Gródek (białorus. Гарадок) – wieś w Polsce położona w województwie podlaskim, w powiecie białostockim, w gminie Gródek. Siedziba władz gminy Gródek. Dawniej miasto; uzyskał lokację miejską przed 1563 rokiem, zdegradowany w 1897 rokuRobert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 34-35..
W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Gródek. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa białostockiego.
Miejscowość jest siedzibą dwu sołectw Gródek I i Gródek II oraz parafii: prawosławnej Narodzenia Najświętszej Marii Panny, znajdującej się w dekanacie Gródek, diecezji białostocko-gdańskiej oraz rzymskokatolickiej Najświętszego Serca Pana Jezusa, należącej do metropolii białostockiej, archidiecezji białostockiej, dekanatu Białystok-Dojlidy.
Przez miejscowość przepływa rzeka Supraśl, dopływ Narwi.
Historia Historia miejscowości związana jest z rodem Chodkiewiczów. W XV wieku na górce na łąkach stał zamek. W 1498 Aleksander Chodkiewicz ufundował tu klasztor prawosławny, przeniesiony kilka lat później do Supraśla. W połowie XVI w. miejscowość otrzymała prawa miejskie. W okresie XVII i XVIII w. Gródek przechodził kolejno w ręce Paców, Sapiehów i Radziwiłłów. W końcu XVIII wieku było to miasto magnackie hrabstwa zabłudowskiego w powiecie grodzieńskim województwa trockiego Wielkiego Księstwa LitewskiegoВялікі гістарычны атлас Беларусі Т.2, Mińsk 2013, s. 97.. W 1897 Gródek utracił prawa miejskie. thumb|left|Dzieje społeczności żydowskiej w Gródku thumb|Drewniane domy przy ul. Białostockiej thumb|Cerkiew Narodzenia Najświętszej Marii Panny w Gródku thumb|Plac u zbiegu ulic Białostockiej, Michałowskiej i Chodkiewiczów Według Powszechnego Spisu Ludności z 1921 roku zamieszkiwało tam 2081 osób, wśród których 45 było wyznania rzymskokatolickiego, 512 prawosławnego, 2 ewangelickiego a 1508 mojżeszowego. 15 mieszkańców określono jako bezwyznaniowców. Jednocześnie 227 mieszkańców zadeklarowało polską przynależność narodową, 437 białoruską, 1 niemiecką a 1416 żydowską. W Gródku znajdowało się 350 budynków mieszkalnych.
W okresie międzywojennym w miejscowości działało kilka zakładów włókienniczych, stolarnie, kaflarnia i cegielnia.
Przed II wojną światową ponad połowę mieszkańców Gródka stanowili Żydzi. W miejscowości znajdowało się kilka drewnianych synagog. W sierpniu 1941 Niemcy utworzyli tam getto dla ludności żydowskiej. Zajmowało ono obszar w rejonie ulic: Zarzeczańskiej, Cmentarnej i Fabrycznej. Do getta trafiło ok. 2,5 tys. Żydów, którzy pracowali m.in. przy budowie dróg oraz wyładunku i załadunku wagonów na pobliskiej stacji kolejowej w Waliłach. Getto zostało zlikwidowane 2 listopada 1942, a jego mieszkańcy wywiezieni do obozu przejściowego w Białymstoku. Podczas likwidacji getta zamordowano 40 osób. Z Białegostoku gródeckich Żydów wywieziono i zamordowano w obozie zagłady w Treblince.
Na uroczysku Boryk organizowany jest od 1990 roku festiwalu białoruskiej muzyki rockowej – Basowiszcza. Zabytki Część miasta, XVI–XIX, nr rej.:87(93) z 24.01.1957 Parafialny kościół rzymskokatolicki pod wezwaniem Najświętszego Serca Pana Jezusa, 1934–1937, nr rej.:A-152 z 29.05.2006 Cmentarz kościelny, nr rej.:A-152 z 29.05.2006 Parafialna cerkiew prawosławna Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy, 1946–1970, nr rej.:A-126 z 9.12.2004 Cmentarz cerkiewny, nr rej.:A-126 z 9.12.2004 Ogrodzenie cerkwi z bramą, nr rej.:A-126 z 9.12.2004 Drewniana cerkiew cmentarna pod wezwaniem Matki Bożej Opiekuńczej, poł. XIX, nr rej.:387 z 11.02.1977 cmentarz żydowski, XIX, nr rej.:A-113 z 16.02.1995. Zamczysko na Górze Zamkowej po zbudowanym w XVI wieku murowanym dworze Aleksandra Chodkiewicza herbu Kościesza i jego syna GrzegorzaInformator archeologiczny - rok badań 1983, s. 149-150..
Niezachowane obiekty Stara Synagoga w Gródku Synagoga Ohel Jakow w Gródku Synagoga Habanim w Gródku Synagoga Łuńska w Gródku Synagoga Piaskowa w Gródku Synagoga chasydów ze Słonima w Gródku Synagoga chasydów z Kobrynia w Gródku
Osoby związane z Gródkiem Mikołaj Demidow (1888–1967) – białoruski wojskowy; działacz narodowy, oświatowy i społeczno-kulturalny; urodzony w Gródku Bazyli Doroszkiewicz (1914-1998) - prawosławny metropolita warszawski i całej Polski pochodzenia białoruskiego; proboszcz parafii gródeckiej w latach 1946-1960 i inicjator budowy obecnej cerkwi parafialnej. W Gródku znajduje się ulica jego mienia.
Przypisy [ Portal polskawliczbach.pl] [dostęp 2020-11-10]
GUS. Wyszukiwarka TERYT Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części ()
Bibliografia S. Rospond: Słownik etymologiczny miast i gmin PRL
Linki zewnętrzne Historia Żydów w Gródku na portalu Wirtualny Sztetl
Kategoria:Dawne miasta w województwie podlaskim Kategoria:Miasta magnackie I Rzeczypospolitej (województwo trockie) Kategoria:Prywatne miasta Radziwiłłów herbu Trąby Kategoria:Prywatne miasta Sapiehów herbu Lis Kategoria:Miasta w Polsce lokowane w XVI wieku