zajęła mu dwa konie w otwartym polu. W 1482 wspomniano kmieci Rogusza, kolejnego kmiecia z nieodczytanym imieniem oraz ławnika Mikołaja Janisza. W tym roku Dorota z Łopuchowa wniosła o rozwiązanie jej małżeństwa z pracownikiem Marcinem Babałą z powodu impotencji męża, „którego nie zaznała pomimo 6 lat pożycia”. W 1513 imiennie odnotowano licznych kmieci z Łopuchowa: Jana Chodurka, Marcina Wiecza, który siedział na półłanku ale go nie uprawiał od dwóch lat, Piotra Wielgiego siedzącego na łanie, Aleksego siedzącym na łanie, Małdrzyka na jednym łania, Łukasza i Stanisława z Worowa na jednym łanie, Wawrzyńca Kopecza na łanie, Marcina Kubalę (lub Bąbalę) na jednym łanie, który go nie uprawiał go od 2 lat z powodu kalectwa (łac. „delectus”), Małgorzatę Jankową na jednym łanie, sołtysa Jana Popka na połowie łana opuszczonego, Jana włodarza (łac. „villicus”) na jednym łanie, a także Jadwigę karczmarkę na połowie łana opuszczonego. Wspomniano także kulawego zagrodnika, 3 zagrody opuszczone, łan opuszczony, który uprawiali kmiecie w zamian za czynsz w wysokości 20 groszy, pół kopy lub pół grzywny z każdego łana. Według układu z miejscowym dziedzicem z łanu osiadłego kmiecie płacili po 3 wiardunki i 4 grosze czynszu. W 1527 Andrzej karczmarz z Łopuchowa toczył proces ze Stanisławem plebanem w Gaci, od którego domagał się miecza wartości 21 groszy pożyczonego przed 4 laty.

Miejscowość odnotowały także zapisy podatkowe z XV i XVI wieku. W 1423 w Łopuchowie odnotowano 12 łanów. Wcześniej było 14 kmieci, ale dziedzic dwóch usunął i orał ich role. W 1478 Łopuchowo znalazło się w wykazie zaległości podatkowych. W 1510 odnotowano pobór podatkowy od 8 łanów, a w 1510 pobór od 7 łanów. Przed 1513 wieś Łopuchowo miała 14 łanów osiadłych ale w momencie zapisu 6,5 osiadłych i 7,5 łanów opuszczonych. We wsi mieszkał też jeden zagrodnik, a 3 zagrody były opuszczone. W 1521 wieś miała 14 łanów, z których dwa zajmował dziedzic. W 1526 wieś miała 9,5 łana osiadłego i dwa łany opuszczone uprawiane przez dziedzica. W 1535 miał miejsce pobór od połowy łana opuszczonego. W 1563 pobrano podatki od 4,5 łana, karczmy dorocznej. W 1581 miał miejsce pobór z działów Wincentego i Stanisława Budziszewskich. W 1581 odbył się pobór z działu Wincentego Budziszewskiego od 6 półłanków, 3 zagrosników, rybaka, a z działu Stanisława Budziszewskiego od dwóch półłanków, 3 zagrodników i kwarty opuszczonej.

Wieś szlachecka położona była w 1580 roku w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskimAdolf Pawiński, Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym, t. I, Wielkopolska, Warszawa 1883, s. 12..

Na początku XIX w. wieś posiadali Świniarscy. W 1780 r. z ich inicjatywy w Łopuchowie zbudowano dwór szachulcowy. W 1806 r. Łopuchowo nabył Ksawery Chłapowski, który najprawdopodobniej dokonał rozbudowy dworu. Zapewne kiedyś prezentował się wspaniale – z wieżyczką na kalenicy i mansardowym dachem. Kolejnymi właścicielami posiadłości były rodziny Luther i Mosebach.

II wojna światowa

W okresie II wojny światowej miejscowość została objęta zarówno wysiedleniami ludności polskiej jak zasiedleniami ludności niemieckiej. W 1939 po kampanii wrześniowej Wielkopolska została bezpośrednio anektowana przez III Rzeszę. Władze niemieckie utworzyły na jej terenie tzw. Kraj Warty. W okresie okupacji niemieckiej rozpoczęli masowe wysiedlenia ludności polskiej, a później w ramach akcji Heim ins Reich (pol. „Powrót do domu w Rzeszy”) zasiedlanie miejsc po nich niemieckimi przesiedleńcami z Besarabii, krajów bałtyckich i ZSRR.

W pierwszych dniach grudnia 1939 z powiatu obornickiego wysiedlano mieszkańców Czerwonak, Łopuchowa, Murowanej Gośliny, Obornik, Ocieszyna, Pobiedzisk i Rogoźna. Odbywały się one w nocy lub wcześnie nad ranem. Mieszkańców budzono waleniem do drzwi mieszkań kolbami karabinów. Musieli oni opuścić domy w 15 minut po czym ładowano ich na wozy konne i przewożono do obozu przesiedleńczego w Kowanówku. Po kilku dniach transportowani byli do Obornik gdzie na dworcu wsadzano ich w wagony towarowe i wywożono do Sokołowa Podlaskiego w Generalnym Gubernatorstwie. Wysiedlani mieszkańcy byli rewidowani, zabierano ich biżuterię i pieniądze, a ich mieszkania, domy, sklepy i firmy przejmowali miejscowi Niemcy. Z Rogoźna i okolicy w 1939 wysiedlono około 900 osób, a z całego powiatu obornickiego ponad 2 tysiące osób.

Okres PRL Po 1945 dwór przeszedł pod użytkowanie Spółdzielni Rolniczej. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa poznańskiego.

Obecnie Obecnie w Łopuchowie stare budownictwo współistnieje z nowo powstałymi domami jednorodzinnymi. Łopuchowo posiada nowoczesne boisko piłkarskie miejscowego KS Łopuchowo.

Komunikacja Wieś jest położona 7 km na północny wschód od Murowanej Gośliny. Przebiega przez nią linia kolejowa nr 356 Poznań Wschód – Bydgoszcz Główna z dwoma przystankami kolejowymi: Łopuchowo i Łopuchowo Osiedle, zatrzymują się na nich pociągi Kolei Wielkopolskich relacji Poznań Główny – Gołańcz.

Zobacz też Łopuchówko (SIMC 0589866) Łopuchówko (SIMC 0589872) Łopuchowo (przystanek kolejowy)

Przypisy Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części () GUS. Rejestr TERYT

Bibliografia

Artykuł o dworze w Łopuchowie Marcin Libicki, Dwory i pałace wiejskie w Wielkopolsce - Przewodnik, Poznań 1997, .

Linki zewnętrzne

Dwór w Łopuchowie na polskiezabytki.pl (nieistniejący)

Kategoria:Łopuchowo (województwo wielkopolskie) Kategoria:Wsie szlacheckie I Rzeczypospolitej (województwo poznańskie)