Bukowiec – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie nowotomyskim, w gminie Nowy Tomyśl.

Obecnie W Bukowcu znajduje się szkoła podstawowa oraz przedszkole. Wokół wsi znajdują się lasy, gospodarstwa agroturystyczne.

Nazwa Miejscowość pierwotnie związana była z Wielkopolską. Istniała co najmniej od pierwszej połowy XV wieku i ma średniowieczną metrykę. Pierwszy zachowany zapis nazwy miejscowości pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1409 kiedy to odnotowano ją pod staropolską nazwą „Bukowecz”, 1426 „Bucowyecz”. W XVI wieku tymczasowo w dokumentach występuje dla odróżnienia od innych wsi nazwa Bukowiec Mały, notowana z użyciem łaciny, ale nie przyjęła się ona na stałe. W 1530 wieś odnotowano jako „Bukoviecz Minus”, a w 1581 „Bukowiec Minor” .

W czasie okupacji niemieckiej przez III Rzeszę w latach 1939–1945 administracja niemiecka zmieniła starą niemiecką nazwę Buckwitz na Buchenhain.

Historia Wieś była początkowo własnością szlachecką, należącą do lokalnej wielkopolskiej szlachty z rodu Ostrorogów herbu Nałęcz, którzy od nazwy miejscowości Ostroróg przyjęli odmiejscowe nazwisko, a później była też własnością Ciświckich. Od 1320 wieś leżała w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w powiecie kościańskim województwa poznańskiego w Koronie Królestwa Polskiego. W 1504 odnotowana została w powiecie kościańskim Korony Królestwa Polskiego. Od 1426 była siedzibą własnej parafii. W 1510 należała do dekanatu Grodzisk.

Pierwsze zachowane zapisy historyczne o miejscowości pochodzą z zachowanych archiwów sądowych. W 1409 odnotowano spór sądowy Pawła z Bukowca z Mikołajem z Grodziska (obecnie Grodzisk Wielkopolski). W 1415 Dobroszka córka Wichny z Grodziska Wielkopolskiego oraz Świętosława z Szubina żona kasztelana kaliskiego Mroczka z Łopuchowa prowadziła proces z Przybysławem Gryżyńskim z Brenna uzyskując tytułem prawa bliższości wykup miasta Grodzisk wraz z przyległymi wsiami, a w tym m.in. Bukowca, które wykupione zostały za sumy wymienione w dokumencie sprzedaży i zastawu. W 1417 Niemierza Starszy z Lubosza przedłożył przed sądem ziemskim dokument nabycia miasta Grodzisk wraz z okolicznymi wsiami, w tym m.in. Bukowca. Przeciwko tej transakcji wystąpili przed sądem kasztelan poznański Mościc ze Stęszewa oraz stolnik poznański Przybysław Gryżyński z Brenna. W 1435 Niemierza Młodszy z Grodziska zapisał swojej żonie Annie po 300 grzywien posagu oraz wiana na części miasta Grodzisk oraz na wsiach Chrostowo i Bukowiec. W 1480 dziedzicem wsi był kasztelan poznański Jan Ostroróg. W 1504 Stanisław Ciświcki zapisał żonie Dorocie Lupstowskiej 300 grzywien na połowach wsi Ujazdek i Bukowiec z zastrzeżeniem prawa wykupu .

W XV wieku odnotowano także mieszkańców wsi z niższych stanów. W 1449 pracownika pełniącego funkcję sołtysa w Bukowcu. W 1508 odnotowany został imiennie Wojciech Suchora sołtys bukowski, który z wyroku oficjała poznańskiego miał zwrócić jednego złotego węgierskiego za konie pracownikowi Maciejowi Walkowi z Miechorzewa Suchego. W 1510 odnotowano, że sołectwo na 4 łanach wykupił pan.

