Orlando di Lasso (Orlandus Lassus, Roland de Lassus, Roland Delattre) (ur. 1532 w Mons, zm. 14 czerwca 1594 w Monachium) – franko-flamandzki kompozytor późnego renesansu, działający przede wszystkim w Niemczech.
Życiorys Urodził się pomiędzy 1530 a 1532 r. w Mons (prowincja Hainaut, północny zachód dzisiejszej Belgii). Najprawdopodobniej jego prawdziwym nazwiskiem był Roland de Lassus. O jego pochodzeniu i wychowaniu muzycznym nic nie wiadomo. W 1544 przyjęto go do chóru generała Ferdynanda Gonzagi. Wraz z nim wyjechał do Francji, a potem do Mantui, Palermo, Mediolanu i Neapolu, gdzie zaczął komponować villanelle. W 1551 otrzymał posadę organisty i maestro di cappella w kościele św. Jana na Lateranie. Trzy lata później, na wieść o chorobie rodziców, opuścił Rzym i udał się do Mons. W latach 1554–1556 uczył muzyki w domach zamożnych arystokratów w Antwerpii. Następnie podjął pracę w kapeli dworskiej książąt Wittelsbachów w Monachium. W 1563 został kapelmistrzem tegoż zespołu. Do połowy lat 70. bawarska kapela dworska należała do najlepszych i najliczniejszych tego rodzaju zespołów w Europie. Później jednak została radykalnie zmniejszona, ze względu na poważne zadłużenie monachijskiego dworu. Podczas wieloletniej służby na dworze, Orlando di Lasso odbywał liczne podróże po Europie, zdobył powszechne poważanie i szacunek wśród rodzin królewskich i książęcych. Cieszył się uznaniem nie tylko ze względu na swój wybitny talent, lecz także ze względu na kulturę osobistą, tolerancyjność, miłe usposobienie i duże poczucie humoru (otrzymał m.in. papieski tytuł Kawalera Orderu Złotej Ostrogi). Zmęczony przykrymi stosunkami na dworze oraz chorobą (najprawdopodobniej apopleksją) powołał w 1594 r. fundację dla ubogich w szpitalu Świętego Ducha w Monachium. Zmarł w czerwcu tego samego roku i został pochowany na cmentarzu franciszkanów w Monachium.
Twórczość Orlando di Lasso należał do najpłodniejszych kompozytorów w historii muzyki. Skomponował przeszło 2000 dzieł. Pisał wyłącznie utwory wokalne, niektóre przeznaczał do wykonania z towarzyszeniem instrumentów. Tworzył głównie gatunki pieśniowe: villanelle, moreski, 3-8 głosowe canzony. Do charakterystycznych cech jego kompozycji należy stosowanie formy ronda, zestawienie odcinków w dwu- i trójmiarze, styl deklamacyjny oraz elementy ilustracyjne i onomatopeiczne. Do najważniejszych form twórczości Orlanda di Lasso należą 4-5 głosowe madrygały do tekstów świeckich, np. Petrarki, oraz religijnych. Oprócz madrygału największym osiągnięciem twórczym kompozytora, są 2-12 głosowe motety, których napisał ponad 1000. Bardzo ważną rolę odgrywa w nich chromatyka. Mają one tematykę religijną, a także świecką – panegiryczną, polityczną, humorystyczną. Niewielką grupę stanowią motety klasyczne, oparte na tekstach Wergiliusza, Horacego lub XVI-wiecznych humanistów. Szczególnym gatunkiem są jednolite stylistycznie bicinia i tricinia, oparte na tekstach Ewangelii, psalmach, prozach maryjnych. Orlando di Lasso pisał też, choć w mniejszym zakresie, utwory cykliczne oparte na tekstach liturgicznych i biblijnych: msze, oficja, magnificaty, pasje, psalmy.
Orlando di Lasso jest jednym z najwybitniejszych przedstawicieli polifonii renesansowej. W swych kompozycjach perfekcyjnie łączy wszystkie środki powstałe w szkołach flamandzkich i włoskich.
Uważa się go także za inicjatora opery. Jako pierwszy wystawił w Monachium improwizowaną sztukę ze śpiewami, co później zainspirowało Jacopo Periego do napisania pierwszej opery "Dafne".
Dzieła Motety łacińskie Alia est enim persona Patris Beati pacifici Beati pauperes spiritu Bestia curvafia pulices Cum rides mihi Da pacem Domine in diebus nostris Data est de lachrymis Dies enim sollemnis agitur Domine, quando veneris. Ecce Panis angelorum. Et tamen non tres aeterni Gloria Patri, et Filio, et Spiritui Sancto Haec est fides catholica Lauda Sion salvatorem Praesidium Sara Pronuba Juno Quicumque vult salvus esse Quod non capis Zachaee, festinans descende
Chanson francuskie Lucescit jam o socii Nunc bibamus non segniter Voir est beaucoup.
