Bielanka (dodatkowa nazwa w j. łem. – trb. Bilanka) – wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie gorlickim, w gminie Gorlice, 5 km na południe od drogi krajowej 28 Nowy Sącz – Gorlice.

Bielanka obejmuje powierzchnię 1014 ha. Od północy graniczy z Szymbarkiem, od południowego wschodu z Leszczynami (gmina Uście Gorlickie) i od południowego zachodu z Łosiem (gmina Ropa).

Części wsi +Integralne części wsi Bielanka SIMC Nazwa Rodzaj0425120 Dylenikówka część wsi0425136 Kamiennik część wsi0425142 Miejska Góra część wsi0425159 Niżny Koniec część wsi0425165 Przymiarki część wsi0425171 Suchy Wierch część wsi0425188 Wyżny Koniec część wsi0996991 Zdzior część wsi

Historia Bielanki Bielanka sięga początkami XIV wieku, kiedy rycerze Paweł Gładysz i jego syn Jan Gładysz zostali właścicielami terenów gorlickich; 27 października 1359 Jan za ich zasługi rycerskie otrzymał w Sączu od króla Kazimierza Wielkiego tereny po obu stronach rzek Zdyni Wielkiej i Zdyni Małej oraz cały las po obu brzegach rzeki Ropy, aby mógł tam lokować wsie na prawie magdeburskim. W XV w. wieś została założona na prawie wołoskim przez potomka tych rycerzy, Jana Gładysza herbu Gryf, w jego dobrach u stóp Miejskiej Góry (643 m), Bartniej Góry (630 m) oraz północno-zachodnich ramion Magury Małastowskiej (813 m).

W 1486 roku Jan Gładysz z Szymbarku za 400 grzywien nabył od Jakuba Staszkowskiego, syna Stanisława pobliskie Bielance miejscowości, takie jak pozostałe części wsi Polna. Po jego śmierci opiekunem małoletnich dziedziców Bielanki był w 1504 roku bratanek Jakub Gładysz z Kowalowych. Po osiągnięciu wieku dorosłego, dziedzictwo gorlickie przejął syn Jana, Erazm Gładysz. W roku 1557 właścicielem wsi był Stanisław Gładysz. Gładysze mieli w tej gorlickiej gminie w Szymbarku swój dwór obronny z 1540, z którego zarządzali swoimi posiadłościami, nazywanymi niekiedy „dominium Ropae”, w tym m.in. Bielanką (dwór przetrwał do dziś; od wielu lat remontowany, ma odtworzone sgraffito, a w ostatnich latach dzięki dotacji Unii Europejskiej odrestaurowano go i udostępniono zwiedzającym).

Bielanka wraz z kluczem szymbarskim była następnie w posiadaniu Szymona Gładysza – pisarza grodzkiego, który był właścicielem kilku innych miejscowości, m.in. Polnej i Szymonowic. Ostatnim z rodu Gładyszów był w tej miejscowości Paweł Gładysz, syn Szymona, do którego Szymbark należał do roku 1590 i Piotr Gładysz, który zeznał w testamencie z roku 1611, że Gładyszowie na zawsze przenoszą się z ziemi bieckiej w Sandomierskie. Na miejsce Gładyszów przybyli Strońscy, później Siedleccy i Bronikowscy. Po przemarszach konfederatów barskich pod dowództwem Kazimierza Pułaskiego i po wkroczeniu wojsk zaborczych, w 1773 wybudowano cerkiew greckokatolicką Opieki Bogurodzicy.

Z końcem XVIII w. nabył tę miejscowość ksiądz Jan Bochniewicz, prałat gnieźnieński. W 1808 przekazał on klucz szymbarski na własność swym siostrom i siostrzeńcom. W drugiej połowie XIX w. resztówkę dworską, pozostałą po reformie uwłaszczeniowej, zakupił Józef Jabłecki herbu Kościesza i jego małżonka Anna z Kielarów vel Kellerów herbu własnego, upadła szlachta wzbogacona na przemyśle naftowym. Swój majątek przekazali córce Reginie, która wniosła majątek w posagu Janowi Myśliwcowi, majstrowi chłopskiego pochodzenia. W 1877 roku we dworze bielankowskim urodziła się ich córka, Kunegunda.

W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa nowosądeckiego.

23 czerwca 2012 rozpoczęto budowę nowej murowanej cerkwi prawosławnej pod wezwaniem Opieki Matki Bożej i Poczajowskiej Ikony Matki Bożej (w miejscowości ma swoją siedzibę parafia prawosławna). Plac pod budowę cerkwi poświęcił biskup gorlicki Paisjusz. Obiekt oddano do użytku i poświęcono 7 września 2014 rokuSerwis Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego – Poświęcenie cerkwi pw. Opieki Matki Bożej w Bielance [dostęp: 08.09.2014.].

Etnografia mały|Paweł Stefanowski przed prywatnym Muzeum Łemkowskim w Bielance, 1967 Bielanka jest jednym z wielu skupisk łemkowskich w Beskidzie Niskim, i pierwszą miejscowością na Łemkowszczyźnie, której mieszkańcy wystąpili o zgodę na stosowanie podwójnej, polsko-łemkowskiej nazwy miejscowości. Za przyjęciem podwójnej nazwy wsi głosowało 32, przeciw 31 osób. Nazwa Бiлянка została urzędowo wprowadzona 24 listopada 2008 roku.

Według danych powszechnego spisu ludności przeprowadzonego w 1921 roku w Bielance mieszkało 404 osoby, w tym 366 narodowości rusińskiej, 24 polskiej i 13 żydowskiejSkorowidz Miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej, t. XII s. 12, GUS Warszawa 1925. Mimo dramatycznych powojennych dziejów – przesiedleń na Ukrainę i wysiedleń na Ziemie Zachodnie w ramach akcji „Wisła” – współczesna Łemkowszczyzna żyje. Wielu Łemków powróciło, zachowało język, tradycję, kulturę.

W Bielance mieszkał Stefan Hładyk, współzałożyciel i wieloletni przewodniczący Zjednoczenia Łemków. Został pochowany na miejscowym cmentarzu.

Zabytki mały|Budynek dawnej szkoły łemkowskiej w Bielance Obiekty wpisane do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego cerkiew Opieki Matki Bożej – dawna greckokatolicka świątynia zbudowana prawdopodobnie w 1773, odnawiana w 1913, mocno zniszczona podczas pożaru w 1946 roku. W cerkwi odprawiane są nabożeństwa katolickie dwóch obrządków: łacińskiego i bizantyjsko-ukraińskiego; szkoła łemkowska, drewniana, XIX, XX; spichlerz, drewniany.

Wspólnoty wyznaniowe Kościół greckokatolicki – parafia Opieki Przenajświętszej Bogurodzicy Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny – parafia Opieki Matki Bożej i Poczajowskiej Ikony Matki Bożej

Galeria

Szlaki piesze Schronisko PTTK na Magurze Małastowskiej – Przełęcz Zdżar (550 m n.p.m.) – Bielanka – Szymbark – Maślana Góra (753 m n.p.m.) (Szlak im. Wincentego Pola) Gorlice – Bartnia Góra – Bielanka – Miejska Góra – Ropa – Wawrzka – Florynka – Jamnica

Przypisy Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części () GUS. Rejestr TERYT

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Łemkowie w Polsce Kategoria:Wsie w powiecie gorlickim