Zwierzyniec – wieś w Polsce, położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie buskim, w gminie Busko-Zdrój. Ma status sołectwa.
W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa kieleckiego.
Przez wieś przechodzi zielony szlak turystyczny z Wiślicy do Grochowisk.
Integralne części wsi +Integralne części wsi Zwierzyniec SIMC Nazwa Rodzaj0233253 Górka część wsi
Historia wsi Zwierzyniec mały|Dożynki Gminne w Zwierzyńcu,31 sierpnia 2008 mały|Upamiętnienie partyzantów z BCh i AK, zamontowana przez mieszkańców Zwierzyńca w 2024 Wieś Zwierzyniec, zwana wcześniej Zwierzeniec powstała na przełomie XVIII i XIX wieku, a dokładniej w latach 1762-1806, po wykarczowaniu lasu, który jeszcze 1762 roku porastał to miejsce. Pierwszymi mieszkańcami wsi byli członkowie rodzin: Pietryków, Czerskich i JarosówRobert Zwierzyniecki, Zarys historii wsi Zwierzyniec, Kraków 2016, s. 8.
Wspomnieć należy jednak, że osadnictwo dotyczące okolic wsi sięga epoki średniowiecza. W czasie prowadzonych w XX wieku badań archeologicznych, na wzgórzu położonym około 500 metrów na wschód od wsi odkryto grodzisko stożkowe pochodzące prawdopodobnie z XIII-XIV w.Elżbieta Dąbrowska, Studia nad osadnictwem wczesno średniowiecznym ziemi wiślickiej, Wrocław-Warszawa-Kraków 1963, s. 300Dariusz Kalina, Szaniec-dziedzictwo kulturowe, Szaniec - Kielce 2016, s. 32.
W 1845 roku wieś administracyjnie należała do gminy Szaniec, okręgu szydłowskiego, powiatu stopnickiego, guberni radomskiejJarosław Swajdo, Między Wisłą a Pilicą. Dzieje podziałów administracyjnych w regionie kielecko-radomskim do 1975 roku, Kielce 2005, s. 18. i mieszkało w niej 9 zagrodników, czyli rolników, gospodarujących na 96 morgach i 200 prętach ziemi. Dalszy rozwój wsi nastąpił w 1864 roku i był związany z uwłaszczeniem chłopów. Wieś w tym czasie liczyła 16 zagrodników którzy gospodarowali na 165 morgach i 82 prętach ziemiRobert Zwierzyniecki, Zarys historii wsi Zwierzyniec, Kraków 2016, s. 24. Kolejny przyrost areału rolnego Zwierzyńca nastąpił w 1888 roku za zrzeczenie się praw serwitutowych ciążących na majątku Szaniec, wieś otrzymała ekwiwalent w postaci 70 morgów i 149 prętów ziemi leżącej w polu zwanym „Pod Nartami”. Nie był to jednak ostatni przyrost areału, bowiem pole zwane „Za Szosą” otrzymane za zrzeczenie się serwitutu ciążącego z kolei na folwarku Elżbiecin mieszkańcy podzielili między siebie w 1931 rokuRobert Zwierzyniecki, Zarys historii wsi Zwierzyniec, Kraków 2016, s. 28.
Nielegalne nauczanie dzieci we wsi w czasie zaboru rosyjskiego prowadził Andrzej Wilczyński, a legalne Anna Bernhard, która jednak zrezygnowała z funkcji nauczycielki w 1917 roku. W okresie dwudziestolecia międzywojennego, okupacji niemieckiej i początkach PRL działał we wsi młyn wodny prowadzony przez Józefa Kańskiego. W 1939 roku wieś liczyła 33 domy i 190 osóbRobert Zwierzyniecki, Zarys historii wsi Zwierzyniec, Kraków 2016, s. 61. W 1934 roku mieszkańcy wsi ufundowali kamienną figurę przedstawiającą postać Jezusa Chrystusa stojącego na cokole, na rozstaju dróg. Koszty zakupu pokryte zostały ze składek mieszkańców i z odszkodowania od koła łowieckiegoLeszek Marciniec, Sołectwa gminy Busko Zdrój, Kielce 2003, s. 265.
