Uttar Pradesh (hindi उत्तर प्रदेश, urdu: اتر پردیش, trb.: Uttar Pradeś, trl.: Uttar Pradeś; ang. Uttar Pradesh, co znaczy: północna prowincja, często w skrócie: UP) – jeden ze stanów Indii, położony na żyznych terenach Niziny Gangesu. Został utworzony 2 lutego 1950 roku ze Zjednoczonych Prowincji. Stolica to Lucknow, ale największym miastem jest Kanpur. Jest to jedyna jednostka administracyjna na świecie przekraczająca 200 milionów mieszkańców.
Geografia Uttar Pradesh graniczy z Nepalem i ze stanami indyjskimi: Uttarakhand (utworzony w 2000 roku kosztem terytorium Uttar Pradesh), Himachal Pradesh, Hariana, Delhi, Radżastan, Madhya Pradesh, Chhattisgarh, Jharkhand i Bihar.
Historia Region ten był kolebką kultury indyjskiej. Od VIII wieku pod panowaniem muzułmańskim jako Hindustan. W XVI-XVIII wieku ośrodek Imperium Mogołów. Od początku XIX wieku poszerzanie wpływów angielskich. W 1857 powstanie sipajówPWN, Nowa encyklopedia powszechna, Warszawa 1995..
Podział administracyjny Stan Uttar Pradesh dzieli się na 18 dywizji, które z kolei dzielą się na dystrykty. Łącznie w tym stanie znajduje się 75 dystryktów: Agra Aligarh Allahabad Ambedkar Nagar Auraiya Azamgarh Bagpat Bahraich Ballia Balrampur Banda Barabanki Bareli Basti Bhimnagar Bijnor Budaun Bulandshahr Chandauli Chhatrapati Shahuji Maharaj Nagar<li>Chitrakoot <li>Deoria <li>Etah <li>Etawah <li>Faizabad <li>Farrukhabad <li>Fatehpur <li>Firozabad <li>Gautam Buddha Nagar <li>Ghaziabad <li>Ghazipur <li>Gonda <li>Gorakhpur <li>Hamirpur <li>Hardoi <li>Jalaun <li>Jaunpur <li>Jhansi <li>Jyotiba Phule Nagar <li>Kannauj<li>Kanpur Nagar <li>Kanshi Ram Nagar <li>Kaushambi <li>Kushinagar <li>Lakhimpur Kheri <li>Lalitpur <li>Lucknow <li>Mahamaya Nagar <li>Maharajganj <li>Mahoba <li>Mainpuri <li>Mathura <li>Mau <li>Meerut <li>Mirzapur <li>Moradabad <li>Muzaffarnagar <li>Panchsheel Nagar <li>Pilibhit <li>Prabuddhanagar<li>Pratapgarh <li>Raebareli <li>Ramabai Nagar <li>Rampur <li>Saharanpur <li>Sant Kabir Nagar <li>Sant Ravidas Nagar <li>Shahjahanpur <li>Shravasti <li>Siddharthnagar <li>Sitapur <li>Sonbhadra <li>Sultanpur <li>Unnao <li>Waranasi
Miasta Uttar Pradesh thumb|Tadź Mahal w marcu 2004
Miasta powyżej 500 000 mieszkańców Dane z 2010 roku. MiastaLiczba mieszkańcówKanpur 3 221 435Lucknow 2 750 447Agra 1 686 976Ghaziabad 1 505 958Meerut 1 404 723Waranasi 1 211 891Allahabad 1 142 722Aligarh 869 941Bareli 837 564Moradabad 828 506Gorakhpur 730 486Saharanpur 528 572Noida 504 842
Inne ważne miasta Jhansi • Muzaffarnagar • Mathura • Shahjahanpur • Firozabad • Etawah • Rampur • Mau • Hapur • Farrukhabad • Loni • Mirzapur
Demografia Ze względu na liczbę ludności największy nie tylko w Indiach, ale i na świecie region administracyjny (z państw przewyższają go tylko Chiny, Stany Zjednoczone i Indonezja).
Niewysoki (w porównaniu np. z Keralą) poziom wykształcenia ludności (według danych z 2001 roku piśmiennych mężczyzn było 70%, a kobiet 43%).
80% mieszkańców to hinduiści, a 19% – muzułmaniePopulation Census 2011..
