Wielka Wieś – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie poznańskim, w gminie Buk.

Nazwa Miejscowość pierwotnie była związana z Wielkopolską i nazywała się „Buk”. Istnieje co najmniej od drugiej połowy XIII wieku i ma średniowieczną metrykę. Po raz pierwszy odnotowana została w łacińskim dokumencie z 1257 jako „villa, que vocatur Buk” , w 1303 „villa sanctuariorum”, w 1472 po staropolsku „Wyelka Wyesch”, 1475 „Wyela Wyesz”, 1478 „villa circa Buk”, 1508 „Vyelga Vyesch”, 1510 „Magna Villa”, 1511 „Vielga Vyess”, 1563 „Wielga Wiesz suburbium”, 1564 „Vielga”, 1577 „Wielga Wies”.

W okresie zaborów Polski Niemcy nadali wsi niemiecką nazwę Großdorf. Po odzyskaniu niepodległości w 1919 po traktacie wersalskim nosiła obecną polską nazwę Wielka Wieś. W czasie niemieckiej okupacji Polski w latach 1939–1945 nazistowska administracja III Rzeszy zmieniła nazwę na niemiecką Großdorf.

Historia Miejscowość była początkowo własnością książęcą, a następnie kościelną, należącą do kustodii katedry poznańskiej, a następnie biskupstwa poznańskiego. W 1475 wieś leżała w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Koronie Królestwa Polskiego. W 1508 należała do parafii Buk.

Pierwszy historyczny zapis związany ze wsią pochodzi z kancelarii księcia wielkopolskiego Bolesława Pobożnego, który w 1257 oznajmił, że jego brat książę wielkopolski Przemysł I w testamencie (łac. „in ultima voluntate”) nadał kustodii w katedrze poznańskiej wieś zwaną Buk, czyli późniejszą Wieś Wielką wraz z miastem Buk, kościołem, wszystkimi ludźmi sobie podległymi, z prawem do bicia monety, cłem, karczmami, immunitetem ekonomicznym i sądowym. Książę Bolesław wyliczył obowiązki kustosza jako obdarowanego oraz potwierdził to nadanie.

W 1303 Tomasz kustosz w katedrze poznańskiej dał biskupowi poznańskiemu Andrzejowi Zarembie miasto Buk wraz z przyległą wsią świątników w zamian za Kaczanowo w powiecie pyzdrskim z dziesięciną oraz trzema łanami wolnymi w Kobylnikach koło Poznania. W 1350 król polski Kazimierz III Wielki zwolnił kmieci i mieszkańców dóbr biskupich, m.in. z Buku wraz z przyległą wsią, od świadczeń na tak długo, dopóki będą oni korzystać z wolnizny od świadczeń dla biskupa. W 1472 Andrzej Bniński biskup poznański dał opatrznemu Mikołajowi Dębieńskiemu mieszczaninowi z Buku nieuprawiany od lat ogród we wsi opuszczonej Wielka Wieś położony między ogrodami łaziebnika Grzegorza i Stanisława Kramarza, zwalniając Mikołaja od robocizn i powinności oraz zobowiązując go do rocznej opłaty w naturze w postaci 8 kapłonów. W 1510 do uposażenia altarii św. Andrzeja i Wniebowzięcia NMP w katedrze poznańskiej należała m.in. jedna kopa groszy sumy głównej na ogrodzie w Wielkiej Wsi, która została złożona altaryście tytułem wykupu czynszu na św. Wojciecha.

Dokumenty historyczne odnotowały także zwykłych mieszkańców wsi. W 1462 wspomniany został opatrzny Wawrzyniec spod Buku, czyli z Wielkiej Wsi, który zapisał czynsz roczny od sumy 10 grzywien szer. groszy czeskich na wolnym łanie kmiecym we wsi Psarskie koło Pniew w celu erygowania altarii w kościele parafialnym w Buku lub na uposażenie już istniejącej tam altarii. W 1511 odnotowano włodarza Mikołaja, który był prawdopodobnie miejscowym sołtysem.

W 1564 Wielka Wieś koło Buku leżała w kluczu dóbr Buk biskupów poznańskich. Miejscowość miała wówczas 18 łanów, z tego 12 łanów osiadłych. Mieszkańcy dawali z każdego łanu osiadłego po jednej grzywnie, 4 ćwiertnie owsa, dwa koguty, 30 jaj. Kolejne 4 łany opuszczone krótko przed zgonem biskupa poznańskiego Andrzeja Czarnkowskiego, zmarłego w 1562, uprawiano dla dworu. We wsi 4 zagrodników, z zagrody zapłacili po 6 groszy, a włodarz, który pełnił służby, ze swojego łanu nic nie płacił. We wsi Scytowski posiadał jeden łan i od dwóch lat nic z niego nie płacił. Kmiecie dawali w naturze owies oraz koguty tytułem opłaty zwanej wiecne.

Miejscowość odnotowały również historyczne rejestry podatkowe. W 1475 i 1478 Wielka Wieś odnotowana została w wykazach zaległości podatkowych. W 1508 miał miejsce pobór od 13,5 łana. W 1563 przedmieścia Wielka Wieś i Półwsie zapłaciły opłatę zwaną szos razem z miastem Buk. W 1567 i 1570 pobrano podatki od 7 łanów i 5 zagrodników. W 1576 pobór zapłacił biskup poznański od 5 łanów i 4 zagrodników. W 1577 pobór zapłacił biskup poznański od 10 półłanków i 3 zagrodników. W 1580 pobór zapłacił biskup poznański od 10 półłanków, 3,5 łana opuszczonego i 4 zagrodników. W 1581 pobór zapłacił biskup poznański od 10 półłanków, 7 półłanków opuszczonych, jednego półłanka, który „na pan orzą”, od 4 zagrodników. W 1583 pobór zapłacił biskup poznański od 10 półłanków, 8 półłanków opuszczonych, 3 zagrodników, dwóch komorników.

Wieś duchowna biskupa poznańskiego położona była w 1580 roku w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskimAdolf Pawiński, Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym, t. I, Wielkopolska, Warszawa 1883, s. 6..

Leon Plater w XIX-wiecznej książce pod tytułem Opisanie historyczno-statystyczne Wielkiego Księztwa Poznańskiego”(wyd. 1846) wzmiankuje Wielką Wieś oraz folwark o tej samej nazwie w ówczesnym powiecie bukowskim, który dzielił się na cztery okręgi (bukowski, grodziski, lutomyślski oraz lwowkowski). Obie wsie należały do okręgu bukowskiego i były częścią majętności Duszniki, której właścicielem był rząd pruski w Berlinie. Według spisu urzędowego z 1837 roku Wielka Wieś liczyła 260 mieszkańców i 26 dymów (domostw), natomiast folwark liczył 75 mieszkańców w 6 domostwach.

W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa poznańskiego. Pod koniec 2016 liczyła 1116 mieszkańców.

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne

Kategoria:Wsie biskupów poznańskich (województwo poznańskie) Kategoria:Wielka Wieś (powiat poznański)