thumb|Ludność Rzeczypospolitej Polskiej z językiem ojczystym niemieckim, według spisu powszechnego 1931 roku mały|Majoraty i osiadłości niemieckie w Królestwie Polskiem w dniu 1 stycznia 1907 roku thumb|Gminy w Polsce (Warmia i Mazury oraz Górny Śląsk), w których co najmniej 1% mieszkańców określiło się w czasie spisu powszechnego z 2002 r. jako Niemcy mały|Gminy w Polsce (Warmia i Mazury oraz Górny Śląsk), w których co najmniej 1% mieszkańców określiło się w czasie spisu powszechnego z 2021 r. jako Niemcy thumb|Głosy na listę Mniejszości niemieckiej w wyborach parlamentarnych w 2007 w poszczególnych gminach województwa opolskiego mały|Osadnictwo i podboje niemieckie na wschodzie do 1400 mały|Odsetek ludności niemieckiej w podziale na powiaty według Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2021 w Polsce

Mniejszość niemiecka w Polsce – największa liczebnie spośród ustawowo uznawanych mniejszości narodowych w Polscedane stat. MSWiA RP..

Obecnie mniejszość niemiecka w Rzeczypospolitej Polskiej to obywatele Polski narodowości niemieckiej, którzy zadeklarowali swoją niemiecką narodowość w ramach spisów powszechnych organizowanych na terenie państwa polskiego.

Historia Ze względów historycznych i historyczno-geograficznych miejscem zamieszkania tej mniejszości są tereny, które w czasach historycznych znajdowały się na pograniczu polsko-niemieckim. Z historycznego punktu widzenia na wzrost lub spadek liczby obywateli państwa polskiego pochodzenia niemieckiego największy wpływ miały wypadki dziejowe związane z: powstanie państwa zakonu krzyżackiego na terenach ziemi dobrzyńskiej i chełmińskiej a później opanowanie przez ten zakon terenów Prusów i prowadzona przez zakon polityka kolonizacji niemieckiej na całym obszarze nadbałtyckim od Pomorza Gdańskiego aż do Królewca; Odpadnięcie od Polski Śląska, Pomorza Zachodniego oraz ziemi lubuskiej. Wieloletnie panowanie dynastii niemieckich na tym obszarze oraz germanizacja dynastii rodzimych. Polityka germanizacyjna władz pruskich, która doprowadziła do znacznej germanizacji tych obszarów; Kolonizacja na prawie niemieckim; rozbiór i upadek państwa polskiego, germanizacja ludności polskiej pod zaborem niemieckim i masowe osadnictwo niemieckie na terenach zaboru pruskiego. Osadnictwo to przybrało rozmiary oficjalnej polityki kolonizacyjnej rządu pruskiego Ottona von Bismarcka; zmiany granic po drugiej wojnie światowej i ich przesunięcie na tzw. linię Odry i Nysy. Zmiany te dotyczą ziem niezaliczających się do byłego zaboru pruskiego; masowe wysiedlanie ludności niemieckiej przez cofające się jednostki armii niemieckiej i kontynuacja tego procesu przez aliantów i władze PRL w latach 1945–1950. Pojęcie mniejszości narodowych pojawiło się, jako przedmiot zainteresowania badaczy i polityków, dopiero po I wojnie światowej. Według spisu powszechnego z 1931 r. w Polsce zamieszkiwało wówczas ok. 30% obywateli narodowości innej niż polska. Mniejszość niemiecka szacowana była na 734 tys. i pozycjonowało ją to na 5. miejscu.

Stan obecny Pochodzenie mały|Tymczasowe zaświadczenie o narodowości polskiej wydane przez starostwo powiatowe w Prudniku dla mieszkanki wsi Racławiczki w 1946 Obecnie na mniejszość niemiecką w Polsce składają się głównie obywatele Niemiec sprzed 1939 r. deklarujący wówczas narodowość polską - lub rzadziej - niemiecką oraz ich potomkowie na tzw. Ziemiach Odzyskanych, którzy po przejęciu tych terenów przez państwo polskie zadeklarowali narodowość polską i tylko w ten sposób uniknęli wysiedlenia po II wojnie światowej. W pierwszych dekadach po wojnie grupa ta była określana przez władze jako autochtoni. Również do tej grupy zaliczani byli etniczni Niemcy którzy poślubili polskich małżonków i mogli pozostać w Polsce; dotyczyło to również dzieci z rodzin mieszanych.

Kolejną grupą byli etniczni Niemcy których ze względów ekonomicznych zostawiono w Polsce do lat 50; niektórzy z nich naturalizowali się.

Część mniejszości niemieckiej m.in. z przyczyn ekonomicznych, ale nie tylko, emigrowała na stałe do Niemiec przy różnych okazjach. Po upadku komunizmu i otwarciu granic w latach 90. XX w. ożywiły się kontakty mniejszości niemieckiej z Niemcami.

