thumb|Uroczystość 30-lecia MBP NRD: Erich Honecker wraz z Erichem Mielke (1980) thumb|Flaga Ministerstwa Bezpieczeństwa Państwowego Ministerstwo Bezpieczeństwa Państwowego ( (MfS), również jako Staatssicherheitsdienst (Stasi), z niem. Państwowa Służba Bezpieczeństwa) – organ administracji rządowej Niemieckiej Republiki Demokratycznej, utworzony 8 lutego 1950. MfS odpowiedzialne było za kierunek bezpieczeństwa wewnętrznego, wywiadu wewnętrznego i zagranicznego oraz kontrwywiadu NRD.

Instytucja nosiła w poszczególnych latach następujące nazwy: Ministerstwo Bezpieczeństwa Państwowego – Ministerium für Staatssicherheit (MfS) (1950–1953), Urząd Sekretarza Stanu ds. Bezpieczeństwa Państwowego w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych – Staatssekretariat für Staatssicherheit (SfS) des Ministerium des Inneren (MdI) (1953–1955), Ministerstwo Bezpieczeństwa Państwowego – Ministerium für Staatssicherheit (MfS) (1955–1989), Urząd Bezpieczeństwa Narodowego – Amt für Nationale Sicherheit (AfNS) (1989–1990).

Początki Ministerium für Staatssicherheit (MfS) zostało utworzone 8 lutego 1950. Od samego początku wzorowane na radzieckim Ministerstwie Bezpieczeństwa Państwowego – MGB. NRD-owskie organy bezpieczeństwa i wywiadu były tworzone pod kontrolą i nadzorem funkcjonariuszy byłego NKWD, wówczas MWD. Jednym z głównych tzw. radzieckich doradców (nadzorców) był generał Iwan Sierow, także m.in. twórca polskiego aparatu bezpieczeństwa publicznego (zob. RBP/MBP).

Ministerium für Staatssicherheit powstało w wyniku połączenia kilku instytucji, m.in. wywiadowczych wspomagających radziecki aparat bezpieczeństwa (MGB) w radzieckiej strefie okupacyjnej Niemiec, m.in. utworzonego w 1951 – Instytutu Badań Ekonomicznych (Institut fur Wirtschaftwissenschaftliche Forschung – IWF), który następnie zmienił nazwę na Wydział XV, a w 1957 lub 1958 stał się formalnie Głównym Zarządem Wywiadu MfS odpowiedzialnym za wywiad zagraniczny, także po części na bazie struktur Komisariatu-5 (K-5) oraz SSD. Komisariat-5 (K-5) został utworzony w 1947 na gruzach nazistowskiego Gestapo i posiadał prawie identyczną strukturę administracyjno-organizacyjną.

MfS/Stasi początkowo składało się z trzech pionów, m.in.: Hauptabteilung I (HA I) – wywiad wojskowy i gospodarczy, Hauptabteilung II (HA II) – akcje sabotażowe i agitacyjne w Niemczech Zachodnich oraz Hauptabteilung III (HA III) – kontrwywiad krajowy (dawny Komisariat-5 K-5), potem z 7, aż wreszcie z ponad 20 głównych wydziałów (Hauptabteilungen), wydziałów (Abteilungen) i grup roboczych (Arbeitsgruppen).

Wstrząs polityczny, jakim okazało się powstanie robotnicze z 17 czerwca 1953, oznaczał również zmiany w organizacji aparatu bezpieczeństwa. W lipcu 1953 MfS pozbawiono samodzielności instytucjonalnej i włączono do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych (Ministerium des Innern) jako urząd sekretarza stanu ds. bezpieczeństwa państwowego (Staatssekretariat für Staatssicherheit). Do ponownego wyodrębnienia Ministerstwa Bezpieczeństwa Państwowego doszło w listopadzie 1955. Potocznie było zwane Staatssicherheit – bezpieczeństwo państwowe, od którego dwóch pierwszych liter obu połączonych wyrazów powstał najbardziej znany skrót Stasi.

Podporządkowanie i administracja terenowa Początkowo nie istniał jakikolwiek pisemny dokument potwierdzający szczególną rolę Stasi w systemie rządowym Niemieckiej Republiki Demokratycznej, tak samo jak nie było żadnych wytycznych na temat głównych zadań Ministerstwa Bezpieczeństwa Państwowego MfS i jego struktury organizacyjnej. Pierwszym tego typu aktem stał się tajny statut urzędu sekretarza stanu ds. bezpieczeństwa państwowego wydany w październiku 1953, który określał podległość wobec Biura Politycznego KC SED oraz ogólne uprawnienia służby.