Madrygały włoskie A voi Guglielmo invitto Ah dolce suon' Al gran Guglielmo nostro Ben convenne Canzon se l'esser meco Che più d'un giorno è la vita mortale Come la notte ogni fiamella è viva Come lume di notte in alcun porto Dapoi che sotto'l ciel cosa non vidi Deh perchè voglio anco di me dolermi Di quà di là va le noiose piume Di terrena armonia satia l'anima mia Dunque fia ver dicea che mi convegna La non vol esser più mia Ma che morta Madonna sa l'amor Ove d'altra montagna. 6 Fragmenty Ove le luci giro un tenebros' horrore Pensier dicea ch'el cor Si com' i fiori da l'ardente sole Signor da l'alto throno Solo n'andro Spent' è d'amor
4 Pasje Według św. Mateusza 1575 Według św. Marka 1582 Według św. Łukasza 1582 Według św. Jana 1580
Msze
Msze 1-9
Missa super: Ie menge poinct de porcq - La la maistre Pierre - Pilons pilons lorge - Frere Thibault - Le Berger et la Bergere - Ite rime dolenti - Scarco di doglia - Sidus ex claro - Credidi propter
Msze 10-17
Missa ad imitationem moduli: Doulce memoire - Puis que i'ay perdu - O passi sparsi - Iager - Missa De Feria - Missa Pro Defunctis - Missa ad imitationem moduli: Susanne un iour - Surge propera
Msze 18-23
Missa ad imitationem moduli: Tous les regretz - In te Domine speravi - Vinum bonum - Missa super: Il me suffit - Entre vous filles - Veni in hortum meum.
Dodatek: Cruxifixus der Messe "In te Domine speravi" z dodanym Sopranem - Sanctus I der Messe "Entre vous filles" - Hosanna z Mszy "Entre vous filles"
Msze 24-29
Missa super: Dittes Maistresse - Amar donna - Qual donna attende à gloriosa fama - In die tribulationis - Io son ferito ahi lasso - Missa pro Defunctis.
Msze 30-35
Missa super: Laudate Dominum - Quand'io penso al martire - Domine secundum actum meum - Locutus sum - Congratulamini mihi - Beatus qui intelligit
Msze 36-41
Missa super: Dixit Joseph - Bella Amfitrit'altera - Amor ecco colei - Certa fortiter - Ecce nunc benedicite - Deus in adiutorium.
Msze 42-48
Missa super: "Confundantur superbi" - Missa "De Feria in Quadragesima" - Missa "De Feria in Septimana Sancta" - Missa super "On me l'a dict" - Missa super "Je prens en gres" - Missa super "Si rore aenio" - Missa Paschalis
Msze 49-55
Missa super: Qui la dira - Domine Dominus noster - Je suis desheritee - Triste depart - Jesus ist ein süßer Nam' - Osculetur me - Missa Sesquialtera
Msze 56-63
Missa super: Benedicam Dominum - Rompi de l'empio cor - Or sus à coup - Se salamandre - Surrexit pastor bonus I - Si me tenez - Mon coeur se recommande à vous - Officium Mortuorum
Msze 64-70
Missa Cantorum - Missa super: Surrexit pastor bonus II - Ecce Maria - In principio - Deus misereatur - 6 Fragmente - Modellkompositionen Dittes maitresse (de Monte) – Domine, secundum actum meum (Iacquet) – Doulce memoire (Sandrin) – Ecce nunc benedicite (Daser) – Entre vous filles (Clemens non Papa) – Frere Thibault (Certon) – Il me suffit (Sermisy) – Io son ferito ahi lasso (Palestrina) – Ite rime dolenti (Cyprian de Rore) – Je prens en gre (Clemens non Papa) – Je suys desheritee (Lupi) – La, la, maistre Pierre - (Sermisy) – Le berger et la bergiere (Gombert) – On le m'a dict (Certon) – O passi sparsi (Festa) – Or sus à coup (Crecquillon) – Pilons pilons l'orge (Sermisy) – Puis que i'ay perdu (Lupi) – Qual donn' attend' a gloriosa fama (Cyprian de Rore) – Quand'io pens'al martire (Arcadelt) – Qui la dira (Willaert) – Rompi de l'empio cor (Willaert) – Scarco di doglia (Cyprian de Rore) – Se salamandre (Crecquillon) – Si me tenez (Crecquillon) – Si rore Aonio (Willaert) – Tous le regretz (Gombert) – Triste depart (Gombert) –
Magnificat:
Magnificat 1-24
