thumb|Stanisław Lorentz (w środku) podczas uroczystego otwarcia gmachu Muzeum Narodowego w Warszawie, 18 czerwca 1938 thumb|Stanisław Lorentz (pierwszy z prawej) podczas otwarcia przez Wojciecha Świętosławskiego wystawy prac Jana Matejki (1938) thumb|Stanisław Lorentz w Muzeum Narodowym w Warszawie, lata 60. thumb|Stanisław Lorentz (pierwszy z lewej) podczas uroczystości zakończenia pierwszego etapu odbudowy Zamku Królewskiego, 19 lipca 1974 thumb|Grób Stanisława Lorentza na cmentarzu ewangelicko-augsburskim w Warszawie Stanisław Lorentz, ps. Bukowski (ur. 28 kwietnia 1899 w Radomiu, zm. 15 marca 1991 w Warszawie) − polski historyk sztuki, muzeolog, profesor Uniwersytetu Warszawskiego, w latach 1935–1982 dyrektor Muzeum Narodowego w Warszawie, kierownik działu kultury i sztuki Departamentu Oświaty i Kultury Biura Delegata Rządu na KrajWaldemar Grabowski, Polska Tajna Administracja Cywilna 1940–1945, Warszawa 2003, s. 238., poseł na Sejm PRL IV kadencji.
Życiorys Wywodził się z rodziny luterańskiej pochodzenia szwedzkiego, zajmującej się kapelusznictwem. Był synem Karola Ludwika Lorentza (1869–1930) i jego żony Marii z Schoenów (1875–1969). Choć był niewierzący, zachował do końca życia związki z Kościołem Ewangelicko-Augsburskim (luterańskim) – był m.in. jednym z pomysłodawców Muzeum Reformacji Polskiej w Mikołajkach. Miał troje rodzeństwa: Zygmunta, Zofię i Halinę.
Dzieciństwo i młodość spędził w Warszawie. Egzamin maturalny zdał w Gimnazjum Wojciecha Górskiego w Warszawie, po czym rozpoczął studia na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Warszawskiego. Ukończył studia z zakresu historii sztuki. W 1924 obronił doktorat na temat twórczości Efraima Szregera.
Karierę zawodową rozpoczął w II RP. W latach 1926−1929 pracował w Ministerstwie Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego. W latach 1929–1935 był konserwatorem zabytków województwa wileńskiego i nowogródzkiego. Po rezygnacji z tego stanowiska był wykładowcą Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie. W 1935 wrócił do stolicy, gdzie został zatrudniony na stanowisku zastępcy dyrektora należącego do miasta Muzeum Narodowego. W latach 1936–1982 (z przerwą w czasie II wojny światowej) pełnił funkcję jego dyrektora. Mieszkał w służbowym mieszkaniu znajdującym się na parterze gmachu muzeum.
W czasie obrony Warszawy i podczas okupacji niemieckiej zasłużył się w akcji ratowania dóbr kultury polskiej i najcenniejszych zabytków znajdujących się w mieście. Po kapitulacji Warszawy pełnił funkcję tłumacza i łącznika prezydenta Warszawy Stefana Starzyńskiego przy niemieckim Komendancie Miasta Warszawy, którym został gen. Friedrich von Cochenhausen. Był zastępcą dyrektora Departamentu Oświaty i Kultury Delegatury Rządu na Kraj Czesława Wycecha oraz kierownikiem działu kultury w Kierownictwie Walki Cywilnej. W 1942 dzięki jego staraniom niemieckie władze odstąpiły od planu zniszczenia pomnika Jana Kilińskiego, wyrażając zgodę na jego zdeponowanie w podziemiach Muzeum Narodowego. W 1943 na podstawie monografii Natolina uzyskał na tajnym Uniwersytecie Warszawskim stopień doktora habilitowanego.
W 1945 rozpoczął współpracę z nowymi władzami i wrócił na stanowisko dyrektora Muzeum Narodowego. W latach 1945–1951 stał na czele Dyrekcji Muzeów i Ochrony Zabytków, a w 1947 został profesorem Uniwersytetu Warszawskiego. Od roku 1949 był członkiem Polskiej Akademii Umiejętności, od 1952 członkiem korespondentem, od 1964 członkiem rzeczywistym Polskiej Akademii NaukCzłonkowie PAN: Skorowidz. W 1949 był delegatem Krajowej Rady Obrońców Pokoju na Kongres Obrońców Pokoju w Paryżu„Trybuna Robotnicza”, nr 92 (1481), 9 kwietnia 1949, s. 1.. Był ekspertem UNESCO ds. ochrony zabytków oraz członkiem Polskiego Komitetu ds. UNESCOJ. Cyrankiewicz przyjął delegację Polskiego Komitetu do Spraw UNESCO, „Trybuna Ludu”, nr 51, 20 lutego 1959, s. 3.. Był szczególnie zaangażowany w sprawę odbudowy Zamku Królewskiego w Warszawie. Był pomysłodawcą, założycielem i pierwszym prezesem utworzonego w 1963 Towarzystwa Przyjaciół Warszawy.
