Świniary (niem. Schweinert) – wieś w Polsce położona w województwie lubuskim, w powiecie międzyrzeckim, w gminie Skwierzyna.

+Integralne części wsi Świniary SIMC Nazwa Rodzaj0186890Świniarkiczęść wsi

Położenie Wieś w dolinie Warty, na skraju Puszczy Noteckiej, ok. 7 km na północny wschód od Skwierzyny, przy drodze wojewódzkiej nr 199. Na zachód od Świniar, przy drodze leżą Świniarki, najstarsza osada olęderska w rejonie, założona przez Krzysztofa Unruga w 1619 r. jako Schweinerter Hollander. Aktualnie Świniarki należą administracyjnie do Świniar i wraz z miejscowością Nowy Dwór stanowią sołectwo Świniary.

Historia Miejscowość pierwotnie związana była z Wielkopolską. Ma metrykę średniowieczną i istnieje co najmniej od końca XIV wieku. Wymieniona po raz pierwszy w dokumencie zapisanym po łacinie z 1394 "Swinari", a później także w 1420 "Swynar", 1430 "Swynari", 1433 "Swinary", 1446 "Swynary", 1494 "Svynarj", 1508 "Szwynarwy", 1510 "Szwynary", 1563 "Szwiniari", 1577 "Swiniary", 1944 "Schweinert".

Miejscowość wspominały historyczne dokumenty prawne, własnościowe i podatkowe. Wieś wzmiankowana w jako własność szlachecka związana z grodem w Skwierzynie. W 1394 wraz z dziedzinami Góra (k. Sierakowa), Kijewice, Dzierzązna była przedmiotem sporu sądowego pomiędzy Mikołajem Baworowskim i Dobiesławem Kwileckim. W 1433 właściciel wsi Marcin Zajączkowski pozwany został przez mieszczkę poznańską Elżbietę Fafkową oraz innych mieszczan o niezapłacenie za „kramne rzeczy odważone i odmierzone”. Fafkowa i inni świadkowie zeznawali przeciw niemu domagając się oddania długu; każdy na kwotę 5 grzywien, aż do całej sumy długu w wysokości 28 grzywien. W 1444 miejscowość należała do powiatu poznańskiego Korony Królestwa Polskiego. W latach 1444–1592 dziedzicami Świniar byli Ostrorogowie z Ostroroga herbu Nałęcz. W 1508 miejscowość leżała w parafii Skwierzyna.

W 1580 wieś Swinary położona była w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. W 1592 Jan Ostroróg wojewoda poznański, syn Stanisława, sprzedał Janowi Opalińskiemu z Bnina miasto Ostroróg wraz z wsiami, w tym m.in. wieś Świniary wraz z folwarkiem.

Od końca XVI do początku XIX wieku należała do rodziny Unrugów z Międzychodu, w XIX w. do Hohenzollernów.

Po rozbiorach Polski miejscowość znalazła się w zaborze pruskim. W okresie Wielkiego Księstwa Poznańskiego (1815-1848) miejscowość należała do wsi większych w ówczesnym pruskim powiecie Międzyrzecz w rejencji poznańskiej. Świniary należały do okręgu starodworskiego tego powiatu i stanowiły odrębny majątek, którego właścicielem był wówczas von Brunn. Według spisu urzędowego z 1837 roku wieś liczyła 434 mieszkańców, którzy zamieszkiwali 56 dymów (domostw). Wzmiankowane były wówczas także Świniary Olendry (30 domów, 198 osób).

W latach 1945–1961 miejscowość leżała w nieistniejącym obecnie powiecie skwierzyńskim, a w latach 1975–1998 należała administracyjnie do województwa gorzowskiego.

Zabytki Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisane są: kościół ewangelicki, obecnie rzymskokatolicki filialny pod wezwaniem MB Królowej Polski, neogotycki z lat 70 XIX wieku układ urbanistyczny wsi, z połowy XIX wieku inne zabytki: park krajobrazowy, podworski z pomnikowymi dębami i stawem, założony w XVIII wieku oficyna dworska z 1911 r., na terenie dawnego folwarku.

Przypisy Adolf Pawiński, Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym, Wielkopolska t. I, Warszawa 1883, s. 35. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części ()

Bibliografia

P. Anders, W. Kusiak, Puszcza Notecka przewodnik krajoznawczy, G&P Oficyna Wydawnicza, Poznań 2005. B. Kucharski, Informator Turystyczno-Krajoznawczy Województwa Gorzowskiego, Gorzów Wielkopolski, Urząd Wojewódzki w Gorzowie Wielkopolskim, 1998, .

Linki zewnętrzne Świniary w „Słowniku historyczno-geograficznym województwa poznańskiego w średniowieczu” Strona internetowa sołectwa Świniary https://web.archive.org/web/20180810115222/http://swiniary.org/

*