thumb|Pnie grabu pospolitego Grab (Carpinus L.) – rodzaj drzew i krzewów klasyfikowany do rodziny brzozowatych (dawniej często do wyodrębnianej rodziny leszczynowatych). Obejmuje 41–42 gatunki. Rośliny te występują w lasach w strefie umiarkowanej na półkuli północnej, przede wszystkim we wschodniej Azji na obszarze od Himalajów po Japonię. W Chinach rosną 33 gatunki, z czego 27 to endemity. W Europie obecne są dwa gatunki – grab pospolity C. betulus i grab wschodni C. orientalis. W Ameryce Północnej rośnie grab amerykański C. caroliniana (wschodnia część kontynentu) i C. tropicalis (góry Ameryki Środkowej). W Polsce rośnie w naturze tylko grab pospolity C. betulus, a obce gatunki spotykane są tylko w kolekcjach.
Grab zwyczajny dostarcza bardzo twardego drewna, przez co jego wykorzystanie było z jednej strony specjalistyczne, z drugiej – ograniczone. Wykorzystywane było do wykonywania niewielkich przedmiotów drewnianych o dużej wytrzymałości – stosowano je do wyrobu narzędzi, kół zębatych, pieńków rzeźnickich, kręgli, pałek perkusyjnych, części mechanizmów młoteczkowych fortepianów (pianin), figur szachowych, kostek domina itp. Gatunek ten uprawiany jest jako ozdobny, zwłaszcza w strzyżonych żywopłotach oraz w odmianach, podobnie uprawiany jest grab amerykański i grab Turczaninowa. Grab amerykański wykorzystywany jest także jako roślina lecznicza.
Morfologia thumb|Grab wschodni thumb|Grab wschodni Pokrój Na ogół niezbyt duże drzewa, zazwyczaj do ok. 10–15 m, tylko grab pospolity i wschodni osiągają ok. 30 m. Niektóre gatunki są krzewami, zwykle okazałymi. Kora zwykle cienka i gładka, rzadziej tarczkowato spękana. Pnie często podłużnie faliste. Pędy zróżnicowane na krótko- i długopędy, przynajmniej za młodu owłosione, z czasem na ogół łysiejące. Pąki bardzo drobne do całkiem okazałych, sięgających 2 cm długości (u graba sercowatego). Liście Opadające na zimę, skrętoległe, eliptyczne do jajowatych, o wyraźnie zaznaczonych nerwach bocznych („harmonijkowate”), brzegi podwójnie, ostro piłkowane, u niektórych gatunków ościste. Najmniejsze u graba Turczaninowa osiągają 5,5 cm, największe u C. fangiana – do 27 cm długości. Kwiaty Rozdzielnopłciowe, rośliny jednopienne. Kwiatostany z kwiatami męskimi mają postać zwisających kotek. Ich osie pokryte są łuskowatymi podsadkami w kątach których wyrastają trzy kwiaty. Są one bezokwiatowe i składają się tylko z trzech pręcików, owłosionych na szczycie. Kwiaty żeńskie rozwijają się parami w kącie podsadek. Owoc Orzeszki długości kilku mm wsparte trójklapowymi lub pojedynczymi skrzydełkami, wyrastające w zwisających owocostanach.
Systematyka Pozycja systematyczna Rodzaj z rodziny brzozowate Betulaceae z rzędu bukowców Fagales. W obrębie rodziny zaliczany do podrodziny leszczynowych Coryloideae J. D. Hooker. Jest blisko spokrewniony z rodzajem chmielograb Ostrya.
Wykaz gatunków Carpinus betulus L. – grab pospolity, g. zwyczajny Carpinus caroliniana Walter – grab amerykański Carpinus chuniana Hu Carpinus cordata Blume – grab sercowaty Carpinus dayongiana K.W.Liu & Q.Z.Lin Carpinus faginea Lindl. Carpinus fangiana Hu Carpinus fargesiana H.J.P.Winkl. Carpinus firmifolia (H.J.P.Winkl.) Hu Carpinus hebestroma Yamam. Carpinus henryana (H.J.P.Winkl.) H.J.P.Winkl. – grab Henry'ego Carpinus insularis N.H.Xia, K.S.Pang & Y.H.Tong Carpinus japonica Blume Carpinus kawakamii Hayata Carpinus kweichowensis Hu Carpinus langaoensis Z.Qiang Lu & J.Quan Liu Carpinus laxiflora (Siebold & Zucc.) Blume – grab luźnokwiatowy Carpinus lipoensis Y.K.Li Carpinus londoniana H.J.P.Winkl. Carpinus luochengensis J.Y.Liang Carpinus mengshanensis S.B.Liang & F.Z.Zhao Carpinus microphylla Z.C.Chen ex Y.S.Wang & J.P.Huang Carpinus mollicoma Hu Carpinus monbeigiana Hand.-Mazz. Carpinus omeiensis Hu & W.P.Fang Carpinus orientalis Mill. – grab wschodni Carpinus paohsingensis W.Y.Hsia Carpinus polyneura Franch. Carpinus pubescens Burkill Carpinus purpurinervis Hu Carpinus putoensis W.C.Cheng Carpinus rankanensis Hayata Carpinus rupestris A.Camus Carpinus × schuschaensis H.J.P.Winkl. – grab szuszański Carpinus shensiensis Hu Carpinus shimenensis C.J.Qi Carpinus tibetana Z.Qiang Lu & J.Quan Liu Carpinus tientaiensis W.C.Cheng Carpinus tropicalis (Donn.Sm.) Lundell Carpinus tsaiana Hu Carpinus tschonoskii Maxim. – grab Czonoskiego Carpinus turczaninowii Hance – grab Turczaninowa Carpinus viminea Lindl. ex Wall.
Przypisy
Kategoria:Brzozowate Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza