GoldenEye – brytyjski film szpiegowski z 1995 roku o przygodach Jamesa Bonda, wyprodukowany przez Eon Productions. Za jego reżyserię odpowiadał Martin Campbell, a za scenariusz – oraz . W rolę agenta 007 po raz pierwszy wcielił się Pierce Brosnan, a obok niego w rolach głównych wystąpili Sean Bean, Izabella Scorupco, Famke Janssen, Joe Don Baker i Judi Dench. Jest to siedemnasta produkcja wchodząca w skład serii filmów o Bondzie. Był to pierwszy film z serii niewyprodukowany przez Alberta R. Broccolego, gdyż ustąpił on ze swojego stanowiska w Eon Productions i został zastąpiony przez córkę, Barbarę Broccoli wraz z Michaelem G. Wilsonem. Albert nadal był zaangażowany jako konsultant; był to jego ostatni projekt filmowy przed śmiercią w 1996 roku.
W filmie Bond próbuje zapobiec użyciu broni satelitarnej przez byłego agenta MI6, który próbuje spowodować globalną katastrofę.
Film został wydany po sześcioletniej przerwie w serii spowodowanej sporami prawnymi. Z roli Bonda zrezygnował Timothy Dalton, którego zastąpił Brosnan. Zmieniono odtwórcę roli M – aktorka Judi Dench została pierwszą kobietą, która zagrała tę postać, zastępując Roberta Browna. Ponownie obsadzono także rolę Moneypenny – Caroline Bliss została zastąpiona przez Samanthę Bond. Jedynym aktorem, który ponownie wcielił się w swoją rolę, był Desmond Llewelyn, grający Q. Był to pierwszy film o Bondzie nakręcony po rozpadzie Związku Radzieckiego i zakończeniu zimnej wojny, co stanowiło tło dla fabuły. Zdjęcia odbywały się w Wielkiej Brytanii, Rosji, Monte Carlo i Portoryko. Była to pierwsza produkcja serii nakręcona w Leavesden Studios, jak również pierwsza, w której wykorzystano efekty generowane komputerowo.
Film przy budżecie 60 milionów dolarów zarobił na całym świecie ponad 350 milionów dolarów, co jest znacznie lepszym wynikiem niż w przypadku filmów z Daltonem. Otrzymał pozytywne recenzje od krytyków, którzy chwalili rolę Brosnana i uznali go za lepszego od poprzednika. Produkcja otrzymała nominacje do Nagrody Brytyjskiej Akademii Filmowej za „najlepsze specjalne efekty specjalne” i „najlepszy dźwięk”.
Streszczenie fabuły Film zaczyna się sceną, w której Bond biegnie koroną zapory, a następnie skacze w dół na bungee. W 1986 roku agenci MI6 James Bond i Alec Trevelyan infiltrują radzieckie zakłady broni chemicznej w Archangielsku. Trevelyan zostaje złapany, a Bond, będąc przekonanym, że jego towarzysz zginął z rąk radzieckiego oficera Arkadija Grigorowicza Orumowa, niszczy obiekt i ucieka.
Dziewięć lat później, po rozpadzie Związku Radzieckiego, Bond - przechodząc procedurę weryfikacji agentów - próbuje powstrzymać Xenię Nagórną, członkinię syndykatu zbrodni Janusa, przed kradzieżą śmigłowca Eurocopter Tiger podczas demonstracji wojskowej w Monte Carlo, co jednak mu się nie udaje. Po powrocie do siedziby MI6 w Londynie Bond ogląda incydent, mający miejsce w stacji Siewierna, i zauważa skradziony helikopter, po czym impuls elektromagnetyczny niszczy rosyjskie samoloty, pozwalając mu uciec.
Po odkryciu, że wybuch został spowodowany przez satelitę o kryptonimie „GoldenEye”, uzbrojonego w głowicę jądrową, generującą przy eksplozji impuls elektromagnetyczny, nowo mianowana M poleca Bondowi zbadanie sprawy. Bond podejrzewa, że w incydent zaangażowany jest Orumow, ponieważ użycie tego systemu broni wymagało wysokiego poziomu dostępu wojskowego. Podróżując do Sankt Petersburga, kontakt Bonda w CIA, Jack Wade, poleca mu, aby spotkał się z byłym agentem KGB Walentinem Żukowskim, w celu zorganizowania spotkania z Janusem. Eskortowany na spotkanie przez Xenię, Bond odkrywa, że syndykat jest prowadzony przez Trevelyana, który upozorował swoją śmierć w Archangielsku. Jako że Bond ustawił zegary bombowe w Archangielsku na 3 minuty zamiast na 6, jak pierwotnie ustalili, Trevelyan przeżył eksplozję z poważnymi bliznami po jednej stronie twarzy.
