CzarneRozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 9 grudnia 1947 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości () (niem. Czarnen) – wieś mazurska w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie piskim, w gminie Orzysz.
W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa suwalskiego.
Nazwa W dokumentach krzyżackich (1507) Scherna am Byll i (1513) Littawer hinder Krangeln, co świadczy o kolonistach litewskich wówczas tam mieszkających. Na mapie Districtus Lecensis (1661-1671) Józefa Naronowicza-Narońskiego - TzarneJan Szeliga Rękopiśmienne mapy Prus Książęcych Józefa Naronowicza-Narońskiego z drugiej połowy XVII wieku. Biblioteka Narodowa, Warszawa, 1997, ilustracja nr 4..
Utrwaliła się nazwa CzarnenFriedrich Leopold von Schrötter Karte von Ost-Preussen nebst Preussisch Litthauen und West - Preussen nebst dem Netzdistrict (...) in den Jahren von 1796 bis 1802.Statistisch-Topographisches Adreß-Handbuch von Ostpreussen. Commission bei Wilhelm Koch, Königsberg, 1857 s. 299..
16 lipca 1938 roku, ówczesna niemiecka władza nazistowska Prus Wschodnich dokonała zmiany historycznej nazwy Czarnen na Herzogsdorf.
Rozporządzeniem Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości z dnia 12 listopada 1947 r. nadano miejscowości obowiązującą nazwę Czarne.
Historia Osada istniała już w 1495 roku, kiedy wymieniono ją przy opisie granic wsi Okrągłe. Czarne to wieś służebna, nadana przez wielkiego mistrza Fryderyka, księcia saskiego. Dan w Rastemborku w środę po ś. Augustynie r. 1502Wojciech Kętrzyński O ludności polskiej w Prusiech niegdyś krzyżackich... Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Lwów 1882, s. 491.,. Położone były w prokuratorii leckiej. W Czarnem 15 łanów na prawie magdeburskim z obowiązkiem jednej służby zbrojnej otrzymali: Paszko (Pasca)Grzegorz Białuński Osadnictwo regionu Wielkich Jezior Mazurskich od XIV do początku XVIII wieku - starostwo leckie (giżyckie) i ryńskie. Ośrodek Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego, Olsztyn, 1996, str. 58. lub Jaśko (Jasca), Mikołaj, Ubaszko (Ubasca) i Anglosz. Dodatkowym obciążeniem wolnych z Czarnego było uczestnictwo w polowaniu, jak często nakazał zakon krzyżacki. Wolni z prokuratorii leckiej (giżyckiej) mogli zakładać barcie w borach i lasach krzyżackich, z czego musieli oddawać trzy rączki miodu z boru. Zezwolono również, „nie-bartnikom" na zakładanie barci w ich własnych granicach, gdzie im wygodnie. Czarne wymienione jest w rejestrze podatkowym z 1535 roku. W spisie osad z 1579 roku Czarne należało do parafii w Miłkach.
Zaraza z 1625 roku spowodowała wyludnienie okolicznych wsi i osad wolnych, w Czarnem ponad 5 łanów.
Szkołę założono w 1820 rokuPisz. Z dziejów miasta i powiatu. Pojezierze, Olsztyn, 1970, s. 168.. Według danych opublikowanych w 1821 roku Czarne miało 133 mieszkańcówDr. Leopold Krug, Alexander August Mützell Neues Topographisch-Statistisch-Geographisches Wörterbuch des Preussischen Staats. Erster Band A-F. Karl August Kümmel, Halle, 1821, s. 236.. W 1857 roku w Czarnem mieszkało 136 osób. Nauczycielem był Brodowsky. W 1864 roku Czarne liczyło 151, a w 1867 – 168 mieszkańcówRudolf von Hippel Przegląd statystycznych i innych uwarunkowań powiatu Johannisburg na podstawie przeprowadzonego spisu powszechnego w dniu 3 grudnia 1867 r. według zestawienia starosty von Hippela w roku 1868. Znad Pisy, 19-20. 2010/2011, s. 89..
W 1935 roku do szkoły uczęszczało 34 uczniów, pracował jeden nauczyciel. W 1933 roku w miejscowości mieszkało 166 osób, a spis powszechny z maja 1939 roku wykazuje 154 mieszkańców.
Zabytki Zabytki ujęte w gminnej ewidencji zabytków: Dawny cmentarz ewangelicki założony w połowie XIX wiekuKarta zabytku - cmentarz. Najstarszy zachowany nagrobek: Marie Baginski †1870. Na cmentarzu znajduje się kwatera wojenna z okresu I wojny światowej. Według zachowanych inskrypcji w zbiorowej mogile pochowano 5 nieznanych żołnierzy armii rosyjskiej †1914/15[I wojna światowa – Czarne.
W ewidencji znajdują się również stanowiska archeologiczne:
osada nawodna z wczesnej epoki żelaza; cmentarzysko kurhanowe z przełomy epoki brązu i żelaza; różne stanowiska ze śladami osadnictwa z epoki kamienia łupanego, kamienia, brązu i żelaza.
Przypisy
Bibliografia Strona gminy Orzysz
Kategoria:Orzysz (gmina)