6 grudnia 1992 roku doszło do dramatycznych wydarzeń w Ayodhya. Religijni ekstremiści gołymi rękami rozebrali tam XVI-wieczny meczet Babri Masjid, zbudowany na ruinach hinduistycznej świątyni Ram Janmabhoomi w miejscu, gdzie według tradycji narodził się bóg Rama, jedno z wcieleń Wisznu. Zdarzenie to wywołało rozruchy hinduistyczno-muzułmańskie (w tym zamieszki w Bombaju), w których zginęło około tysiąca osób.
Języki + Języki w Uttar PradeshProzentuale Anteile nach der indischen Volkszählung von 2001. Język Rodzina języka Udział % hindi (włączając dialekty pokrewne) języki indoeuropejskie 91,33% urdu języki indoeuropejskie 7,99% pendżabski języki indoeuropejskie 0,31%
Przy granicy z Biharem rozpowszechniony jest język bhodźpuri, uznawany często za dialekt języka hindi.
Gospodarka Uttar Pradesh jest drugim (ex aequo z Tamilnadu, po Maharasztra) największym gospodarczo stanem IndiiUttar Pradesh. State Presentation..
Ważny region rolniczy. Na szeroką skalę stosowane sztuczne nawadnianie. Gospodarstwa rozdrobnione. Uprawa ryżu i trzciny cukrowej. Przemysł spożywczy i odzieżowy. Rozwinięte rzemiosło i turystyka.
Ważne miasta przemysłowe to, obok stolicy, Moradabad (metalurgia), Waranasi (sari i atłas), Mirzapur (dywany), Kanpur, Agra (przemysł skórzany), Allahabad i Noida.
Najbardziej znaną uczelnią jest uniwersytet w Allahabadzie.
Towar Udział w produkcji kraju ziemniaki 47% trzcina cukrowa 45% pszenica 38% ryż 32% orzeszki ziemne 34% melasa 34% cukier 30% tytoń 20%
Turystyka Na jego obszarze można zobaczyć wiele historycznych miast, takich jak Agra (z mauzoleum Tadź Mahal), opuszczone miasto Mogołów Fatehpur Sikri czy sanktuaria nad Gangesem i Jamuną: Waranasi, Ayodhya, Mathura i Allahabad.
Polityka Uttar Pradesh zawsze odgrywał znaczącą rolę w polityce. W Allahabadzie urodził się Jawaharlal Nehru i jego córka Indira Gandhi. W 1975 roku w tym samym mieście stanowy sąd najwyższy unieważnił zwycięstwo w wyborach Indiry (ze względu na naruszenie prawa wyborczego), co doprowadziło do ogłoszenia przez premier stanu wyjątkowego.
Stan dał Indiom wielu narodowych liderów. Ośmiu z czternastu premierów Indii pochodziło z Uttar Pradesh: Jawaharlal Nehru, Lal Bahadur Shastri, Indira Gandhi, Rajiv Gandhi, Choudhary Charan Singh, Vishwanath Pratap Singh, Chandra Shekhar i Atal Bihari Vajpayee, który reprezentował stan, chociaż urodził się w Gwalior. Z tego stanu wywodzi się Phoolan Devi – posłanka broniąca praw kobiet i występująca przeciwko małżeństwom dzieci, więziona za przewodzenie gangowi dakolitów , znana jako Bandit Queen.
Obecnie w liczbie 80 deputowanych reprezentujących stan wchodzą m.in. potomkowie Nehru i Indiry: lider Indyjskiego Kongresu Narodowego Sonia Gandhi, jej syn Rahul Gandhi, i jej syn . Reprezentują oni stan Uttar Pradesh podobnie jak kiedyś reprezentowali go Nehru, Indira Gandhi i jej syn, nieżyjący już mąż Soni Rajiv Gandhi.
13 maja 2007 premierem stanu (po raz czwarty) wybrana została Kumari Mayawati, liderka partii . Po raz pierwszy od 1991 roku (kiedy zwyciężyła Indyjska Partia Ludowa) większość uzyskała jedna partia. Do tego czasu dochodziło do koalicji między , IPL i Bahujan Samaj Party. 15 marca 2012 na stanowisku stanowego premiera został zaprzysiężony Akhilesh Yadav.
Przypisy
Kategoria:Stany Indii