Poznając historię Trevelyana Bond zdaje sobie sprawę, że Trevelyan szuka zemsty na Wielkiej Brytanii. Bond jednak zostaje uwięziony w skradzionym Tigerze u boku Natalii Siemionowej, ocalałej z ataku na stację Siewierna. Uciekłszy z helikoptera, para trafia do aresztu i jest przesłuchiwana przez rosyjskiego ministra obrony Dymitrija Myszkina. Po dyskusji Siemionowa dochodzi do wniosku, że Orumow miał udział w użyciu GoldenEye. Dowiaduje się też, że jej kolega programista, Borys Griszenko, również przeżył atak i teraz pomaga Janusowi w obsłudze drugiego satelity. Zanim Myszkin zdąża podjąć odpowiednie kroki, Orumow go zabija i porywa Siemionową. Bond ściga ich czołgiem aż do pociągu używanego przez Janusa. Na pokładzie znajduje Trevelyana i Xenię, wraz z Siemionową, która jest trzymana jako zakładniczka na rozkaz Trevelyana. Bond zabija Orumowa i ratuje Natalię, lecz Trevelyan i Nagórna uciekają helikopterem. Trevelyan wysadza pociąg w powietrze, ale Bondowi i programistce udaje się uciec.
Namierzywszy położenie Griszenki za pomocą systemu komputerowego w pociągu, Bond i Siemionowa lecą na Kubę. W trakcie lotu ich środek transportu zostaje zestrzelony. Namierza ich Xenia, którą jednak Bond zabija. Para następnie odkrywa ukrytą bazę pod jeziorem i przedostaje się do środka. Bond zostaje schwytany, gdy próbuje podłożyć ładunki wybuchowe i dowiaduje się od Trevelyana, że ten zamierza użyć GoldenEye do zniszczenia Londynu. Siemionowej udaje się włamać do systemu satelity i przeprogramować go, aby zainicjować deorbitację. Griszenko próbuje cofnąć jej zmianę, jednak Bond uruchomia ładunek wybuchowy ukryty w długopisie, co umożliwia ucieczkę jemu i Natalii.
Aby zapobiec odzyskaniu przez Borysa kontroli nad satelitą, Bond blokuje przekładnie poruszające talerzem ogromnej anteny. Trevelyan próbuje go powstrzymać, jednak nie udaje mu się to i Bond zrzuca go na dach centrum kontroli. Trevelyan przeżywa upadek, ale jest ciężko ranny. Siemionowa ratuje Bonda przejętym helikopterem chwilę przed eksplozją anteny, która niszczy bazę i zabija jej personel, łącznie z Alekiem. Gdy lądują na łące, przybywa Wade i zespół US Marines, którzy eskortują ich do bazy Guantanamo.
Obsada Pierce Brosnan jako James Bond, agent MI6 posiadający status 00, dający mu licencję na zabijanie. Sean Bean jako Alec Trevelyan, początkowo agent MI6 ze statusem 00 i przyjaciel Bonda, a następnie, po sfingowaniu swojej śmierci, założyciel syndykatu przestępczego Janus. Izabella Scorupco jako Natalia Siemionowa, programistka w bazie Siewierna. Famke Janssen jako Xenia Nagórna („Onatopp”), gruzińska pilot śmigłowców i wspólniczka Trevelyana. Joe Don Baker jako Jack Wade, weteran CIA i sojusznik Bonda. Judi Dench jako „M”, szefowa MI6 i przełożona Bonda.
Ponadto w filmie wystąpili: Robbie Coltrane jako Walentin Żukowski, rosyjski gangster i były oficer KGB; Tchéky Karyo jako Dymitr Myszkin, rosyjski minister obrony; Gottfried John jako generał Arkadij Grigorowicz Orumow, dowódca rosyjskiej dywizji kosmicznej i agent Janusa; Alan Cumming jako Borys Griszenko, programista komputerowy w Siewiernej, powiązany z Janusem; Michael Kitchen jako Bill Tanner, szef sztabu MI6 i doradca M; jako Caroline, pracowniczka MI6, którą Bond uwodzi na początku filmu; Minnie Driver jako Irina, kochanka Żukowskiego; Desmond Llewelyn jako „Q”, kwatermistrz MI6 zapewniający Bondowi sprzęt do pracy w terenie; Samantha Bond jako panna Moneypenny, asystentka i sekretarka M.
