mały|Adolf Hitler w Berghofie, 1936 Zamachy na Adolfa Hitlera – szereg nieudanych prób zabójstwa lidera Narodowosocjalistycznej Niemieckiej Partii Robotników (NSDAP) i wodza III Rzeszy Adolfa Hitlera, podejmowanych w okresie przed rozpoczęciem oraz w trakcie jego rządów przez zorganizowane grupy i samotnych przeciwników, najczęściej nazizmu.
Od początku walki o władzę do końca III Rzeszy zostały zawiązane co najmniej czterdzieści dwa spiski na życie Hitlera. Rosjanie przygotowali co najmniej trzy zamachy na HitleraFilm dokumentalny 42 ways to kill Hitler, National Geographic Channel, 2008.. Niemiecka policja odnotowała kilkaset pomniejszych zamachówSerial dokumentalny Hitler’s bodyguard, odc. 1 How Hitler’s bodyguard worked, Nugus/Martin Productions Ltd., 2008.. Hitler dużo się przemieszczał, starał się być zawsze blisko frontuTVP, Bogusław Wołoszański, Sensacje XX wieku, odc. Tajna kwatera, cz. 1, 2000 r.. W dziejach świata niewielu przywódców stało się celem tak wielu ataków. Około dwudziestu zamachów na Hitlera można uznać za istotne.
Ochrona W maju 1923, gdy Hermann Göring przejął dowództwo SA, dotychczasową ochronę Hitlera zastąpiono Wartą Sztabową (Stabswache), przemianowaną wkrótce na Stoßtrupp Adolf HitlerSerial dokumentalny Hitler’s bodyguard, odc. 2 Early attempts on Hitler’s life, Nugus/Martin Productions Ltd., 2008.. Rdzeń ochrony stanowił Batalion Ochronny (SS-Begleitkommando), utworzony oficjalnie 29 lutego 1932. Zewnętrzny krąg tworzyło SS. 17 marca 1933 kanclerz Hitler powołał swoją straż „pałacową” SS Leibstandarte, później wzmocnioną przez Reichssicherheitsdienst (RSD). Hitler już jako kanclerz miał prawo do ochrony policyjnej, jednak ufał tylko elitarnym oddziałom SS. Nie ufał policji od czasów działania w opozycjiSerial dokumentalny Hitler’s bodyguard, odc. 5 Jewish and emigre attempts to kill Hitler, 2008.. W sierpniu 1939 powołano Führer-Begleit-Bataillon; dowodził nim Erwin RommelSerial dokumentalny Hitler’s bodyguard, odc. 7 Bombs and paranoia, 2008.. Na przełomie 1939 i 1940 Rommel został dowódcą 7 Dywizji Pancernej.
Hitler potrafił prowadzić samochód, jednak wcześnie zaczął wysługiwać się szoferem, ponieważ chciał uchodzić za ważną osobę. Kierowcy pełnili podwójną rolę – kierowcy i ochroniarza. Od 1926 kierowcą Hitlera był Julius SchreckSerial dokumentalny Hitler’s bodyguard, odc. 8 Dangerous car journeys, 2008.. Do kwietnia 1942 najbliższym ochroniarzem Hitlera był Bruno Gesche. Od 1936 (po śmierci Schrecka) do upadku III Rzeszy zaufanym osobistym kierowcą Hitlera był Erich Kempka. Głównym pilotem Hitlera był przez trzynaście lat Hans BaurSerial dokumentalny Hitler’s bodyguard, odc. 9 Flights into danger, 2008.. Prywatnym sekretarzem Hitlera był Martin Bormann, który kontrolował, kto miał mieć dostęp do Hitlera. Od 1936 do kwietnia 1945 osobistym lekarzem Hitlera był Theo MorellTeczka Hitlera, wyd. 2005, s. 408..
thumb|Olbrzymi, sześcioosobowy kabriolet Mercedes-Benz 770 (W150) Hitlera Hitler miał niemal obsesję na punkcie zagrożenia swojego życia. Postrzegał siebie jako „męża opatrznościowego” Niemiec, jednak z powodu kruchej budowy fizycznej uważał, że jego czas jest krótki. Okazywał nadzwyczajne zainteresowanie organizacją swej ochrony osobistej i domagał się jej stałego rozszerzania i unowocześniania, jednak wątpił, by jego ochrona była całkiem skuteczna. Dlatego wierzył w „los i przeznaczenie”. Hitler uważał, że najlepszym sposobem zapewnienia sobie bezpieczeństwa jest nieregularny tryb życia: „W każdej chwili mogę zginąć z ręki zbrodniarza lub idioty”. Dlatego podróżował w chaotyczny i zaskakujący sposób. Bez uprzedzenia zmieniał trasy podróży i środki transportu.