W 1427 Małgorzata żona Franciszka ze Stęszewa pozwała Mikołaja plebana z Bukowca o szatę żółtego koloru podbitą wilczymi skórami wartości 3 grzywien, o 3 grzywny szer. groszy za konia półsiwego, o 7 wiardunków otrzymanych od Gołego Jana ze Stęszewa, o 23 kamienie ziół do produkcji sukna, zabranych przezeń po zgonie Andrzeja syna Małgorzaty, a do niej należących prawem bliższości. W 1449 pleban Piotr był w sporze z sołtysem bukowieckim o to, że sołtys zniesławił go, twierdząc, iż pleban pozostawił Eucharystię w Kąkolewie, a potem posłał służbę po nią i że odprawiał mszę bez wina. Pozew zarzucał także sołtysowi, że wpuścił on inwentarz do ogrodu plebana, czyniąc szkody na sumę pół grzywny. Pleban domagał się zapłaty 4 ćwiertni opłaty zwanej meszne po 10 groszy każda ćwiertnia. Z kolei sołtys zarzucił, że pleban po wizytacji archidiecezji grał w kości w karczmie pomimo zakazu. W sądzie pleban przyznał, że grał w kości ale nie na pieniądze, tylko „pro capillacione crinium, videlicet nyechaimego”. Z wyroku sądu za tą grę w kości pleban miał zapłacić 3 grzywny kary albo zgłosić się do więzienia do odsiadki. W 1451 pleban Stefan był w sporze z Janem plebanem z Grodziska Wielkopolskiego twierdząc, że wieś Sworzyce należała do parafii Bukowiec. Pleban poprosił o dopuszczenie go do ewikcji za kmieci sworzyckich oraz o zwolnienie ich z ekskomuniki, w jaką popadli z powodu niepłacenia mesznego. W 1480 pleban Stefan nie mogąc sprawować opieki duszpasterskiej z powodu osłabienia oczu, zrezygnował z kościoła parafialnego w Bukowcu na rzecz Mikołaja kapłana bukowieckiego. Biskup przyjął rezygnację i powierzył ten kościół Mikołajowi, którego jako kandydata przedstawił, patron kościoła Jan Ostroróg kasztelan poznański. Odnotowano także innych plebanów bukowieckich: w latach 1480-1484 plebana Mikołaja, od 1484 plebana Wojciecha z Ceradza. W 1510 we wsi stał kościół św. Marcina. Pleban miał jeden łan, pobierał od zagrodnika 5 groszy, z karczmy 16 groszy oraz opłatę od stawu zwaną „stawne”. Od miejscowych kmieci pobierał tylko opłatę zwaną meszne i stołowe. Do 1526 we wsi posługę duszpasterską prowadził pleban Jan, a od 1526 Wojciech ze Zbąszynia.

Zachowały się także zapisy w historycznych księgach podatkowych dotyczące wsi. W 1510 we wsi był folwark, 4 łany sołectwa, które wykupił miejscowy pan, 26 kmieci osiadłych, którzy płacili zróżnicowany czynsz: po 72 groszy, po 30 groszy, po 48 groszy. W miejscowości był wiatrak, dwa stawy i trzeci, który „zniszczał”. W okolicy zbierano także miód. Odnotowano także bory z pańskimi barciami. W latach 1521-1523 właścicielem we wsi był Wacław Ostroróg. W 1530 miał miejsce pobór z 6 łanów. W 1563 pobrano podatki od 7,5 łana oraz jedną kwartę. Sołtys gospodarował na dwóch łanach. We wsi stały także dwie karczmy. W 1571 Bukowiec należał do Grodziska Wielkopolskiego i był własnością panów Ostrorogów. W 1581 odnotowano w miejscowości pobór z 7,5 łana, od dwóch łanów sołtysich, połowy łana opuszczonego, 12 zagrodników, 4 komorników, 4 rzemieślników, karczmy na 3/4 łana oraz 15 owiec.

Przez długie lata był częścią dóbr opalenickich, a następnie grodziskich, których właścicielami od XV do XVIII w. byli Opalińscy. Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim.