Osobną grupą są obywatele Niemiec osiedlający się w Polsce po 1989 roku których liczba wciąż rośnie oscylując około 20 tys. (2024).

Dane statystyczne (2002) Według wyników spisu powszechnego z 2002 r. narodowość niemiecką deklarowało 152 897 osób (0,4% mieszkańców Polski), spośród których 147 094 miało obywatelstwo polskie, co jest zgodnie z ustawą warunkiem koniecznym zaliczenia do niemieckiej mniejszości narodowej w Polsce. Najwięcej Niemców zamieszkuje w województwie opolskim – 106 855 osób (69,9% wszystkich zamieszkałych w Polsce Niemców) oraz w województwie śląskim – 31 882 osób (20,8% ogółu Niemców w Polsce), w pozostałych województwach mieszka ich łącznie 14 160 (9,3% ogółu Niemców w Polsce). Znaczący udział w ogóle mieszkańców Niemcy mają tylko w województwie opolskim – 10%. W pozostałych województwach stanowią niewielki odsetek mieszkańców: 0,67% w województwie śląskim, 0,32% w warmińsko-mazurskim i 0,1% w pomorskim. Najniższy odsetek (0,005%) Niemcy stanowią w województwie lubelskim i świętokrzyskim.

Województwo Liczba ludności Liczba Niemców ogółem Odsetek Liczba Niemców należących do mniejszości województwo dolnośląskie 2 907 212 2158 0,074 1792 województwo kujawsko-pomorskie 2 069 321 717 0,034 636 województwo lubelskie 2 199 054 112 0,005 84 województwo lubuskie 1 008 954 651 0,064 513 województwo łódzkie 2 612 890 325 0,012 263 województwo małopolskie 3 232 408 261 0,008 181 województwo mazowieckie 5 124 018 574 0,011 351 województwo opolskie 1 065 043 106 855 10,033 104 399 województwo podkarpackie 2 103 837 116 0,006 76 województwo podlaskie 1 208 606 85 0,007 65 województwo pomorskie 2 179 900 2319 0,106 2016 województwo śląskie 4 742 874 31 882 0,672 30 531 województwo świętokrzyskie 1 297 477 70 0,005 42 województwo warmińsko-mazurskie 1 428 357 4535 0,317 4311 województwo wielkopolskie 3 351 915 1013 0,03 820 województwo zachodniopomorskie 1 698 214 1224 0,072 1014 Ogółem 38 230 080 152 897 0,4 147 094

Dane statystyczne (2011) Zgodnie z informacjami zawartymi w Narodowym Spisie Powszechnym Ludności i Mieszkań z 2011 r. odnotowano w sumie 147,8 tys. osób deklarujących przynależność niemiecką (jako jedyną narodowość niemiecką wskazało jedynie 44,5 tys. osób, 103,3 tys. osób połączyło narodowość niemiecką z polską, 74,5 tys. osób zadeklarowało narodowość niemiecką jako pierwszą, 73,3 tys. jako drugą)https://stat.gov.pl/files/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/5670/22/1/1/struktura_narodowo-etniczna.pdf.. Miastem z największym udziałem Niemców jest Biała Prudnicka (32,2%).

Województwo Liczba mieszkańców Z tego Niemcy Procentowo województwo opolskie 1 016 212 78 595 7,73 województwo śląskie 4 630 366 35 187 0,76 województwo warmińsko-mazurskie 1 452 147 4843 0,33 województwo pomorskie 2 276 174 4830 0,21 województwo zachodniopomorskie 1 722 885 3535 0,21 województwo lubuskie 1 022 843 1846 0,18 województwo dolnośląskie 2 915 241 5032 0,17 województwo kujawsko-pomorskie 2 097 635 2507 0,12 województwo wielkopolskie 3 447 441 3421 0,10 województwo łódzkie 2 538 677 1489 0,06 województwo mazowieckie 5 268 660 2937 0,06 województwo małopolskie 3 337 471 1315 0,04 województwo podlaskie 1 202 365 438 0,04 województwo lubelskie 2 175 700 819 0,04 województwo podkarpackie 2 127 286 590 0,03 województwo świętokrzyskie 1 280 721 430 0,03 Polska 38 511 824 147 814 0,38

Dane statystyczne (2021) Zgodnie z informacjami zawartymi w Narodowym Spisie Powszechnym Ludności i Mieszkań z 2021 r. odnotowano w sumie 144,2 tys. osób deklarujących przynależność niemiecką, co oznacza spadek o 3,6 tys. w porównaniu z danymi sprzed 10 lat. Największy spadek odnotowano w woj. opolskim; z 104 399 w 2002 r. do 59 911 w 2021. Obie liczby mogą być skorelowane z liczbą osób deklarujących tzw. narodowość śląską: wzrost z 24 tys. w 2002 do 60 tys. w 2021. + ŹródłoWojewództwoLiczba mieszkańcówZ tego NiemcówProcentowoWojewództwo opolskie954 13359 9116,28%Województwo śląskie4 402 53627 9230,63%Województwo dolnośląskie2 904 89489780,31%Województwo pomorskie2 357 32070550,30%Województwo wielkopolskie3 504 57963060,18%Województwo mazowieckie5 475 75453180,10%Województwo zachodniopomorskie1 647 53052220,32%Województwo warmińsko-mazurskie1 371 38047170,34%Województwo kujawsko-pomorskie2 019 68039390,20%Województwo lubuskie985 53234780,35%Województwo małopolskie3 415 17834090,10%Województwo łódzkie2 400 87423780,10%Województwo podkarpackie2 085 00617570,08%Województwo lubelskie2 052 34017370,18%Województwo świętokrzyskie1 192 98511340.10%Województwo podlaskie1 133 1379150,08%Polska38 036 118144 1770,37%

