mały|Języki i dialekty Francji mały|Znajomość języka francuskiego w krajach Europy Język francuski (fr. lub ) – język pochodzenia indoeuropejskiego z grupy języków romańskich. Jako językiem ojczystym posługuje się nim ok. 80 mln ludzi: ok. 67 mln Francuzów, ok. 4,5 mln Belgów (czyli 42%), ok. 1,5 mln Szwajcarów (czyli 20%), a także ok. 8 mln mieszkańców kanadyjskich prowincji Quebec, Ontario i Nowy Brunszwik. Około 201 milionów osób na całym świecie używa francuskiego jako języka głównego (oszacowanie z 2009 r. według Międzynarodowej Organizacji Frankofonii), a 72 miliony jako drugiego języka codziennego (w tym w krajach Maghrebu). Wiele z tych osób mieszka w krajach, w których francuski jest jednym z języków urzędowych bądź powszechnie używanych (54 kraje). Paradoksalnie, w Algierii, Maroku i Tunezji, gdzie nie ma statusu języka urzędowego, jest bardziej rozpowszechniony niż w wielu krajach Czarnej Afryki, w których jest jedynym językiem urzędowym.
Język francuski jest używany także w Stanach Zjednoczonych przez potomków osadników z Francji (ok. 2 mln), głównie w stanach Luizjana (Cajunowie) i Maine. We Włoszech francuskim posługuje się ok. 100 tys. osób. Ponadto jest to język powszechnie znany w dawnych koloniach francuskich w Azji (Wietnam, Laos, Kambodża) oraz w byłych terytoriach zależnych na Bliskim Wschodzie (Liban i Syria).
Obecnie francuski jest oficjalnym językiem Europejskiej Agencji Kosmicznej, Europejskiej Unii Nadawczej, FIA, FIFA, FINA, Interpolu, Międzynarodowego Biura Miar i Wag, Międzynarodowej Organizacji Hydrograficznej, Międzynarodowego Komitetu Olimpijskiego, Międzynarodowego Towarzystwa Nauk Politycznych, Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości, NATO, Organizacji Narodów Zjednoczonych, OECDConvention relative à l'Organisation de Coopération et de Développement Economiques, Światowej Agencji Antydopingowej, Światowej Organizacji Handlu, UCI, Unii Afrykańskiej oraz Unii Europejskiej. Francuski do końca XX wieku był drugim po języku angielskim najczęściej studiowanym i nauczanym językiem obcym, zaś z początkiem nadejścia XXI wieku został wyparty przez język hiszpański i stał się trzecim językiem na świecie pod względem popularności nauczania, jak też trzecim językiem w komunikacji międzynarodowejThe worldwide decline of french (ang.)The decline and fall french language (ang.).
Pochodzenie i historia Francuski wywodzi się z łaciny. Na język ten wpłynęły także, zwłaszcza w warstwie leksykalnej i w mniejszym stopniu gramatycznej, celtycki język galijski i germański .
Francuski od XVIII wieku był językiem międzynarodowym, przede wszystkim dyplomacji i kultury. Międzynarodową karierę języka francuskiego potwierdziła już w r. 1789 Akademia Berlińska, przyznając nagrodę dziełu Antoine’a de Rivarola (O uniwersalizmie języka francuskiego). Po francusku pisali m.in. niemiecki filozof Gottfried Wilhelm Leibniz i polski, Jan Nepomucen Potocki (Rękopis znaleziony w Saragossie). W powieściach Lwa Tołstoja, Tomasza Manna, bardzo wiele dialogów napisanych jest po francusku, również Fryderyk Nietzsche w swoich pismach posługiwał się terminami francuskimi. Francuski był bardzo popularny w Polsce, szczególnie wśród arystokracji. W całej Europie wykształceni ludzie posługiwali się na co dzień francuskim, na przykład arystokracja rosyjska. Przykładowo w języku polskim do niedawna bardzo popularne było jeszcze francuskie „par excellence” (w całym tego słowa znaczeniu). Dzięki temu dziedzictwu oraz nieustającej promocji języka przez rząd francuski nadal posiada on ogromne znaczenie mimo wyparcia go w wielu sytuacjach przez język angielski.
W średniowieczu francuski był językiem dworu angielskiego. Dzisiejsze motto brytyjskie () nadal jest zdaniem francuskim, podobnie jak dewiza Holandii ().
Dużą rolę w promowaniu języka francuskiego jako uniwersalnego języka całej Francji miała rewolucja francuska. Okólnik Komitetu Ocalenia Publicznego z 16 czerwca 1794 roku wskazywał, że „w jednej i niepodzielnej Republice język musi być jeden. Zróżnicowanie dialektów to federalizm”.
Akademia Francuska Od 1665 roku nad czystością francuskiego standardu językowego czuwa Akademia Francuska, która promuje używanie terminów pochodzenia francuskiego i systematycznie tworzy neologizmy zastępujące nazewnictwo anglojęzyczne. Zjawisko to odnosi się również do skrótowców, które urabia się na podstawie francuskiego ekwiwalentu danego terminu, np.:
, a nie (); , a nie (); , a nie (); , a nie = „komputer”; , a nie .
Promowaniem języka francuskiego w świecie zajmuje się Międzynarodowa Organizacja Frankofonii.
Alfabet
Alfabet składa się z 26 podstawowych liter: a, b, c, d, e, f, g, h, i, j, k, l, m, n, o, p, q, r, s, t, u, v, w, x, y, z. We francuskim istnieją dwie ligatury: œ, æ Istnieje też 14 liter ze znakami diakrytycznymi: à, â, ç, é, è, ê, ë, î, ï, ô, û, ù, ü, ÿ.
Wymowa w języku francuskim
Do przedstawiania wymowy stosuje się znaki transkrypcji według międzynarodowego alfabetu fonetycznego (polski skrót MAF, angielski , francuski ).
Gramatyka języka francuskiego
Jedną z cech charakterystycznych gramatyki języka francuskiego, odróżniającą ją od niektórych innych języków nowożytnych, jest różnorodność czasów i trybów. W trybie orzekającym istnieje osiem czasów, ale dwa z nich nie są używane w mowie: (czas przeszły prosty) i (czas przeszły złożony). Występują one wyłącznie w narracji literackiej. Także nie wszystkie formy czasów w innych trybach używane są w języku mówionym, np. (tryb łączny czasu przeszłego niedokonanego) i (tryb łączny czasu pozaprzeszłego) czy wreszcie druga forma trybu warunkowegoClaude Hagège, Combat pour le français: Au nom de la diversité des langues et des cultures, wyd. Odile Jacob, 2006.
Cechą wyróżniającą francuski jest też zjawisko nieodróżniania w mowie wielu form gramatycznych, które występują w piśmie (np. większość wyróżników liczby mnogiej rzeczowników i czasowników, większość form rodzaju żeńskiego w odmianie czasowników).
Gramatyka francuska została opracowana w sposób całościowy w pierwszej połowie XVII w. przez . (1895–1980), belgijski gramatyk, jest autorem książki do dziś funkcjonującej jako dzieło referencyjne: Le Bon Usage (pierwsze wydanie z roku 1936, systematycznie uaktualniane, ostatnio w 2016).
Oficjalny status we Francji
Według konstytucji Francji język francuski jest od 1992 roku urzędowym językiem tego kraju. Francuszczyzna jest używana w oficjalnych publikacjach rządowych i publicznych szkołach. Reklamy telewizyjne i prasowe zawierające zwroty obcojęzyczne muszą zawierać tłumaczenie na francuski. Wszystkie filmy w kinach również muszą być dubbingowane (fr. ) na język francuski.
Oprócz francuskiego w kraju używa się również innych języków, jednak nie są one oficjalnie uznane przez rząd francuski.
Zobacz też romanistyka langues d’oïl język oksytański język franko-prowansalski verlan, louchebem Frankofonia, Frankofoni język piemoncki w porównaniu z włoskim i francuskim Wikipedia francuskojęzyczna
Przypisy
Linki zewnętrzne
leconjugueur.lefigaro.fr – Odmiana wszystkich czasowników Portal Onet: – Słownik polsko-francuski i francusko-polski Słownik francuski-polski, zawiera słownictwo podstawowe
Kategoria:Langues d’oïl Kategoria:Języki Francji Kategoria:Języki Algierii Kategoria:Języki Belgii Kategoria:Języki Beninu Kategoria:Języki Burkiny Faso Kategoria:Języki Burundi Kategoria:Języki Kambodży Kategoria:Języki Kamerunu Kategoria:Języki Kanady Kategoria:Języki Czadu Kategoria:Języki Komorów Kategoria:Języki Dżibuti Kategoria:Języki Gujany Francuskiej Kategoria:Języki Polinezji Francuskiej Kategoria:Języki Gabonu Kategoria:Języki Gwinei Kategoria:Języki Haiti Kategoria:Języki Wybrzeża Kości Słoniowej Kategoria:Języki Laosu Kategoria:Języki Luksemburga Kategoria:Języki Madagaskaru Kategoria:Języki Mali Kategoria:Języki Mauretanii Kategoria:Języki Mauritiusa Kategoria:Języki Monako Kategoria:Języki Maroka Kategoria:Języki Nigru Kategoria:Języki Reunionu Kategoria:Języki Rwandy Kategoria:Języki Senegalu Kategoria:Języki Seszeli Kategoria:Języki Szwajcarii Kategoria:Języki Republiki Środkowoafrykańskiej Kategoria:Języki Demokratycznej Republiki Konga Kategoria:Języki Konga Kategoria:Języki Stanów Zjednoczonych Kategoria:Języki Togo Kategoria:Języki Tunezji Kategoria:Języki Vanuatu Kategoria:Języki Wietnamu Kategoria:Języki Majotty Kategoria:Języki Gwadelupy Kategoria:Języki Martyniki Kategoria:Języki Włoch Kategoria:Języki Gwinei Równikowej Kategoria:Języki Nowej Kaledonii Kategoria:Języki Wallis i Futuny Kategoria:Artykuły, które powinna mieć każda Wikipedia (od 10 do 30k)