W czasie II wojny światowej z inicjatywy Szczepana Koruby powstała we wsi komórka ruchu oporu Batalionów Chłopskich w sile drużyny. Członkowie tej organizacji brali udział między innymi w rozbiciu więzienia w Pińczowie latem 1944 roku, a Szczepan Koruba dowodził plutonem w potyczce pod SkorzowemFranciszek Faliszewski, Kartki z przeszłości ruchu ludowego w byłym powiecie stopnickim, Warszawa 1965, s. 132.
Dnia 31 lipca 1944 roku na wschód od wsi Zwierzyniec, przy skrzyżowaniu drogi Busko – Chmielnik, z drogą Szaniec – Kołaczkowice miała miejsce bitwa oddziału Armii Krajowej dowodzonego przez Mieczysława Łaganowskiego pseudonim „Wilga” z oddziałem armii niemieckiejLeopold Wojnakowski, Z dala od Wykusu, Łódź 1988, s. 195.
Pod koniec tego roku we wsi zakwaterowały oddziały z 69 Dywizjonu Grenadierów Ludowych Pospolitego Ruszenia cofającej się armii niemieckiej zmuszając mieszkańców Zwierzyńca i okolicznych miejscowości do kopania umocnień polowych na wschód od wsi ZwierzyniecWojciech Borzobohaty, Jodła.Okręg radomsko-kielecki ZWZ-AK 1939-1945, Warszawa 1988, s. 466.
W 1984 roku mieszkańcy wsi czynem społecznym wznieśli budynek sklepu i świetlicy wiejskiejFąfara Eugeniusz, Zielony Sztandar 105/1984, We wsi Zwierzyniec. Nie stronią od żadnej roboty., co upamiętnia wmurowana w ścianę budynku tablica z napisem, cyt: W 1993 roku z inicjatywy Witolda Domagały powstała w Zwierzyńcu Ochotnicza Straż Pożarna licząca w dniu założenia 30 członkówRobert Zwierzyniecki, Zarys historii wsi Zwierzyniec, Kraków 2016, s. 62.
W dniu 6 września 2009 roku, w czasie ogólnopolskich dożynek w Częstochowie delegacja mieszkańców wsi Zwierzyniec wraz z wieńcem dożynkowym reprezentowała gminę Busko-Zdrój. 5 września 2010 r. delegacja wsi Zwierzyniec również uczestniczyła w Ogólnopolskich Dożynkach Jasnogórskich prezentując swój kolejny wieniec dożynkowyGoniec Buski. Informator Urzędu Miasta i Gminy w Busku-Zdroju Nr 7, 2010,s.7,8..
Osoby związane ze Zwierzyńcem Bożentyna Pałka-Koruba – wojewoda świętokrzyski w latach 2007-2015. Szczepan Koruba – rodowity zwierzynianin, działacz ruchu ludowego, obrońca Helu, żołnierz Batalionów ChłopskichLeszek Marciniec, Więzi i korzenie, Kraków 2016, t. 2, s. 28. Teofil Koruba – działacz ruchu ludowego, weteran wojny polsko-radzieckiej i II wojny światowej, żołnierz Batalionów Chłopskich i uczestnik rozbicia niemieckiego więzienia w PińczowieRobert Zwierzyniecki: Ród Korubów. Ziemia Szaniecka. Kraków 2025, s. 68-71. Jan Olrych Szaniecki - dziedzic wsi Zwierzyniec, obrońca chłopów, poseł na sejm, minister sprawiedliwości w Rządzie NarodowymDariusz Kalina, Szaniec-dziedzictwo kulturowe, Szaniec - Kielce 2016, s. 54.
Przypisy Raport o stanie gminy Busko-Zdrój w 2024. Liczba mieszkańców w dn. 31.12.2024 s. 10-11 BIP gminy, sołectwa Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części () GUS. Rejestr TERYT
Bibliografia
Fąfara Eugeniusz, Zielony Sztandar 105/1984, We wsi Zwierzyniec. Nie stronią od żadnej roboty. Ligiecki Adam, Echo Dnia 171/2001, Wielkie święto w małym Zwierzyńcu.
Kategoria:Zwierzyniec (województwo świętokrzyskie)