Organizacja thumb thumb|Tablica z nazwą polską i niemiecką przed wjazdem do Leśnicy thumb|Siedziba koła mniejszości niemieckiej w Tarnowie Opolskim Obecnie największym stowarzyszeniem mniejszości niemieckiej w Polsce jest Towarzystwo Społeczno-Kulturalne Niemców na Śląsku Opolskim (TSKN)Według własnych danych TSKN., zaś „jedyną organizacją Mniejszości Niemieckiej w Polsce, która nie jest finansowana przez rząd niemiecki”danych ze strony domowej Rady Niemców Górnośląskich., lecz przez 11 112 płacących składki członków i Departament Kultury Mniejszości Narodowych w Warszawie, jest Rada Niemców Górnośląskich z siedzibą w Katowicach. Największą i najstarszą organizacją młodzieżową natomiast jest Związek Młodzieży Mniejszości Niemieckiej w RP.

TSKN regularnie (od 1991 r.) zgłasza swoich kandydatów w wyborach parlamentarnych z listy komitetu wyborczego „Mniejszość Niemiecka”. Komitet wyborczy mniejszości narodowej nie jest związany klauzulą zaporową 5% głosów w skali kraju, determinującą prawo do uczestniczenia w podziale mandatów w wyborach do Sejmu.

Mniejszość Niemiecka uzyskiwała: w 1991 – 7 mandatów poselskich 6 mandatów w okręgach wyborczych i 1 mandat z listy ogólnopolskiej przy 1,18% głosów oraz 1 mandat senatorski (Gerhard Bartodziej) w 1993 – 3 mandaty dla TSKN (0,44% głosów) oraz 1 mandat senatorski i 1 mandat poselski dla DFK w 1997 – 2 mandaty (16,96% głosów w województwie opolskim, 0,39% w skali kraju) w 2001 – 2 mandaty (13,62% głosów w województwie opolskim, 0,36% w skali kraju) w 2005 – 2 mandaty (12,92% głosów w województwie opolskim, 0,29% w skali kraju) w 2007 – 1 mandat (8,81% głosów w województwie opolskim, 0,20% w skali kraju) w 2011 – 1 mandat (8,50% głosów w województwie opolskim, 0,19% w skali kraju) w 2015 – 1 mandat (8,14% głosów w województwie opolskim, 0,18% w skali kraju) w 2019 – 1 mandat (7,90% głosów w województwie opolskim, 0,17% w skali kraju) w 2023 – 0 mandatów (5,37% głosów w województwie opolskim, 0,12% w skali kraju)

Język niemiecki w gminach i dwujęzyczne nazwy miejscowości Język niemiecki (stan na 16 kwietnia 2021) wprowadzony jest jako pomocniczy w 22 gminach województwa opolskiego (Biała, Bierawa, Chrząstowice, Dobrodzień, Dobrzeń Wielki, Głogówek, Izbicko, Jemielnica, Kolonowskie, Komprachcice, Lasowice Wielkie, Leśnica, Murów, Prószków, Radłów, Reńska Wieś, Strzeleczki, Tarnów Opolski, Turawa, Ujazd, Walce, Zębowice).

W 31 gminach województwa opolskiego i śląskiego wprowadzono 359 dodatkowych niemieckich nazw dla miast, wsi i ich części (Biała, Bierawa, Chrząstowice, Cisek, Dobrodzień, Dobrzeń Wielki, Izbicko, Głogówek, Gogolin, Jemielnica, Kolonowskie, Komprachcice, Krzanowice, Lasowice Wielkie, Leśnica, Łubniany, Murów, Polska Cerekiew, Radłów, Reńska Wieś, Rudnik, Pawłowiczki, Popielów, Prószków, Sośnicowice, Strzeleczki, Tarnów Opolski, Turawa, Ujazd, Walce, Zębowice).

Zobacz też

Morawcy Gminy dwujęzyczne w Polsce Dwujęzyczne nazewnictwo geograficzne w Polsce

Uwagi

Przypisy

Bibliografia Alastair Rabagliati, Participation of the German and Belarusian Minorities within the Polish Political System 1989-1999, Zakład Wydawniczy NOMOS, Kraków 2001.