Od objęcia stanowiska kanclerza zwykle poruszał się sześcioosobowym kabrioletem Mercedes-Benz 770 (Großer Mercedes) lub trzyosiowym, terenowym kabrioletem Mercedes G4 (Mercedes-Benz W31). Hitler wybrał potężnego, terenowego Mercedesa G4 w kolorze feldgrau, aby potwierdzić swoje związki z armiąSerial dokumentalny Hitler’s bodyguard, odc. 6 Kill Hitler before war starts, 2008..
Gdy Hitler został kanclerzem (styczeń 1933), mógł korzystać ze specjalnego pociągu. Republika Weimarska miała tabor kolejowy przeznaczony dla głów państw i dygnitarzy. Hitler szybko dostrzegł potencjał pociągu, który mógł stać się kwaterą na kołach. Został zbudowany specjalnie opancerzony i uzbrojony pociąg Führersonderzug, wyposażony w najnowsze środki łączności. Zwykle pociąg składał się z czternastu wagonów i nie jeździł samotnie. Poprzedzał go pociąg zwany małą Azją, a z tyłu jechał pociąg o kryptonimie Azja, które przewoziły żołnierzy i ich wyposażenie. Brytyjskie Kierownictwo Operacji Specjalnych (SOE) rozważało zatrucie wody pitnej, dostarczanej do wagonu HitleraSerial dokumentalny Hitler’s bodyguard, odc. 10 Hitler’s dangerous train journeys, 2008.. Pracownicy kolei dowiadywali się o przyjeździe pociągu dopiero godzinę lub dwie przed jego przybyciem. Na planowanej trasie przejazdu odbywały się ćwiczebne akcje oraz wzmacniano straż.
Po listopadzie 1942 przyjęto zasadę, że nikt, kto służył w kwaterze Hitlera, nie mógł być wysłany na front wschodni. Miało to zapobiec wydobyciu informacji dotyczących bezpieczeństwa kwater w razie pojmania przez wroga. Do dzisiaj nie jest wyjaśniona sprawa dwóch lub trzech sobowtórów Hitlera.
Okres do 1939 r. Hitler, biorąc udział w kampaniach wyborczych, przemawiając przed wrogo nastawionymi ludźmi lub po prostu w drodze na polityczne mityngi, często musiał stawiać czoła przeciwnikom. W 1920 udało mu się ujść rozwścieczonemu tłumowi jedynie dzięki temu, że udawał ordynansa z własnej grupy. Ówcześnie nie był jeszcze osobą powszechnie znaną.
W 1932, podczas podróży po kraju w poszukiwaniu poparcia w trakcie kampanii wyborczych, wielokrotnie doszło do prób zamachu. Hitler przemawiający na trybunie był łatwym celem.
Pierwszy zamach miał miejsce 15 marca 1932. Hitler przemierzał kraj. Niedaleko Monachium grupa anonimowych napastników ostrzelała przedział pociągu, którym podróżował z Josephem Goebbelsem. Hitler wyszedł z tego cało. 18 kwietnia doszło do próby zamachu ze strony lokalnych komunistów w Bobrku, obecnej dzielnicy BytomiaKachel Paweł, Nieudany zamach na Hitlera, [w:] „Życie Bytomskie”, nr 32 z 2006 r., s. 13.. W czerwcu 1932 miał miejsce zamach w Stralsundzie. W lipcu 1932 w Norymberdze zamachowcy zaatakowali samochód Hitlera; pocisk ominął jego głowę.
W ciągu pierwszych sześciu lat panowania Hitlera (1933–1939) wiele razy planowano lub realizowano próby zgładzenia wodza III Rzeszy. Nie wszystkie z nich miały podłoże antynazistowskie. Kanclerz Hitler miał wielu wrogów. Poprzednim kanclerzom też grożono śmiercią; w kwietniu 1931 kanclerz Heinrich Brüning otrzymał paczkę z ładunkiem wybuchowym. Jednak nowy kanclerz otrzymał więcej gróźb niż wszyscy niemieccy przywódcySerial dokumentalny Hitler’s bodyguard, odc. 3 Kill the new chancellor!, 2008.. Po objęciu przez Hitlera funkcji kanclerza zagrożenie stanowili również niektórzy członkowie SA, ponieważ uważali, że Hitler zdradził socjalistyczne ideałySerial dokumentalny Hitler’s bodyguard, odc. 12 Nearly assasinated at the Berghof, 2008.. Mianowanie Hitlera kanclerzem było głębokim wstrząsem dla tych, którzy uważali go i jego ruch nazistowski za zjawisko przejściowe. Jego przeciwnicy otrzymali impuls do działania. Jako przywódca najbardziej agresywnego i najbrutalniejszego ruchu w niemieckiej polityce wzbudzał osobistą wrogość swych przeciwników. Na początku 1933 z całego świata zaczęły nadchodzić do Berlina informacje o wielu różnych spiskach na jego życie, których większość była oparta na pogłoskach, luźnych uwagach albo były niedorzeczne.
Po objęciu urzędu kanclerza Hitler stworzył system, który chronił go nie tylko przed konstytucyjnym odwołaniem z urzędu, ale również przed jakąkolwiek zbiorową krytyką. Brak było w Niemczech instytucji, które mogły narzucić Hitlerowi zbiorową wolę. Zniszczył on normalny aparat państwowy, który mógłby ograniczyć jego absolutną władzę.