Od 1937 związany z Klubem Demokratycznym w Wilnie, następnie z powołanym w 1939 Stronnictwem Demokratycznym. Był członkiem Rady Naczelnej partii w latach 1961–1965, a w latach 1965–1969 z jej ramienia sprawował mandat posła na Sejm PRL. Od 1971 był wiceprzewodniczącym Obywatelskiego Komitetu Odbudowy Zamku Królewskiego w Warszawie„Biuletyn Zamek”, nr 17a, 19 czerwca 1971, s. 4..
Został pochowany obok żony na cmentarzu ewangelicko-augsburskim (aleja 4, miejsce 25).
Życie prywatne Jego żoną była Irena z Nasfeterów (1903−1983), ich córkami były historyk literatury Alina Kowalczykowa i socjolog Irena Nowak.
Publikacje Natolin (1948, 1970) B. Bellotto a Varsovie (1955) Dzieje Muzeum Narodowego w Warszawie (1962) Pałac Prymasowski (1982) Walka o Zamek 1939−1980 (1986)
Ordery i odznaczenia Order Budowniczych Polski Ludowej (1969) Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski (25 kwietnia 1989) Order Sztandaru Pracy I klasy (11 lipca 1955) („w 10 rocznicę Polski Ludowej za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”). Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (29 października 1947) („za zasługi położone w zabezpieczeniu arcydzieł kultury polskiej”). Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Złoty Krzyż Zasługi Srebrny Wawrzyn Akademicki (5 listopada 1935) („za szerzenie zamiłowania do literatury polskiej”). Medal 10-lecia Polski Ludowej (1 grudnia 1955) – Uchwała Rady Państwa z dnia 14 stycznia 1955 r. nr 0/126 – na wniosek Prezesa Polskiej Akademii Nauk. Odznaka 1000-lecia Państwa Polskiego (1966)Nadzwyczajna sesja Sejmu, „Trybuna Robotnicza”, nr 172, 22 lipca 1966, s. 1. Odznaka tytułu honorowego „Zasłużony dla Kultury Narodowej” (1987)Odznaczenia dla polskich twórców kultury. „Życie Warszawy”, nr 230, 2 października 1987, s. 2. Złota odznaka honorowa „Za Zasługi dla Warszawy” (1960)Dziennik Urzędowy Rady Narodowej m.st. Warszawy, nr 2, 20 lutego 1960, s. 2.
Nagrody i wyróżnienia Nagroda Państwowa II stopnia (zespołowa) za koncepcję, opracowanie naukowe i realizację wystawy „Wiek Oświecenia w Polsce” (1952) Nagroda Państwowa II stopnia (zespołowa) za zasługi naukowe w dziedzinie muzealnictwa w minionym dziesięcioleciu (1955) Dyplom Ministra Spraw Zagranicznych za wybitne zasługi w propagowaniu kultury polskiej za granicą w 1975 r.Dyplomy ministra spraw zagranicznych za popularyzację polskiej kultury i sportu za granicą, „Głos Pracy”, nr 170, 17 lipca 1976, s. 2.
Upamiętnienie Tablica w Bramie Zygmuntowskiej Zamku Królewskiego w Warszawie. Jego imię nosi dziedziniec (skwer) w Muzeum Narodowym oraz aleja biegnąca na tyłach muzeum. Tablica pamiątkowa przy wejściu głównym do Muzeum Narodowego w Warszawie. Tablica pamiątkowa w Hawanie na Kubie.
Zobacz też The Nazi Kultur in Poland
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne
Kategoria:Absolwenci gimnazjów w Warszawie Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Członkowie Delegatury Rządu na Kraj Kategoria:Członkowie Klubów Demokratycznych (1937–1939) Kategoria:Członkowie Polskiego Komitetu Obrońców Pokoju Kategoria:Członkowie Polskiej Akademii Umiejętności Kategoria:Członkowie Rady Naczelnej SD (1944–1989) Kategoria:Członkowie rzeczywiści PAN Kategoria:Dyrektorzy Muzeum Narodowego w Warszawie Kategoria:Honorowi członkowie Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie Kategoria:Ludzie urodzeni w Radomiu Kategoria:Luteranizm w Polsce Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie Kategoria:Nauczyciele akademiccy Wydziału Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski (Polska Ludowa) Kategoria:Odznaczeni Medalem 10-lecia Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni odznaką honorową „Za Zasługi dla Warszawy” Kategoria:Odznaczeni Odznaką 1000-lecia Państwa Polskiego Kategoria:Odznaczeni Odznaką Nagrody Państwowej Kategoria:Odznaczeni odznaką tytułu honorowego „Zasłużony dla Kultury Narodowej” Kategoria:Odznaczeni Orderem Budowniczych Polski Ludowej Kategoria:Odznaczeni Orderem Sztandaru Pracy I klasy Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Wawrzynem Akademickim Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi Kategoria:Pochowani na cmentarzu ewangelicko-augsburskim w Warszawie Kategoria:Polacy pochodzenia szwedzkiego Kategoria:Politycy Stronnictwa Demokratycznego (II Rzeczpospolita) Kategoria:Polscy historycy sztuki Kategoria:