Królik europejski, królik dziki (Oryctolagus cuniculus) – gatunek ssaka z rodziny zającowatych (Leporidae). Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) wymienia O. cuniculus w Czerwonej księdze gatunków zagrożonych jako gatunek zagrożony (EN – endangered).

Gatunek uznawany jest w Polsce za średnio inwazyjny. Występuje na terenie kraju powszechnie, tworząc populacje zdolne do rozmnażania, jednak jego ekspansywność oceniana jest jako stosunkowo niewielka. Do jego introdukcji oraz dalszego rozprzestrzeniania przyczyniły się głównie działania człowieka, zwłaszcza w celach łowieckich.

Zasięg występowania Naturalny zasięg występowania królika europejskiego obejmował początkowo Półwysep Iberyjski, południową Francję i Afrykę Północną. Starożytne introdukcje podgatunku nominatywnego prawdopodobnie w okresie Cesarstwa Rzymskiego rozprzestrzeniły go w całej Europie, a obecnie występuje w większości zachodniej, środkowej i wschodniej Europy oraz na wyspach śródziemnomorskich i makaronezyjskich. W XX wieku został wypuszczony na stepach Morza Czarnego na Ukrainie i Rosji (północny Kaukaz); do Australii został wprowadzony w 1788 roku i ponownie w 1859 roku, gdzie jest obecnie szeroko rozpowszechniony; występuje na wielu wyspach Oceanu Spokojnego, wyspach u wybrzeży Południowej Afryki i Namibii oraz w Nowej Zelandii; w Ameryce Południowej z powodzeniem wprowadzono go dopiero od 1936 roku i obecnie z ograniczonym zasięgiem występuje w Chile, Argentynie i Falklandach; jest również obecny na Karaibach. Na całym świecie występuje jako forma udomowiona.

W Polsce króliki występują niezbyt licznie i żyją głównie w południowo-zachodniej oraz zachodniej i środkowej części kraju.

Królik europejski zamieszkuje w zależności od podgatunku: O. cuniculus cuniculus – północny, północno-wschodni i wschodni Półwysep Iberyjski (Hiszpania). O. cuniculus algirus – południowy, południowo-zachodni i zachodni Półwysep Iberyjski (Hiszpania, Portugalia), północne Maroko, północna Algieria (w tym wyspa Dżuzur al-Habibat). O. cuniculus brachyotus – południowa Francja. O. cuniculus cnossius – Kreta. O. cuniculus habetensis – region Tanger-Tetuan-Al-Husajma (północne Maroko). O. cuniculus huxleyi – wyspy śródziemnomorskie (Baleary, Korsyka, Sardynia, Sycylia) i Makaronezja (Azory, Madera i Wyspy Kanaryjskie).

Systematyka Taksonomia Gatunek po raz pierwszy naukowo opisał w 1758 roku szwedzki przyrodnik K. Linneusz w jego dziele Systema Naturae pod nazwą Lepus cuniculus. Jako miejsce typowe autor wskazał południową Europę (łac. „in Europa australis”), uściślone przez J.R. Ellermana i T.C.S. Morrison-Scotta w 1951 roku do Niemiec. Jedyny występujący współcześnie przedstawiciel rodzaju królik (Oryctolagus), który opisał w 1873 roku szwedzki zoolog Wilhelm Lilljeborg.

Rodzaj Oryctolagus jest współcześnie taksonem monotypowym; jednak z podgatunków algirus ma wyjątkowo wysoką różnorodność nukleotydów w porównaniu z populacjami O. cuniculus na Półwyspie Iberyjskim i na całym świecie; ponadto ma odrębne cechy morfologiczne, genetyczne, reprodukcyjne i parazytologiczne, dlatego rozważa się podniesienie go do rangi gatunku. Podobnie jak w przypadku innych gatunków zającowatych, taksonomia podgatunkowa nie została jeszcze opracowana. Oryginalne opisy podgatunków często nie są zbyt pomocne, ponieważ opierają się głównie na kilku cechach zewnętrznych i niewielkiej liczbie okazów. Przy dokładniejszych badaniach wykazano, że zmienność podgatunkowa jest minimalna. Stąd rozróżnienie podgatunków może być arbitralne i nieuzasadnione. Rozpoznano sześć podgatunków.

Etymologia Oryctolagus: oruktēr, ορυκτηρος oruktēros „kopacz, górnik”; λαγoς lagos „królik”. cuniculus: „królik”. algirus: Algieria. brachyotus: gr. βραχυς brakhus „krótki”; ους ous, ωτος ōtos „ucho”. cnossius: Knossos, Kreta. habetensis: Habet, starożytna nazwa Dżibaly, Maroko. huxleyi: Thomas Henry Huxley (1825–1895), angielski biolog.

Morfologia Długość ciała (bez ogona) 360–380 mm, długość ogona 65–70 mm, długość ucha 70–80 mm, długość tylnej stopy 80–89 mm; masa ciała 1,5–3 kg. Grzbiet ma ubarwienie brązowoszare, stalowoszare lub żółtoszare, spód ciała jest białoszary lub popielatoszary. Krótki ogon jest od góry czarny, od spodu biały. Bywa mylony z zającem szarakiem, gdyż przypomina go nieco swoim wyglądem, lecz z powodu trzymania tylnych kończyn blisko siebie, sprawia wrażenie bardziej krępego. Końce uszu królika są brązowe, a szaraka czarne. Zając szarak ma dłuższe uszy i dłuższe tylne nogi. mały|250px|Królik europejski

Ekologia Siedlisko Najczęściej spotkać go można na terenach o piaszczystej glebie, unika terenów podmokłych i wnętrza lasu. Czasami można go spotkać na nasypach kolejowych, w lasach sosnowych, na brzegach lasów, w parkach miejskich oraz w uprawach rolniczych; na łąkach, w sadach. Preferuje również ekotony las-łąka.

Tryb życia Jest zwierzęciem roślinożernym. Latem żywi się soczystymi roślinami, zimą gałązkami drzew i krzewów, trawą oraz bulwami i korzeniami roślin, wygrzebywanymi spod ziemi. Królik, w odróżnieniu od swoich krewniaków zajęcy, kopie w ziemi nory. Nory te zawierają jedną dużą komorę gniazdową oraz liczne chodniki, mające w kilku miejscach wyjście na powierzchnię ziemi. Służą mu one głównie do obrony przed wrogami. W komorze gniazdowej samica rodzi także młode.

Rozród Ciąża trwa 28–33 dni, samica rodzi kilka razy w roku od 3 do 10 nagich, ślepych młodych. Oczy otwierają w 10 dniu życia. Królik osiąga dojrzałość w wieku 4–5 miesięcy, żyje około 10 lat.

Oddziaływanie na środowisko Oddziaływanie gatunku na środowisko ma charakter negatywny i obejmuje zarówno ekosystemy naturalne, jak i działalność człowieka. W przyrodzie przejawia się ono przede wszystkim poprzez przenoszenie licznych patogenów i pasożytów, a także poprzez roślinożerność oraz zakłócanie równowagi czynników biotycznych i abiotycznych w ekosystemach. Negatywny wpływ obserwowany jest również w odniesieniu do hodowli zwierząt oraz zdrowia ludzi, co związane jest głównie z transmisją chorób i pasożytów. W rolnictwie gatunek powoduje szkody poprzez zgryzanie roślin oraz naruszanie struktury upraw. Dodatkowo, działalność związana z kopaniem nor prowadzi do destabilizacji gruntu, co może skutkować zapadaniem się powierzchni ziemi wraz z infrastrukturą. Stanowi to istotny przykład jego szkodliwego oddziaływania na obiekty antropogeniczne.

Ochrona Królik jest w Polsce zwierzęciem łownym z okresem ochronnym. Sezon łowiecki, podobnie jak u zająca szaraka, trwa od 1 listopada do 31 grudnia, a w drodze odłowu do 15 stycznia.

Choroby królików

Zobacz też królik domowy królik miniaturowy

Uwagi

Przypisy Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 marca 2005 r. w sprawie okresów polowań na zwierzęta łowne (Dz.U. z dnia 25 marca 2005 r.).

Bibliografia

Kategoria:Króliki Kategoria:Zającowate Kategoria:Ssaki Europy Kategoria:Ssaki Afryki Kategoria:Inwazyjne gatunki ssaków Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1758 roku Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza Kategoria:Fauna Francji Kategoria:Fauna Portugalii Kategoria:Fauna Hiszpanii