Odrowąż – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie gnieźnieńskim, w gminie Witkowo.

Wieś duchowna, własność arcybiskupstwa gnieźnieńskiego, pod koniec XVI wieku leżała w powiecie gnieźnieńskim województwa kaliskiegoAtlas historyczny Polski. Wielkopolska w drugiej połowie XVI wieku. Część II. Komentarz. Indeksy, Warszawa 2017, s. 245.. W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwa konińskiego.

Historia Według tradycji wieś została w 1424 roku podarowana arcybiskupom gnieźnieńskim przez króla Władysława Jagiełłę. Pierwotnie miejscowość nosiła nazwę Wojciechowo, jednak kilkanaście lat później zmieniono ją na cześć arcybiskupa Jana ze Sprowy herbu Odrowąż. W 1461 roku we wsi wzniesiono drewniany kościół, który spłonął pod koniec czerwca 1643 roku w dzień odpustu św. Piotra i Pawła, a jego odbudowę sfinansował ówczesny proboszcz Piotr Odorowski. Do końca XVIII wieku wieś stanowiła część dóbr stołowych arcybiskupstwa gnieźnieńskiego.

W drugiej połowie XIX wieku majątek przeszedł w ręce rodziny Skarbek-Malczewskich herbu Awdaniec. W 1886 roku wieś liczyła 14 domów i 110 mieszkańców, natomiast sam folwark (dominium) obejmujący 371,35 ha składał się z 6 domów i 153 mieszkańców zajmujących się chowem bydła i owiec. Około 1883 roku cukrownia w Gnieźnie wybudowała do Odrowąża 18-kilometrową linię kolejki wąskotorowej do przewozu buraków, którą w 1893 roku odkupił sejmik powiatu witkowskiego, tworząc Witkowską Kolejkę Powiatową (ruch pasażerski do Mielżyna ruszył w 1896 roku).

Mieszkańcy wsi brali udział w powstaniu wielkopolskim (1918–1919). W 1930 roku wieś zamieszkiwało 277 osób, a właścicielem majątku o powierzchni 348 ha był Leon Skarbek-Malczewski. W okresie II wojny światowej majątek przejął niemiecki powiernik Erich Erdell, a po wojnie w 1945 roku ziemie rozparcelowano. Klasycystyczny pałac zaadaptowano na mieszkania dla ośmiu rodzin. W latach 1950–1957 w miejscowości działała Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna, a później ziemie stopniowo przekazywano na rzecz PGR-u. Do czasów współczesnych z dawnego zespołu dworsko-folwarcznego przetrwały nieliczne zabudowania gospodarcze oraz charakterystyczne wzniesienie terenu (górka) powstałe po zniszczeniu pałacu.

Legendy

Z miejscowością wiąże się lokalna opowieść o jednym z dawnych dziedziców z rodu Skarbek-Malczewskich, który według podań miał być wolnomularzem. W nieistniejącym obecnie pałacu znajdować się miał tajemniczy pokój obity czarnym materiałem i ozdobiony masońskimi symbolami. Według legendy, po śmierci właściciela i jego pochówku na cmentarzu w Witkowie, na nekropolii zaczęło straszyć. Dopiero gdy rodzina spełniła przedśmiertną wolę zmarłego i pod osłoną nocy przeniosła jego zwłoki do grobowca w parku w Odrowążu, niezwykłe zjawiska na witkowskim cmentarzu ustały. Do dziś dawna aleja parkowa prowadząca ku figurze św. Teresy wskazywana jest jako domniemane miejsce spoczynku dziedzica.

Religia

Współcześnie wieś należy do rzymskokatolickiej parafii Wszystkich Świętych w Mielżynie. Po dawnym drewnianym kościele parafialnym, który uległ zniszczeniu podczas burzy w 1866 roku, oraz otaczającym go niegdyś cmentarzu przykościelnym, pamiątkę stanowi wysoki metalowy krzyż posadowiony na terenie dawnej świątyni. Dodatkowo w głębi zdziczałego parku podworskiego zachowała się zabytkowa figura św. Teresy ufundowana w 1930 roku przez rodzinę Skarbek-Malczewskich.

Zobacz też: Odrowąż, Odrowążek

Uwagi Sekcja historyczna artykułu została opracowana na podstawie publikacji: Informacje o lokalnych podaniach w sekcji Legendy oraz śladach dawnego cmentarza zaczerpnięto z artykułu:

Przypisy