8 utworów a’ 8 Toni (Primi Toni - Octavi Toni) zu sechs Stimmen - 8 utworów a’ 8 Toni (Primi Toni - Octavi Toni) na 5 głosów - 8 utworów a’ 8 Toni (Primi Toni - Octavi Toni) na 4 głosy Orgel-Intavolierungen von Magnificat Octavi Toni a 6 und Magnificat Septimi Toni a 5
Magnificat 25-49
11 utworów a‘8 Toni (Primi Toni - Octavi Toni) zu 4 und 8 Stimmen - Magnificat Quarti Toni "Ancor che col partire" a 5 – Magnificat Primi Toni "Si par souhait" a 4 – Magnificat Secundi Toni "Il est jour" a 4 – Magnificat Secundi Toni "Quanto in mille anni il ciel" a 6 – Magnificat Primi Toni "Dessus le marché d'Arras" a 6 – Magnificat Primi Toni "Susanne un Iour" a6 – Magnificat Peregrini Toni "Deus in adjutorium meum intende" a 6 – Magnificat Secundi Toni "Ecco ch'io lasso il core" a 6 – Magnificat primi Toni "Omnis enim homo" a 6 – Magnificat Septimi Toni "Amor ecco collei" a 6 – Magnificat Quarti Toni "Quando io lieta sperai" a 6 – Magnificat Octavi Toni "Aria de un Sonetto" a 5 – Magnificat Tertii Toni "Mort et fortune" a 5 – Magnificat Secundi Toni "Mais qui pouroit estre celuj" a 6
Magnificat 50-70
Magnificat Secundi Toni "O s'io potessi" a 4 – 6 Magnificat a 5 – Magnificat Secundi Toni "Las, je n'iray plus" a 5 – Magnificat Secundi Toni "Tant vous ales doulce" a 6 – Magnificat Septimi Toni "Hélas, j'ai sans merci" a 5 – Magnificat Septimi Toni "S'io esca vivo" a 6 – 4 Magnificat a 4 und a 8 – Magnificat Quinti Toni "Omnis homo primum bonum vinum ponit" a 6 – Magnificat Sexti Toni a 5 – Magnificat Sexti Toni "Dies est laetitiae" a6 – Magnificat Octavi Toni "Benedicta es Regina coelorum" a 6 – Magnificat Secundi Toni "Praeter rerum seriem" a 6 – Magnificat Secundi Toni "Ultimi miei sospiri" a 6
Magnificat 71-92
10 Magnificat a 5 – Magnificat Sexti Toni "Dalle belle contrade" a 5 – Magnificat Septimi Toni "Recordare Jesu pie" a 6 – Magnificat Septimi Toni "Margott laboures les vignes" a 4 – Magnificat Octavi Toni "Alma real" a 5 – Magnificat Secundi Toni "O che vezzosa aurora" a 6 – Magnificat Septimi Toni "D'ogni gratia e d'amor" a 6 – Magnificat Perpulchrum Septimi Toni a 7 – Magnificat Tertii Toni "S'io credessi per morte essere scarco" a 4 – Magnificat Sexti Toni "Beau le cristal" a 4 – Magnificat Septimi Toni "Pange lingua" a 4 – Magnificat Primi Toni a 5 – Magnificat Septimi Toni " Vous perdes temps" a 5
Magnificat 93-110
Magnificat Octavi Toni "Vola, vola pensier" a 5 – 3 Magnificat na 5, 6 i 8 głosów Magnificat Septimi Toni "Erano capei d’oro" a 5 – Magnificat Secundi Toni a 6 – Magnificat Sexti Toni "Si vous estes ma mye" a 6 – Magnificat Secundi Toni "Memor esto verbi tui" a 6 – Magnificat Octavi Toni "Aurora lucis rutilat" a 10 – Magnificat Septimi Toni a 10 – 8 Magnificat a’ 4 i 8 Toni (Primi Toni - Octavi Toni).
Dodatek: Inne kompozycje
Alma real, se come fida stella (Cipriano de Rore) – Ancor che col partire Cipriano de Rore) – Aria d'un sonetto (Unbekannt) – Benedicta es, coelorum regina (Josquin) – Da le belle contrade (Cipriano de Rore) – D'ogni gratia e d'amor (Striggio) – Ecco ch'io lass'il core (Striggio) – Erano capei d’oro (Nanino) – Il est jour (Sermisy) – Mort et fortune (Gombert) – O che vezzosa aurora (Vecchi) – Omnis homo primum bonum vinum ponit (de Wert) – O s'io potessi, donna (Berchem) – Praeter rerum seriem (Josquin) – Quando io lieta sperai (de Rore) – Quant' in mille anni ciel (Nolleto) – S'io credessi per morte essere scaro (de Reulx) – Susanne on jour (Lupi) – Tant vous allez doux (Abran) – Ultimi miei sospiri (Verdelot) – Vergine bella (de Rore) – Vola, vola pensier, fuor del mio petto (Anonym) – Vous perdez temps (Sermisy) –
Hymn "Dies et laetitia / Hymnus "Pange lingua gloriosi"
Hymnarium (1580/81)