Produkcja Rozwój projektu mały|Martin Campbell, reżyser filmu Po wydaniu Licencji na zabijanie w lipcu 1989 roku, w maju 1990 roku rozpoczęły się prace przedprodukcyjne nad siedemnastym filmem z serii i trzecim, w którym wystąpi Timothy Dalton (wypełniając swój kontrakt). Plakat planowanego wówczas filmu znalazł się nawet na hotelu Carlton podczas Festiwalu Filmowego w Cannes w 1990 roku. W sierpniu poinformowano, że producent Albert R. Broccoli zakończył współpracę z Richardem Maibaumem, który pracował nad scenariuszami wszystkich dotychczasowych filmów o Bondzie z wyjątkiem trzech, a także z reżyserem Johnem Glenem, odpowiedzialnym za poprzednie pięć odsłon serii. Broccoli wymieniał wśród możliwych kandydatów do reżyserii Johna Landisa, Teda Kotcheffa, Rogera Spottiswoode’a i Johna Byruma. Pasierb Broccoliego, Michael G. Wilson, napisał scenariusz, a Alfonse Ruggiero Jr. dokonał przeróbek. Produkcja miała rozpocząć się w 1990 roku w Hongkongu, a premiera miała nastąpić pod koniec 1991 roku. W wywiadzie z 2010 roku Dalton zdradził, że scenariusz był gotowy i „trwały rozmowy z reżyserami”, zanim projekt napotkał problemy, spowodowane sporami prawnymi między Metro-Goldwyn-Mayer, spółką macierzystą dystrybutora serii, United Artists, a Danjaq Broccoli's, właścicielami praw do filmów o Bondzie. W 1990 roku MGM/UA miało zostać sprzedane za 1,5 miliarda dolarów Qintexowi, australijsko-amerykańskiej firmie świadczącej usługi finansowe, jednak transakcja upadła. Następnie Giancarlo Parretti, dyrektor generalny firmy o nazwie Pathé Entertainment kupił MGM/UA za 1,2 miliarda dolarów, a następnie połączył firmy, tworząc MGM-Pathé Communications. Parretti zamierzał sprzedać prawa do dystrybucji, aby móc pobierać zaliczki na sfinansowanie wykupu. Obejmowało to międzynarodowe prawa do transmisji filmów o Bondzie po zaniżonych cenach, co doprowadziło do złożenia pozwu przez firmę Danjaq, która twierdziła, że licencjonowanie naruszało umowy dystrybucyjne, zawarte z United Artists w 1962 roku. Złożono pozwy wzajemne. Dalton, zapytany, co zrobi po rozstrzygnięciu sporu, powiedział, że prawdopodobnie nie wróci do swojej roli. Postępowanie Parettiego doprowadziło do bankructwa MGM-Pathé, a dodatkowe pozwy ostatecznie doprowadziły do przejęcia firmy przez Crédit Lyonnais w 1992 roku. Procesy o prawa do Bonda zostały rozstrzygnięte w grudniu 1992 roku, a przemianowane Metro-Goldwyn-Mayer, teraz prowadzone przez spółkę zależną Crédit Lyonnais, zaczęło prace nad siedemnastą odsłoną serii w 1993 roku. Broccoli nadal chciał, aby Dalton zagrał główną rolę, ale jego kontrakt wygasł w 1993 roku.
W maju 1993 roku MGM ogłosiło, że prace nad siedemnastym filmem o Jamesie Bondzie zostały wznowione i że za scenariusz odpowiadać ma Michael France. Z uwagi na pogarszający się stan zdrowia Alberta Broccolego, produkcję filmu nadzorowała jego córka, Barbara, a także Michael G. Wilson; Albert był natomiast konsultantem. Broccoli skontaktowała się z Daltonem, aby ponownie zapytać, czy powróci do swojej roli, a on powiedział, że jest otwarty na ten pomysł. W styczniu 1994 roku France skończył pisanie scenariusza, jednak produkcja została przesunięta. W kwietniu Dalton oficjalnie zrezygnował z roli. W wywiadzie z 2014 roku ujawnił, że zgadzał się z oczekiwaniami Broccoli, lecz nie mógł zobowiązać się do wystąpienia w czterech lub pięciu kolejnych filmach.
Jeffrey Caine został zatrudniony, aby przerobić scenariusz France’a. Caine zachował wiele z pomysłów France’a, ale dodał prolog przed napisami początkowymi i przerobił postać Trevelyana w sposób bliższy ostatecznej wersji filmu. Przeróbki wykonali też Kevin Wade oraz Bruce Feirstein, jednak tylko Feirstein oraz Caine zostali uwzględnieni w napisach końcowych.