Puchar Miast Targowych () – europejskie klubowe rozgrywki piłkarskie, organizowane w latach 1955–1971. Utworzone zostały w celu promocji targów międzynarodowych – w turnieju startowały początkowo drużyny reprezentujące miasta targowe. Z czasem dołączyły do nich również zespoły zajmujące wysokie pozycje w ligach krajowych, nieuprawnione do startu w Pucharze Europejskich Klubów Mistrzowskich (poprzednik Pucharu Europy). W 1971 roku w jego miejsce utworzono Puchar UEFA. Europejska Federacja Piłkarska nie uznaje jednak Pucharu Miast Targowych za jej oficjalny turniej, a tym samym Pucharu UEFA za jego bezpośrednią kontynuację.
Historia rozgrywek Propozycja ustanowienia pucharowego turnieju międzynarodowego wyłącznie dla drużyn wywodzących się z krajów, których federacje piłkarskie należały do UEFA, przedstawiona została w 1954 roku. Pomysłodawca, Szwajcar Ernst Thommen, dyskutował o utworzeniu rozgrywek piłkarskich, dających szansę regularnej rywalizacji międzynarodowej klubom i miastom, podczas finałów mistrzostw świata w 1954 z kilkoma czołowymi działaczami i trenerami europejskimi (Węgier Gusztáv Sebes, Rosjanin Walentin Granatkin, Heinz Schoebel z NRD). W listopadzie 1954 idea została publicznie ogłoszona i niebawem zyskała kolejnych prominentnych zwolenników (przyszły prezydent FIFA Stanley Rous i wiceprezydent FIFA Ottorino Barassi). 2 marca 1955 na kongresie UEFA w Wiedniu ustalono regulamin nowych rozgrywek pod nazwą Puchar Miast Targowych, 18 kwietnia rozlosowano przeciwników, a 4 czerwca tego samego roku zainaugurowano rozgrywki. Startować miały w nich czołowe kluby piłkarskie lub reprezentacje wielkich miast organizujących imprezy targowe.
W pierwszej edycji, rozegranej w latach 1955–1958, zgłoszone zostały drużyny reprezentujące 12 miast (z których jedna – wiedeńska – wycofała się). Podzielono je na 4 grupy, w których każda z drużyn rozegrała z pozostałymi po 2 mecze. Zwycięzcy grup awansowali do rundy pucharowej – półfinału i finału, rozgrywanych w dwumeczach. Pierwszymi zdobywcami pucharu okazali się piłkarze FC Barcelona, pokonując w decydującym starciu reprezentację Londynu. Kolejną edycję turnieju (1958–1960) rozpoczęło 16 drużyn. Zrezygnowano w niej ostatecznie z przeprowadzania fazy grupowej – cały turniej rozgrywano systemem play-off (mecz – rewanż).
Od sezonu 1960/1961 rozgrywki przebiegały systemem jesień – wiosna. Obrońcy tytułu – FC Barcelona – wystąpili wówczas zarówno w Pucharze Miast Targowych, jak i Pucharze Europy – oba turnieje stanowiły dla siebie początkowo konkurencję. Z czasem Puchar Europy zyskał status najważniejszych zawodów klubowych w Europie (m.in. dlatego, że startowali w nim zawsze mistrzowie lig krajowych). Liczba drużyn przystępujących do rozgrywek zmieniała się, osiągając ostatecznie rekordową liczbę 64; liczba rund w poszczególnych sezonach doszła do 6. Z czasem w pucharze występowały również kluby nie pochodzące z miast targów międzynarodowych, a kwalifikacja do turnieju była uzależniona od pozycji w ligach krajowych. Jednym z fundamentów rozgrywek była zasada „jedno miasto, jedna drużyna”, zniesiona jedynie na czas sezonu 1961/1962. Dwukrotnie rozegrany jeden mecz finałowy (1964, 1965).
Rozgrywki o Puchar Miast Targowych zostały zdominowane przez drużyny reprezentujące Hiszpanię (6 zwycięstw, 9 drugich miejsc) i Anglię (4 zwycięstwa, 8 drugich miejsc). Ponadto po jednym triumfie odniosły zespoły z Węgier, Jugosławii i Włoch.