Zamiary usunięcia Hitlera na tle ideologicznym ujawniono już kilka tygodni po 30 stycznia 1933, tj. po objęciu przez niego władzy jako Kanclerza Rzeszy. Komunista Beppo Römer dostał się do gmachu Kancelarii Rzeszy (Reichskanzlei), gdzie został zatrzymany przez SS, następnie osadzony w obozie koncentracyjnym Dachau i stracony w 1942. 3 marca 1933 aresztowano cieślę Kurta Luttnera, również komunistę podejrzewanego o przygotowanie w Królewcu zamachu bombowego na führera. Wraz z grupą zamierzali go zabić podczas wiecu wyborczego. Proces sądowy nie udowodnił jednak winy oskarżonego i sąd był zmuszony odstąpić od wymierzenia mu kary. Również w 1933 został zatrzymany niedoszły zamachowiec w mundurze SA, który usiłował wejść z nabitą bronią do rezydencji Hitlera w Berchtesgaden, w Bawarii.
W 1935 policja wpadła na trop spisku wiedeńskich komunistów, którzy planowali zamordowanie Hitlera, Göringa, Goebbelsa, Rudolfa Hessa i ministra wojny Wernera von Blomberga. Spisek był tak przygotowywany, by winą zostały obarczone SA.
Jeden z planów zamachu zakładał wręczenie Hitlerowi bukietu kwiatów, z których miała wytrysnąć trucizna. Inny zamachowiec miał zamiar wręczyć Hitlerowi wieczne pióro, wypełnione materiałem wybuchowym.
mały|upright|Hitler w terenowym Mercedesie W31, 1938 Ponieważ na ulicach niemieckich miast było coraz więcej umundurowanych i nieumundurowanych funkcjonariuszy służb bezpieczeństwa, jeden z najpoważniejszych zamachów na reżim nazistowski miał miejsce w Szwajcarii. Dawid Frankfurter był 27-letnim chorwackim Żydem, synem rabina. Studiował w Niemczech medycynę, ale musiał porzucić naukę po wprowadzeniu ustaw norymberskich. Uważał, że będzie bezpieczny w Szwajcarii, ale tam również działali naziści. Na ich czele stał Wilhelm Gustloff, jeden z najaktywniejszych nazistów za granicą. Początkowo Frankfurter chciał zamordować samego Hitlera, a 4 lutego 1936 Frankfurter zastrzelił Gustloffa w Davos. W tym czasie Niemcy przygotowywały się do letniej olimpiady w 1936. Dzięki znacznemu wzmocnieniu ochrony Hitlera podczas igrzysk nie doszło do żadnego incydentu.
Kolejna próba zamachu była dziełem Czarnego Frontu Ottona Strassera. Doszło do niej w Norymberdze, symbolicznej stolicy nazizmu, gdzie Hitler organizował wiece, na które przybywały setki tysięcy jego zwolenników. Strasser i jego wspólnicy zamierzali zdetonować bomby ukryte w dwóch walizkach. Jedną w siedzibie NSDAP, a drugą w redakcji nazistowskiej gazety „Der Stürmer”. Czarny Front obrał za cel wydawcę tego dziennika, byłego nauczyciela i zaciekłego antysemitę, Juliusa Streichera. Bomby miał podłożyć dwudziestoletni student architektury Helmut Hirsch, który został usunięty przez nazistów ze studiów i wyjechał do Pragi. 20 grudnia 1936 przekroczył granicę Niemiec mówiąc pogranicznikom, że jedzie odwiedzić chorą matkę. Ponieważ jego rodzice mieszkali w Pradze, zaczęto go śledzić. Hirsch miał odebrać walizkę z bombą w Norymberdze, ale w ostatniej chwili przestraszył się i pojechał do Stuttgartu, gdzie został aresztowany przez Gestapo. Został poddany brutalnym przesłuchaniom, w trakcie procesu okazało się, że został zdradzony przez podwójnego agenta działającego w praskim Czarnym Froncie. W maju 1937 Hirsch został skazany na śmierć i zgilotynowany. Do Pragi skierowano kolejnych agentów, aby zlikwidowali Czarny Front. Po zajęciu, w październiku 1938, przez Niemców czeskich Sudetów, a w marcu 1939 reszty Czech, Czarny Front utracił swoją główną bazę i organizacja przestała istnieć. Żądny zemsty Otto Strasser wyjechał do Kanady, ale wciąż stanowił zagrożenie. Dopiero kilka lat później Hitler mógł spróbować pozbyć się Strassera. Gdy na początku 1941 pojawiły się pogłoski o powrocie Strassera do Europy, Hitler wysłał za nim SS. Strasser współpracował z amerykańskimi i brytyjskimi agentami, planując kolejny zamach na Hitlera, jednak ludziom Hitlera nie udało się go wytropić.