mały|Do głównych grup zaburzeń psychicznych należą zaburzenia lękowe, zaburzenia odżywiania, zaburzenia nastroju, zaburzenia neurorozwojowe, zaburzenia osobowości, zaburzenia psychotyczne, zaburzenia związane z uzależnieniami Zaburzenia psychiczne – wzorce lub zespoły zachowań, sposobów myślenia, czucia, postrzegania oraz innych czynności umysłowych i relacji z innymi ludźmi, będące źródłem cierpienia lub utrudnień w indywidualnym funkcjonowaniu dotkniętej nimi osoby„Mental disorders”. World Health Organization. Listopad 2019.. Zaburzenia te mogą być utrwalone, nawracające, mogą stopniowo ustępować (remisja) lub przebiegać jako pojedynczy epizod.

Zaburzenia psychiczne przebiegać mogą np. z dużymi zaburzeniami emocji i nastroju, zaburzeniami myślenia i złożonej aktywności, zaburzeniami świadomości, a także z objawami wytwórczymi, np. urojeniami i omamami. Do zaburzeń psychicznych zaliczamy zaburzenia lękowe, zaburzenia obsesyjno-kompulsyjne, zaburzenia psychotyczne, zaburzenia afektywne, część zaburzeń psychosomatycznych, zaburzenia neurorozwojowe, zaburzenia psychiczne organiczne, zaburzenia osobowości, zaburzenia związane z uzależnieniami, niektóre dewiacje seksualne. Różnorakie podziały chorób psychicznych nie są jednak ścisłe, bowiem zaburzenia psychiczne często łączą w sobie objawy charakterystyczne dla innych jednostek chorobowych (np. ciężki epizod depresji z objawami psychotycznymi), a granica pomiędzy tzw. normą psychiczną a patologią może być płynna i w dużej mierze uwarunkowana czynnikami społeczno-kulturowymi.

Wyodrębnienia większości poszczególnych zaburzeń psychicznych w aktualnie stosowanych klasyfikacjach takich, jak DSM-5 czy ICD-10, dokonano głównie ze względów praktycznych, związanych z zasadami postępowania medycznego, społecznego lub prawnego. Co więcej, autorzy owych klasyfikacji posługują się bardziej ogólnym terminem „zaburzenie” (ang. ) celem uniknięcia poważniejszych wątpliwości dotyczących terminu „choroba” (ang. lub ). Niemniej jednak niektóre źródła piśmiennicze posługują się zamiennie pojęciami „zaburzenie psychiczne” i „choroba psychiczna”, pomijając różnice pomiędzy konotacjami tych terminów.

W polskim systemie prawnym pojęciu „choroby psychicznej” nadano specyficzne znaczenie, odrębne od znaczenia terminu „zaburzenie”. Osoby cierpiące na tak rozumiane choroby psychiczne w Polsce mają większy dostęp do nieodpłatnych świadczeń zdrowotnych, niż ogół osób z zaburzeniami psychicznymi, ale też tylko wobec osób z chorobą psychiczną jest możliwe postępowanie lecznicze bez ich zgody. Jeszcze węższym sposobem definiowania „chorób psychicznych” jest utożsamianie ich z psychozami.

Pojęcie zaburzenia wiąże się z pojęciami zdrowia psychicznego, normalności zachowania oraz jego patologii.

Określenie granic normalności jest często zbędne, zwykle też bardzo trudne. Psychiatria biologiczna wiąże zaburzenia psychiczne z przyczynami neurochemicznymi. Psychologia najczęściej łączy większość zaburzeń z czynnikami intrapsychicznymi, doświadczeniami społecznymi i poziomem nasilenia stresu. Skrajne podejścia, jak antypsychiatria czy psychologia systemowa, przerzucają ciężar patologii z procesów intrapsychicznych na interakcje społeczne, zwłaszcza związane z rodziną pochodzenia.

