Małachowo – wieś w Polsce, położona w województwie wielkopolskim, w powiecie śremskim, w gminie Dolsk.

Podział wsi +Integralne części wsi Małachowo SIMC Nazwa Rodzaj 0582278 Huby część wsi

Położenie Wieś położona 4 km na południe od Dolska przy drodze wojewódzkiej nr 434.

Nazwa Miejscowość ma metrykę średniowieczną i istnieje co najmniej od pierwszej połowy XIV wieku. Kiedyś nazywała się inaczej – „Malechowo”. Po raz pierwszy wymieniona została w łacińskim dokumencie z 1310 kiedy odnotowano ją pod zlatynizowaną, staropolską nazwą „Malechovo”, 1401 „Malachowo”, 1406 „Malechowo”, 1438 „Malochowo”, 1493 „Malyechowo”, 1564 „Małachouo” .

Od nazwy „Malechowo” pochodzi także odmiejscowe nazwisko Malechowskich, dawnych właścicieli miejscowości notowanych od średniowiecza.

Historia Miejscowość historycznie należała do Wielkopolski. Pierwotnie była wsią szlachecką własnością polskiej szlachty z rodu Malechowskich, którzy od nazwy wsi przyjęli odmiejscowe nazwisko, a później także innych. Od 1320 tereny, na których powstała wieś leżały w Zjednoczonym Królestwie Polskim. W 1464 miejscowość znajdowała się w powiecie kościańskim województwa poznańskiego Korony Królestwa Polskiego. W 1454 leżała w parafii Dolsk.

Pierwszy zachowany zapis historyczny o wsi pochodzi z 1412 i odnotował świadka Wilka (łac. „Lupus”) z Malechowa. W 1361 odnotowano działy majątkowe synów zmarłego Mikołaja z Dębna wojewody kaliskiego: Mikołaja scholastyka poznańskiego, Janusza kasztelana biechowskiego i Wincentego. Mikołajowi przypadło w udziale spadkowym Nowe Miasto, Zwola, Borucin obok Zaniemyśla, Sroczewo, Mchy koło Książa oraz Malechowo czyli obecne Małachowo.

W 1399 odnotowany został Mikołaj Malechowski brat Siemka z Zalesia. W 1401 Mikołaj Kolnicki podstoli kujawski w procesie z Sędziwojem Chwalęckim uzyskał dwa łany w Małachowie. W 1401 Malechowski podstoli kujawski toczył proces z Mękarzem Dalabuskim z Brzeźnicy i Pokrzywnicy o 15 grzywien.

W latach 1406-1414 Wincenty Malechowski, który notowany był także z Kolnic, Drogoszewa i być może był bratem podstolego Mikołaja. Został zanotowany w sporach sądowych. W 1406 z Adamem Żyrą z Mirzewa. W 1408 procesował się z Tomką Wiercikijową żoną Mikołaja Wiercikija z Klęki o połowę Małachowa. W 1411 toczył proces z Jakubem starszym rządcą biskupa poznańskiego w Dolsku oraz z biskupem poznańskim. W 1412 wraz z Janem Księskim wystąpił przeciwko Annie i Dobrogostowi Koleńskim o 700 grzywien poręki. W 1412 Wincenty Malechowski procesował się z Wojciechem Bytyńskim o 40 grzywien Poręki.

W 1411 Mikołaj i Jakub z Małachowa toczyli proces z Anną z Panienki o 20 grzywien za bydło i 3 grzywny niesłusznie zabrane. W 1414 Mikołaj sołtys Malechowski zwany Siostrzeniec (łac. „filiaster”) toczył proces z Mikołajem cześnikiem, jego żoną Hanką i synem Janem z Panienki o 1/3 sołectwa w Panience, dokumenty dotyczące sołectwa oraz 17 sztuk bydła. W 1414 Malechowski dowodził przy pomocy świadków, że zapłacił Jaśkowi Szołdrze i wykupił od niego swój dokument.

XV wieczne, archiwalne źródła historyczne wspomniały także mieszkańców wsi pochodzących z niższych stanów społecznych. W 1421 odnotowano Gabriela młynarza wiatraka z Małachowa, który zobowiązał się płacić corocznie jedną miarę (łac. „mensura”) mąki Florianowi kanonikowi poznańskiemu i plebanowi w Dolsku. W 1479 imiennie odnotowani zostałi kmiecie małachowscy: Maciej Wardęga, Stanisław Kissek, Jan Broda oraz Mikołaj Koza.

Miejscowość odnotowały także historyczne rejestry podatkowe z XV i XVI wieku. W 1530 miał miejsce pobór od 2 łanów oraz od warzenia gorzałki. W 1563 pobrano podatki od 6,5 łana, karczmy oraz od dwóch komorników. W 1564 pobrano we wsi dziesięciny z 5 łanów. W 1581 miał miejsce pobór od 3,5 łana, od 3 zagrodników, najemnego robotnika od pługa zwanego ratajem oraz owczarza mającego 15 owiec.

W rodzinie Małachowskich wieś pozostała do XVIII wieku. Właścicielami od 1913 do II wojny światowej byli Sicińscy.

W latach 1975–1998 wieś administracyjnie należała do województwa poznańskiego.

Zabytki i turystyka Przy drodze wojewódzkiej znajduje się budynek szkolny z 1910 oraz pozostałości zespołu folwarcznego z 2. poł. XIX wieku: rządcówka, 2 czworaki, stodoła, spichrz i kuźnia. Po nieistniejącym już dworku zachowały się resztki parku krajobrazowego o powierzchni 2,7 ha, z pomnikowym okazem kasztanowca zwyczajnego o obwodzie 330 cm. We wsi znajduje się także szkoła z początku XX wieku, która dalej pełni funkcję placówki oświatowej. Przy drodze do Gaju znajduje się głaz narzutowy o obwodzie 650 cm, który jest pomnikiem przyrody.

Urodzeni w Małachowie

Aleksander Thomas – polski polityk i kupiec, poseł na Sejm Ustawodawczy. Ludmiła Jeske-Choińska – polska kompozytorka i śpiewaczka, uczennica Mathilde Marchesi.

Przypisy Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części ()

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Dolsk (gmina)