Wiele (dodatkowa nazwa w j. kaszub. Wielé; niem. WielleF. Lorentz „Polskie i kaszubskie nazwy miejscowości na Pomorzu Kaszubskiem”.„Polsko-Kaszubski Słownik Nazw Miejscowych i Fizjograficznych” pod. redakcją Andrzeja Chludzińskiego, Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, Gdańsk 2006 .) – wieś kaszubska w Polsce, położona w województwie pomorskim, w powiecie kościerskim, w gminie Karsin. Leży na południowym krańcu Wdzydzkiego Parku Krajobrazowego i nad jeziorem Wielewskim.
Wieś ma status sołectwa.
W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa gdańskiego.
+ Integralne części wsi SIMC Nazwa Rodzaj0162790 Abisynia część wsi0162808 Bekasowo część wsi0162814 Będomin część wsi0162820 Biała Góra część wsi1067124 Chojny osada0162850 Jeżewo osada leśna0162866 Mrówkowo osada leśna0162872 Piątkowo osada leśna0162889 Przydół osada leśna0162895 Rogalewo osada leśna1061475 Wiele-Wybudowanie część wsi
Opis miejscowości Najstarsza pośrednia wzmianka pochodzi z 1352, gdzie mowa jest o „puszczy wielewskiej” (niem. Velymschen heyde) nad Wdą, w tekście przywileju nadania wsi Górki Wangeriszowi z Cisewia. Pierwszy zapis nazwy Wiele pochodzi z 1382, z przywileju nadania tej miejscowości prawa niemieckiego przez komtura z Tucholi – brata Henryka von Bullendorfa.
Miejsce urodzin kaszubskich działaczy: Hieronima Derdowskiego oraz Tomasza i Wincentego Rogalów.
Wiele to miejscowość letniskowo - wypoczynkowa i rolnicza. Nad jeziorem Wielewskim znajdują się ośrodki wypoczynkowe, a także zakład przeróbki drewna.
Siedziba Muzeum Ziemi Zaborskiej, z największą w kraju kolekcją haftów jednego autora (ok. 500 dzieł) – Leonarda Brzezińskiego, twórcy szkoły haftu wielewskiego.
We wsi odbywają się również Turnieje Gawędziarzy Ludowych Kaszub i Kociewia. Od 2004 rokrocznie latem Wiele jest jedną ze scen Międzynarodowego Festiwalu Folkloru.
Zabytki thumb|250px|Wnętrze kościoła thumb|250px|Kalwaria Wielewska, „Dom Piłata” Według rejestru zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa na listę zabytków wpisany są: zespół ruralistyczny wsi, nr rej.: 966 z 2.06.1986 kościół parafialny pw. św. Mikołaja, 1904-05, nr rej.: A-1188 z 4.06.1998, neobarokowy, z trzema wieżami o cebulastych hełmach, przed fasadą i u ramion transeptu. W barokowym wyposażeniu cudowny obraz Matki Boskiej Pocieszenia. cmentarz grzebalny, nr rej.: j.w. Kalwaria Wielewska, 1915-24, nr rej.: A-1189 z 1.07.1998: park kalwaryjski 16 kaplic 6 stacji drogi krzyżowej (figury) pustelnia (dom dla stróża).
Neobarokowy kościół z 1906 pod wezwaniem św. Mikołaja został zbudowany na miejscu dawnego, drewnianego z 1728. Część materiału starego kościoła wykorzystano do budowy kościoła w pobliskim Karsinie. Na wzgórzach otaczających jezioro Wielewskie znajduje się Kalwaria Wielewska, drugi taki obiekt na Pomorzu Gdańskim obok Kalwarii Wejherowskiej, założona w latach 1915–1927.
Kalendarium mały|lewo|287px|Centrum wsi Wiele XIV w. – pierwsze wzmianki o miejscowości 1382 – lokacja wsi na prawie niemieckim 1466 – na mocy II pokoju toruńskiego włączenie w obszar Prus Królewskich 1569 – w granicach Korony Królestwa Polskiego (prowincja Prusy Królewskie, województwo pomorskie) 1583 – pierwsza wzmianka o cmentarzuAnna, Krzysztof Jakubowscy „Pomorskie cmentarze”, Gdańsk 2012, , s. 78. 1728 – zakończenie budowy drewnianego kościoła w miejsce dawnego 1772 – zabór pruski 1852 – przeniesienie obrazu Matki Bożej Pocieszenia z Chojnic do Wiela 1906 – zakończenie budowy obecnego kościoła parafialnego 1915 – rozpoczęcie budowy Kalwarii 1920 – ponownie w granicach Polski 1924 – wizyta prezydenta Stanisława Wojciechowskiego
Demografia Według Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań z 2011 roku liczba ludności we wsi Wiele to 1257 z czego 50,6% to kobiety, a 49,4% to mężczyźni. Miejscowość zamieszkuje 20,2% mieszkańców gminy.
Zobacz też Kalwaria Wielewska, Parafia Świętego Mikołaja – Sanktuarium Kalwaryjskie w Wielu, Pomnik Ofiar Faszyzmu w Wielu Karsin, Przytarnia, Czersk, Wiele (województwo kujawsko-pomorskie)
Przypisy Statut gminy, granice sołectwsołectwa s. 20-22 Obwieszczenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 4 sierpnia 2015 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części ().
Linki zewnętrzne