Tuchlin – wieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie wyszkowskim, w gminie Brańszczyk. Ma status sołectwa. Leży przy ujściu Tuchełki (strumyka wypływającego z bagien pod Nagoszewem) do Bugu.

Historia Nazwa wsi wywodzi się od słowa „tuchl” – zgniły, stęchły. Tuchlin położony jest na bagnistym i podmokłym terenie. Jest częścią tzw. grupy ostrowskiej Puszczy Białej, gdzie dominowała gospodarka leśna.

Tuchlin jest jedną z najstarszych osad ludzkich na Mazowszu. Był jedną z największych wczesnośredniowiecznych osad w widłach Bugu i Narwi.

W 1959 na wydmie między Bugiem a Tuchełką archeolodzy odkryli cmentarzysko kultury przeworskiej z okresu wpływów rzymskich (II–III w.n.e.) w epoce żelaza. Odkryto tam tzw. groby jamowe, w których znajdowały się przedmioty codziennego użytku i wisiorki ze złotej blaszki. Zanotowano 19 grobów. W grobie popielnicowym znaleziono żelazny grot oszczepu. Odkryto też naczynia wykonane przez garncarzy w VI wieku.

Wieś wymieniono – w formie Tuchlyno – w dokumencie Konrada Mazowieckiego z 1203 lub 1235 potwierdzającym wcześniejsze nadania i zakres posiadłości biskupów płockich. Należała do kasztelanii Brańsk (Brańszczyk). Była to osada rybacka. W XIII–XIV wieku w czasie obcych najazdów na Mazowsze wieś została zniszczona, nie notowano jej w spisach podatkowych. W drugiej połowie XVI wieku wieś duchowna Tuchlino położona była w powiecie kamienieckim ziemi nurskiej województwa mazowieckiegoCorona Regni Poloniae. Mapa w skali 1:250 000, Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk i Pracownia Geoinformacji Historycznej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. Opustoszała po potopie szwedzkim.

W XVIII wieku biskupi płoccy, właściciele dóbr w Puszczy Białej, sprowadzili do wsi Kurpiów z Puszczy Zielonej, osadzając ich na prawie czynszu. Celem było usprawnienie gospodarki leśnej i zagospodarowanie wsi zniszczonych i wyludnionych po nawracających epidemiach oraz wojnach w XVII i na początku XVIII wieku. W Tuchlinie mieszkali też chłopi odrabiający pańszczyznę.

Po upadku I Rzeczypospolitej wieś należała do dóbr rządowych Brańszczyk. W czasach pruskich zajmowała powierzchnię 1320 morgów gruntów ornych oraz 75 morgów lasów. W 1819 we wsi żyło 19 gospodarzy-rolników płacących czynsz, 7 gospodarzy trzymających łąki leśne i pola oraz 3 chałupników obrabiających pańszczyznę. We wsi istniała karczma. Tuchlin zamieszkiwały wówczas 144 osoby. We wsi było 20 domów. W 1827 istniały tu 24 domy, w których mieszkało 159 osób. W końcu XIX wieku w Tuchlinie żyło 317 osób.

W latach 1921–1931 wieś leżała w województwie białostockim, w powiecie ostrołęckim, w gminie Brańszczyk. Według Powszechnego Spisu Ludności z 1921 roku wieś zamieszkiwały 392 osoby, 368 było wyznania rzymskokatolickiego, a 24 mojżeszowego. Jednocześnie wszyscy zadeklarowali polską narodowość. Było tu 71 budynków mieszkalnych. Miejscowość należała do parafii rzymskokatolickiej w Brańszczyku. Podlegała pod Sąd Grodzki w Ostrowi i Okręgowy w Łomży; właściwy urząd pocztowy mieścił się w Brańszczyku. W 1924 we wsi powstała jednoklasowa szkoła powszechna. Już w 1925 jej nie notowano, przestała działać.

W wyniku agresji III Rzeszy na Polskę we wrześniu 1939 wieś znalazła się pod okupacją niemiecką i do „wyzwolenia” weszła w skład dystryktu warszawskiego Generalnego Gubernatorstwa.

W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa ostrołęckiego.lewo|mały|Odnowiona chata białokurpiowska

W 2002 we wsi istniały 73 gospodarstwa domowe. W 2005 we wsi mieszkało 234 osób. Na dzień 31 grudnia 2013 Tuchlin liczył 229 mieszkańców zameldowanych na pobyt stały. W 2018 notowano, że obszar wsi wynosi 231,19 ha i zamieszkuje ją 234 osób. Według Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań 2021 we wsi mieszkało 206 osób. W latach 1998–2021 liczba mieszkańców zmalała o 19,8%.

Wierni Kościoła rzymskokatolickiego należą do parafii św. Barbary w Porębie-Kocębach. We wsi działa Ochotnicza Straż Pożarna zarejestrowana jako stowarzyszenie w 2004.

W ewidencji zabytków gminy Brańszczyk znajdują się drewniane domy z Tuchlina. Zachowały się przykłady tradycyjnego budownictwa Kurpiów Białych. Wieś była ośrodkiem wikliniarstwa.

We wsi stoi pomnik wystawiony z okazji 800-lecia wsi, są też pomniki przyrody (dęby szypułkowe, wiązy szypułkowe). Tuchlin znajduje się na Obszarze Natura 2000. Istnieją tu prywatne działki letniskowe. Działają gospodarstwa agroturystyczne.

Tuchlin bywa uznawany za geograficzny środek Europy, o czym informuje tablica stojąca przy jednym z gospodarstw.

Między wsią Tuchlin a wsią Budy znajduje się leśniczówka wybudowana w 1930 w stylu dworkowym, gdzie w międzywojniu mieściła się siedziba nadleśnictwa, a później leśnictwa Jegiel, współcześnie należąca do Nadleśnictwa Wyszków. W 1999 obok budynku odsłonięto i poświęcono kapliczkę św. Huberta. Opiekuje się nią Koło Łowieckie nr 2 „Dzik” z Wyszkowa. W pobliżu leśniczówki znajduje się obsadzony świerkami grób dziewięcioosobowej rodziny Pieńkosów (pracowników leśnictwa) zamordowanych 25 grudnia 1943 przez hitlerowców.

Zobacz też Tuchlin, Tuchlinek, Tuchlino

Przypisy Raport o stanie gminy Brańszczyk w 2023. Liczba mieszkańców w dn. 31.12.2023 s. 51-52 Strona gminy, sołectwa

GUS. Wyszukiwarka TERYT Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części () Opis parafii na stronie diecezji

Linki zewnętrzne

Kategoria:Brańszczyk (gmina) Kategoria:Wsie duchowne I Rzeczypospolitej (województwo mazowieckie)