30 lipca 1969 Erich Honecker wydał statut MfS, bez przedstawienia w nim szczegółowego zakresu kompetencji i zadań. Swym podpisem potwierdził jedynie nominację ministra i jego zastępców, jako funkcyjnych przedstawicieli MfS. Wspomniano tam, że Urząd Bezpieczeństwa dzieli się na jednostki służbowe odpowiednio do zatwierdzonej struktury. Przy tym, w pierwszym rzędzie, zanim nie nastąpiło ostateczne rozwiązanie tajnych służb NRD, chodziło o wyodrębnienie głównych wydziałów (Hauptabteilungen – HA), Głównego Zarządu Wywiadu (Hauptverwaltung Aufklärung – HVA – który do 1958 nazywał się HAXV), Wydziału Referatów Centrali w Berlinie, jak i powołanie zarządów okręgowych (Bezirksverwaltungen BV) oraz niższych urzędów powiatowych (Kreisdienststellen KD).

Podstawowa struktura Ministerium für Staatssicherheit (MfS) – Ministerstwa Bezpieczeństwa Państwowego, w którego skład wchodził Hauptverwaltung Aufklärung (HVA) – Główny Zarząd Wywiadowczy, z zasady odpowiadała państwowej strukturze administracyjnej. MfS dzieliło się na sześć Zarządów Krajowych Bezpieczeństwa Państwowego: Brandenburgia, Wielki Berlin, Meklemburgia, Saksonia, Saksonia-Anhalt i Turyngia.

Wraz z reformą administracyjną z 1952 r. zarządy krajowe (Landesverwaltungen) zostały przekształcone w 14 zarządów okręgowych (Bezirksverwaltungen) – Bezpieczeństwa Państwowego i 217 urzędów powiatowych (Kreisdienststellen). Na szczeblach ministerialnym, okręgowym i powiatowym, działało w 1989 r. ok. 670 jednostek służbowych Stasi.

Nie licząc pułku wartowniczego (to jest ok. 10 tys. żołnierzy), Stasi pod koniec dysponowało kadrą liczącą 84 tys. pracowników, z których ok. 40% było czynnych w samym tylko Berlinie. Większość zatrudnionych w Stasi przypadła na zarządy okręgowe i urzędy powiatowe.

Statut MfS z 30 lipca 1969 wyodrębniał dwa podstawowe zakresy działań: wywiad i kontrwywiad. Nie mniej ważne zadanie obok kontrwywiadu i nadzoru terenowego kraju polegało na prowadzeniu czynności polityczno-operacyjnych przeciwko centrum wroga, pod czym rozumiano przenikanie do politycznych, wojskowych, ekonomicznych i gospodarczych centrów wroga przy użyciu specjalnych środków i metod.

Kompetentnymi w tym zakresie były w ramach MfS Główny Zarząd Wywiadu HVA, wraz ze swoimi wydziałami i referatami w Berlinie, oraz wydziały XV, funkcjonujące w ramach zarządów okręgowych podporządkowane – HVA.

Kadry i agentura Na początku każdy wydział MfS, a od 1979 każdy z operacyjnie pracujących głównych wydziałów HVA, jak też wszystkie zarządy okręgowe, miały swoich radzieckich tzw. oficerów prowadzących z KGB i GRU. Większość jej funkcjonariuszy swoją karierę zaczynała od Volkspolizei.

Kadrę organizacji, z których bezpośrednio wywodziła się Stasi, stanowiło wielu funkcjonariuszy nazistowskiego aparatu wywiadowczego (Abwehry, SD) i policyjnego (Gestapo). Część z nich znalazła pracę w ministerstwie, na przykład były szef kontrwywiadu Abwehry gen. por. . Tak samo sytuacja wyglądała w Niemczech Zachodnich, gdzie służby specjalne RFN (Bundesnachrichtendienst) zostały stworzone przy pomocy amerykańskiej CIA i brytyjskiej MI6, bazując na kadrach tzw. Organizacji Gehlena, kierowanej przez byłego pracownika Abwehry i w jej obrębie szefa Fremde Heere Ost – FHO (Obce Armie Wschód), Reinharda Gehlena.

Zorganizowany przez Stasi wewnętrzny aparat represji opierał się przede wszystkim na niesłychanie rozbudowanej siatce agentów-informatorów, często donosy składali na siebie bliscy krewni, sąsiedzi, dozorcy kamienic, a nawet rodzina, w niektórych przypadkach biorąc za to wynagrodzenie. Odpowiednikiem polskiego TW był „tajny współpracownik rozpracowania”, IMB (Inoffizieller Mitarbeiter Bearbeitung). Współpracę agenturalną udowodniono wielu znanym osobom, w tym opozycjonistom niemieckim, np. Lothar de Maizière (pierwszy demokratycznie wybrany premier, TW „Czerni”), Gregor Gysi (adwokat broniący opozycjonistów, TW „Notariusz”), (TW „Torsten”), , (TW „Heiner”), (artysta niezależny), Günter Wallraff (pisarz i dziennikarz, zarzut później oddalony przez sąd), Ernst Volkmar (TW „Christian”), (TW „Topaz”).

Organizacja MfS/Stasi thumb|Sztandar Pułku Wartowniczego im. Feliksa Dzierżyńskiego W drugiej połowie lat 80. XX wieku w strukturze organizacyjnej centrali MfS znajdowały się komórki oparte na głównych wydziałach, wydziałach i grupach roboczych.

Podporządkowane bezpośrednio ministrowi Sekretariat Ministra (Sekretariate des Ministers – SdM), dyr. – gen.-mjr – (1971 – XII 1989) Grupa Robocza Ministra (Arbeitsgruppe des Ministers – AGM) > szkolenie i realizacja zadań wojskowych, dyr. – gen.-mjr (1987–1989) Pułk Wartowniczy im. Feliksa Dzierżyńskiego (Wachregiment „Feliks E. Dzierzynski”), d-ca gen.-mjr. Manfred Döring Centralna Grupa ds. Analiz i Informacji (Zentrale Auswertungs- und Informationsgruppe – ZAIG) > utworzona w 1953 r., zajmowała się m.in. przetwarzaniem informacji zdobywanych przez inne jednostki ministerstwa oraz opracowywaniem raportów dla najwyższego kierownictwa partii i resortu, szef – gen.-por. (1965–1989) XII Wydział (Zentrale Auskunft/Speicher): centralna kartoteka i archiwum, szef – płk dr Heinz Roth (1980–1989) XIII Wydział (Zentrale Rechenstation): centralne biuro statystyczne, szef – płk Gunar Hartling (1976–1989) Biuro Prawne (Rechtsstelle) II Główny Wydział (Hauptabteilung II – HA II) > kontrwywiad (Spionageabwehr), szef HA II – gen.-por. dr (1976–1989) Wydział 9: wywiady Europy Zachodniej, Wydział 13: kontrola zachodnich dziennikarzy, Grupa Oceny i Kontroli zajmującej się kontrolą korespondencji, Wydział „M”: kontrola prywatnych paczek i listów, oczyszczanie ich z walut obcych, szef – gen.-mjr Rudi Strobel (1965–1989) Główny Zarząd Ochrony (Hauptabteilung Personenschutz – HA PS) > ochrona kierownictwa partyjno-rządowego i obiektów państwowych, m.in. ochrona osiedla rządowego przy Majakowskiring (1950-1990) i w Waldsiedlung Wandlitz (1960-1990), szef – gen.-por. (1974–1989); Główny Wydział Kadr i Szkolenia (Hauptabteilung Kader und Schulung – HA KaSch), szef – gen.-por. (1982 – V 1990) Wyższa Szkoła Prawnicza MBP (Juristische Hochschule MfS – JHS) > szkolenie funkcjonariuszy Stasi, szef – gen.-mjr prof. dr (1985–1990) Centralna Służba Medyczna (Zentraler Medizinischer Dienst – ZMD), dyr. – gen.-mjr prof. dr Klaus Klein (1986–1989) IX Główny Wydział (Hauptabteilung IX – HA IX) > dochodzeniowo-śledczy, co najmniej 11 wydziałów, m.in. Wydział 11 (Abt. XI) badania przestępstw nazistowskich i wojennych, szef – gen.-mjr dr Rolf Fister (1973–1989) X Wydział (Abteilung X) > kontakty międzynarodowe z zaprzyjaźnionymi służbami specjalnymi państw komunistycznych, np. z MSW PRL, szef – gen.-mjr Willy Damm (1956–1989) XIV Wydział (Abteilung XIV) > obozy i więzienia (m.in. Centralny Areszt Śledczy), szef – płk dr Siegfried Rataizick (1963–1989)

Podporządkowane zastępcy ministra (Stellvertreter und Leiter der HVA) wiceministrowi i szefowi HVA (wywiadu) – gen. armii Markus Wolf (1952–1986), gen.-płk Werner Großmann (1986–1990) (patrz w oddzielnym zestawieniu)

Podporządkowane zastępcy ministra (Stellvertreter) – gen.-płk Bruno Beater (1955–1980), gen.-por. Gerhard Neiber (1980–1989), pion tworzył właściwą Stasi

I Główny Wydział (Hauptabteilung I – HA I) > (kontrwywiad wojskowy) bezpieczeństwo wewnętrzne w siłach zbrojnych (Nationale Volksarmee) oraz w służbie Granicznej (Grenztruppen der DDR); także realizacja zadań o charakterze wywiadowczym w kooperacji z NRD-owskim wywiadem wojskowym (Militärischer Nachrichtendienst), szef – gen.-por. Manfred Dietze (1981–1989) IV Główny Wydział (Hauptabteilung VI – HA VI) > m.in. kontrola ruchu granicznego, hoteli, szef – gen.-mjr (1970–1989) VII Główny Wydział (Hauptabteilung VII – HA VII) > ochrona MSW, szef – gen.-mjr dr Joachim Büchner (1970–1989) VIII Główny Wydział (Hauptabteilung VIII – HA VIII) > obserwacja i penetracje, szef – gen.-mjr dr Karli Coburger (1984–1989) XXII Główny Wydział (Hauptabteilung XXII – HA XXII) > utw. w 1975 jako Abteilung/Wydział XXII, od 1989 HA XXII, lewicowo-ekstremistyczne organizacje terrorystyczne, walka z terroryzmem. Posiadał co najmniej 8 wydziałów, szef – płk dr Franz Horst