Klasyfikacje Podział zaburzeń psychicznych według klasyfikacji ICD-11 Kategoria zaburzeń Przykład Kod ICD-11 Zaburzenia neurorozwojowezaburzenia ze spektrum autyzmu6A00–6A0ZSchizofrenia i inne pierwotne zaburzenia psychotycznezaburzenie schizoafektywne6A20–6A2ZKatatoniakatatonia związana z innym zaburzeniem psychicznym6A40–6A4ZZaburzenia nastrojuzaburzenia depresyjne6A60–6A8ZZaburzenia lękowe i inne zaburzenia związane ze strachemzaburzenie paniczne6B00–6B0ZZaburzenia obsesyjno-kompulsyjne i inne współwystępujące zaburzeniadysmorfofobia6B20–6B2ZZaburzenia związane ze stresemzaburzenie stresowe pourazowe 6B40–6B4ZZaburzenia dysocjacyjnezaburzenie depersonalizacja-derealizacja6B60–6B6ZZaburzenia jedzenia i odżywiania sięjadłowstręt psychiczny6B80–6B8ZZaburzenia wydalaniamoczenie nocneZaburzenia związane z cierpieniem cielesnymcierpienie związane z integralnością ciałaZaburzenia spowodowane używaniem substancji psychoaktywnych lub zachowaniami uzależniającymialkoholizm6C40–6C5ZZaburzenia kontroli impulsówpiromania6C70–6C7ZZachowania destrukcyjne i zaburzenia dyssocjalne (aspołeczne)dyssocjalne zaburzenie zachowania6C90–6C9ZZaburzenia osobowości i inne związane z nimi cechywzorzec borderline6D10–6D11Parafilieekshibicjonizm6D30–6D3ZZaburzenia pozorowanezaburzenie pozorowane skierowane na samego siebie6D50–6D5ZZaburzenia neuropoznawczeotępienie w przebiegu choroby Alzheimera6D70–6E0ZZaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania związane z ciążą, porodem i połogiemdepresja poporodowa6E20–6E2ZCzynniki psychologiczne i behawioralne związane z zaburzeniami lub chorobami sklasyfikowanymi gdzie indziejLista objawów, które mogą być wykorzystane do identyfikacji istotnych aspektów obrazu klinicznego, niezależnie od tego, czy u danej osoby rozpoznano zaburzenia psychiczne.6E40Wtórne zaburzenia psychiczne lub zaburzenia zachowania związane z zaburzeniami lub chorobami sklasyfikowanymi gdzie indziejzespół czołowy6E60-6E6ZZaburzenia snu i czuwania (w ICD-11 stanowią samodzielną kategorię)Przewlekła bezsenność7A00-7B2ZZaburzenia seksualne (w ICD-11 stanowią samodzielną kategorię)wytrysk przedwczesnyHA00-HA0Z, GC42,Sprzeczność płci (w ICD-11 częściowo w kategorii zaburzeń seksualnych)Zaburzenia rozwoju płciHA60-HA6Z, 6E8Y, 6E8Z

Podział zaburzeń psychicznych według klasyfikacji ICD-10 Kategoria zaburzeń Przykład Kod ICD-10Międzynarodowa klasyfikacja chorób i problemów zdrowotnych ICD-10 .zaburzenia psychiczne organiczne, włącznie z zespołami objawowymizespół czołowy F00-F09 zaburzenia psychiczne i zachowania spowodowane używaniem środków (substancji) psychoaktywnychalkoholizm F10-F19schizofrenia, zaburzenia typu schizofrenii (schizotypowe) i urojenioweschizofrenia F20-F29zaburzenia nastroju (afektywne)choroba afektywna dwubiegunowa, zaburzenia depresyjne nawracające F30-F39zaburzenia nerwicowe, związane ze stresem i pod postacią somatycznązespół lęku napadowego F40-F48 zespoły behawioralne związane z zaburzeniami fizjologicznymi i czynnikami fizycznymibulimia, lęki nocne, wytrysk przedwczesny F50-F59zaburzenia osobowości i zachowania dorosłychosobowość dyssocjalna, zaburzenia preferencji seksualnych F60-F69upośledzenia umysłoweniepełnosprawność intelektualna w stopniu lekkim F70-F79 zaburzenia rozwoju psychicznego (psychologicznego)autyzm dziecięcy F80-F89 zaburzenia zachowania i emocji rozpoczynające się zwykle w dzieciństwie i w wieku młodzieńczymADHD F90-F98 zaburzenia psychiczne bliżej nieokreślone (BNO) – F99

Zaburzenia psychiczne w statystykach (Polska) Ponad 1,5 mln osób w ciągu roku trafia do szpitali psychiatrycznych (wzrost o około 900 tys. od 1990 r. do 2004, największy odsetek w Europie). W 2007 roku około 100 tys. osób znalazło się w polskich szpitalach psychiatrycznych z najcięższymi schorzeniami psychotycznymi oraz oryginalny dokument rządowy w tej sprawie. (dane z 2007 r.).

Zobacz też

Międzynarodowa Klasyfikacja Chorób ICD-10 DSM-IV DSM-5 diagnoza psychologiczna diagnoza medyczna osoba niepoczytalna ubezwłasnowolnienie wada oświadczenia woli

Przypisy

Linki zewnętrzne Karolina Głowacka i Łukasz Święcicki, Chorzy psychicznie – jak zrozumieć i jak pomóc?, kanał „Radio Naukowe” na YouTube, 5 września 2024 [dostęp 2024-09-16].

Mental illness, concept of , Routledge Encyclopedia of Philosophy, rep.routledge.com [dostęp 2023-05-12].

Kategoria:Artykuły, które powinna mieć każda Wikipedia (od 10 do 30k)