Zabory Polski alt=Budynek stojący przy szosie|mały|Budynek organistówki w Bukowcu|249x249px W XIX w. wieś miała 87 domów i 700 mieszkańców, a tutejszy majątek razem z folwarkami Julianka i Huta Szklana obejmował 13529 mórg ziemi. Po Opalińskich właścicielami Bukowca byli Beymowie. Istnieją wzmianki, że w XIX w. majątek przeszedł na własność niemieckiej rodziny Heyderów.

W okresie Wielkiego Księstwa Poznańskiego (1815–1848) miejscowość wzmiankowana jako Bukowiec należała do wsi większych w ówczesnym powiecie bukowskim, który dzielił się na cztery okręgi (bukowski, grodziski, nowotomyski oraz lwówecki). Bukowiec należał do okręgu lutomyślkiego i stanowił siedzibę majątku o tej samej nazwie, którego właścicielem był wówczas Szolc i Łubieński (posiadali oni także rozległy majątek Grodzisk). Jednak w aktach parafialnych jako patron parafii wymieniany jest dalej dziedzic Beyme.W skład majątku Bukowiec wchodziło łącznie 7 wsi oraz Kozia karczma. Według spisu urzędowego z 1837 roku Bukowiec liczył 406 mieszkańców i 63 dymy (domostwa).

Okres II RP W latach 1926–1939 właścicielem majątku był Adam Szczerbiński, po wojnie majątek został rozparcelowanyPaweł Anders: Nowy Tomyśl, Wydawnictwo WBP, Poznań 1998, , s. 64..

Okres powojenny W latach 1954–1971 wieś należała i była siedzibą władz gromady Bukowiec, po jej zniesieniu w gromadzie Nowy Tomyśl. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa poznańskiego.

Zabytki W centrum wsi stoi drewniany kościół św. Marcina, powstały w latach 1737–1742, fundowany przez starostę śremskiego Karola Opalińskiego z Bnina. Staraniem ks. prob. Stanisława Maciaszka kościół został rozbudowany w latach 1923/1925 według projektu arch. Stefana Cybichowskiego. Przy przebudowie pojawia się również nazwisko poznańskiego rzeźbiarza Franciszka Ignaszewskiego. Kościół posiada 4 barokowe ołtarze. W ołtarzach obrazy świętych: Matki Bożej, św. Apolonii, św. Wawrzyńca, św. Marcina, św. Izydora, św. Jana Nepomucena, św. Walentego i św. Kazimierza królewicza. Barwną dekorację świątyni stanowią ufundowane przez mieszkańców witraże wykonane przez słynny Krakowski Zakład Witrażów S.G. Żeleńskiego. Kościół jest wpisany do rejestru zabytków NID woj. wielkopolskiego pod nr rej.: 929/A z 24.02.1970.

Drugim zabytkiem jest budynek zwany organistówką, znajdujący się nieopodal kościoła, przy ul. Kościelnej 16. Zbudowany został w 4 ćw. XIX w., w technice muru pruskiego. Zastrzały w budynku znajdujące się przy narożach i przy drzwiach wypełnione są innym układem cegieł, które położono tak ze względów praktycznych, ale też estetycznych. Organistówka znajduje się w rejestrze zabytków NID woj. wielkopolskiego pod nr rej.: 1067/Wlkp/A z 30.01.2019.

Sport i OSP We wsi istnieje także klub sportowy LKS Korona Bukowiec powstały w 1923. W sezonie 2023/2024 klub występuje w klasie okręgowej, gr. wielkopolskiej III.

Jednostka Ochotniczej Straży Pożarnej powstała w 1933 roku. Jest to jednostka typu S3, ma trzy samochody: Scania P410 z 2017, Star l70 zakupiony w 2006 oraz Volkswagen Crafter z 2024. OSP Bukowiec od 1995 roku włączona jest do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego.

Zobacz też Bukowiec

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Bukowiec (powiat nowotomyski)