mały|335x335px|Maria Baszkircew mały|320x320px|Grób Marii Baszkircew na cmentarzu Passy w Paryżu, we Francji. Marija Konstantinowna Baszkircewa (, ; ur. w Hawroncach koło Połtawy, zm. 31 października 1884 w Paryżu) – ukraińska malarka i rzeźbiarka, entuzjastka przyjęcia kobiet do École des Beaux-Arts, znana ze spisanego po francusku dziennika.
Życiorys Pochodziła z rodziny naczelnika szlachty ziemskiej. Po rozwodzie rodziców pozostała z matką i początkowo wychowywała się na wsi w majątku dziadków; później wraz z matką wyjechała do Wiednia, Genewy i Paryża. Ostatecznie z matką i dziadkami zamieszkała w Nicei, gdzie mając 13 lat rozpoczęła pisanie dziennika w języku francuskim.
Choroba krtani uniemożliwiła jej naukę śpiewu i aktorstwa. W Rzymie była uczennicą Wilhelma Kotarbińskiego, w którego pracowni pobierała lekcje rysunku. Planowane tam małżeństwo z włoskim arystokratą nie doszło do skutku wskutek sprzeciwu jej rodziny. Wówczas udała się do Paryża, gdzie w dostępnej dla kobiet Académie Julian podjęła naukę malarstwa. Przyjaźniła się z malarzem Julesem Bastien-Lepage'em, który podobnie jak ona chorował. Zmarła przedwcześnie w wieku 26 lat na gruźlicę, kilka tygodni przed śmiercią swojego przyjaciela. Została pochowana na cmentarzu w Passy. Grobowiec – małe mauzoleum zbudował brat jej przyjaciela, architekt Emile Bastien-Lepage.
Dziennik Baszkircewej (po ocenzurowaniu przez matkę) został opublikowany w 1887 i przetłumaczony na wiele języków. Był wtedy drugim dziennikiem kobiety, opublikowanym we Francji. Zyskał dużą popularność.
W swoim dzienniku pisała, że wolałaby być mężczyzną, bo wtedy miałaby większe prawa, które nie ograniczałyby jej w życiu, a co za tym idzie mogłaby bardziej rozwijać swój talent.
Napisała kilka artykułów dla feministycznej gazety Hubertine Auclert "La Citoyenne" w 1881 roku pod pseudonimem „Pauline Orrel”. W artykule Kobiety artystki krytykowała brak możliwości studiowania kobiet w Akademii Sztuk Pięknych i udziału w konkursie Prix de Rome.
Laura Marholm opisała pamiętnik w swojej Księdze Kobiet (1894) jako „sekretną Biblię” młodych kobiet jej czasów. Fanny Reventlow napisała w swoim pamiętniku w 1901 roku: Znowu czytam Marie Baschkirtseff – to była jedyna kobieta, z którą mógłbym się dogadać. W 1936 reżyser Henry Koster nakręcił austriacko-włoski romans historyczny zatytułowany Das Tagebush Die Geleten. Dwa lata po premierze w 1936 roku film był dystrybuowany w USA pod tytułem The Affairs of Maupassant. W filmie opartym na pamiętnikach Marie Baszkircew występuje Lila Darvas jako Maria, artystka studiująca w Paryżu na przełomie wieków.
Jej listy, składające się z korespondencji z pisarzem Guy de Maupassant (którą zaczęła pod przybranym nazwiskiem) zostały po raz pierwszy opublikowane w 1891.
Prace Podpisywała swoje obrazy jako „M. Bashkirtseff”. Jej prace malarskie znajdują się w muzeach francuskich, rosyjskich i ukraińskich: Portret brata Pawła Baszkircewa, 1878, Muzeum Sztuk Pięknych w Nicei Portret kobiety, 1878, Musée Ziem w Martigues Autoportret z paletą, 1880, Muzeum Sztuk Pięknych w Nicei Rozpacz, 1882, Muzeum Sztuki w Sumach Granat, 1881, Centrum Kulturalne w Krasnojarsku Paryżanka, portret Irmy, 1883, Musée du Petit Palais w Paryżu Portret Diny, 1883, Musée d’Orsay w Paryżu Kobieta z Orientu, Muzeum Sztuk Pięknych w Nicei Parasol, 1883, Państwowe Muzeum Rosyjskie w St. Petersburgu Jesień, 1883, Państwowe Muzeum Rosyjskie w St. Petersburgu Kobieta z bzem, Państwowe Muzeum Rosyjskie w St. Petersburgu Wiosna, Państwowe Muzeum Rosyjskie w St. Petersburgu Spotkanie, 1884, Musée d’Orsay w Paryżu
W listopadzie 2008 Muzeum Sztuk Pięknych w Nicei urządziło wystawę zatytułowaną W hołdzie Marii Baszkircew, przedstawiającą krótkie życie artystki, jako symbol obecności rosyjskiej na francuskiej Riwierze w latach belle époque. Ekspozycji towarzyszyły konferencje, spektakle teatralne i koncerty.
Do niedawna przyjętą datą narodzin Baszkircew był 11 listopada (24 listopada wg kalendarza gregoriańskiego), 1860. Po odkryciu oryginalnego rękopisu dziennika w Bibliothèque Nationale de France, okazało się jednak, że jej dziennik został skrócony i ocenzurowany przez jej rodzinę w pierwszych wydaniach. Jej data urodzenia (1858, a nie 1860) została sfałszowana przez matkę.
W 2012 roku planetoida (30937) Bashkirtseff została nazwana jej imieniem.
Galeria
Zdjęcia artystki
Przypisy
Kategoria:Ukraińscy malarze Kategoria:Ukraińscy rzeźbiarze Kategoria:Osoby upamiętnione nazwami planetoid Kategoria:Pochowani na cmentarzu Passy Kategoria:Urodzeni w 1858 Kategoria:Zmarli w 1884 Kategoria:Zmarli na gruźlicę