Ostatni sezon turnieju – 1970/1971 – zakończył się zwycięstwem Leeds United nad Juventusem. Następnie Leeds 22 września 1971 spotkał się z FC Barcelona (trzykrotnym triumfatorem) w meczu na Camp Nou. Stawką tego spotkania było zdobycie Pucharu Miast Targowych na własność. Trofeum trafiło ostatecznie do drużyny hiszpańskiej (wynik 2:1).
Puchar Miast Targowych został zastąpiony w sezonie 1971/1972 Pucharem UEFA.
Mecze finałowe Sezon Gospodarze Wynik Goście Stadion 1955/1958 Londyn XI2:2 (1:2) FC BarcelonaStamford BridgeLondyn FC Barcelona6:0 (3:0) Londyn XICamp NouBarcelona dwumecz – 8:2 dla FC Barcelona 1958/1960 Birmingham City0:0 FC BarcelonaSt Andrew’s StadiumBirmingham FC Barcelona4:1 (2:0) Birmingham CityCamp NouBarcelona dwumecz – 4:1 dla FC Barcelona 1960/1961 Birmingham City2:2 (0:1) AS RomaSt Andrew’s StadiumBirmingham AS Roma2:0 (0:0) Birmingham CityStadio OlimpicoRzym dwumecz – 4:2 dla AS Roma 1961/1962 Valencia CF6:2 (3:2) FC BarcelonaEstadio Luis CasanovaWalencja FC Barcelona1:1 (0:0) Valencia CFCamp NouBarcelona dwumecz – 7:3 dla Valencia CF 1962/1963 Dinamo Zagrzeb1:2 (1:0) Valencia CFMaksimirZagrzeb Valencia CF2:0 (0:0) Dinamo ZagrzebEstadio Luis CasanovaWalencja dwumecz – 4:1 dla Valencia CF1963/1964 Real Saragossa2:1 (1:1) Valencia CFCamp NouBarcelona1964/1965 Ferencvárosi TC1:0 (0:0) Juventus F.C.Stadio ComunaleTuryn 1965/1966 FC Barcelona0:1 (0:1) Real SaragossaCamp NouBarcelona Real Saragossa2:4 (1:1)po dogrywceWynik meczu przed rozpoczęciem dogrywki – 2:3. FC BarcelonaLa RomaredaSaragossa dwumecz – 4:3 dla FC Barcelona 1966/1967 Dinamo Zagrzeb2:0 (1:0) Leeds UnitedMaksimirZagrzeb Leeds United0:0 Dinamo ZagrzebElland RoadLeeds dwumecz – 2:0 dla Dinama Zagrzeb 1967/1968 Leeds United1:0 (1:0) Ferencvárosi TCElland RoadLeeds Ferencvárosi TC0:0 Leeds UnitedStadion LudowyBudapeszt dwumecz – 1:0 dla Leeds United 1968/1969 Newcastle United3:0 (0:0) Újpest FCSt James’ ParkNewcastle upon Tyne Újpest FC2:3 (2:0) Newcastle UnitedMegyeri útBudapeszt dwumecz – 6:2 dla Newcastle United 1969/1970 RSC Anderlecht3:1 (2:0) Arsenal F.C.Stade Émile VerséBruksela Arsenal F.C.3:0 (1:0) RSC AnderlechtHighburyLondyn dwumecz – 4:3 dla Arsenalu Londyn 1970/1971 Juventus F.C.2:2Pierwszy mecz finałowy został przerwany w 51. minucie z powodu ulewy przy wyniku 0:0; powtórzony został dwa dni później. (1:0) Leeds UnitedStadio ComunaleTuryn Leeds United1:1 (1:1) Juventus F.C.Elland RoadLeeds dwumecz – 3:3, zwycięstwo Leeds United ze względu na większą liczbę bramek zdobytych na wyjeździe
Zobacz też Liga Europy UEFA Liga Mistrzów UEFA Superfinał Pucharu Miast Targowych Superpuchar Europy UEFA Puchar Interkontynentalny Puchar Zdobywców Pucharów
Przypisy
Linki zewnętrzne Wyniki meczów finałowych Pucharu Miast Targowych na oficjalnej stronie Europejskiej Federacji Piłkarskiej Wyniki wszystkich meczów Pucharu Miast Targowych na stronie organizacji Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation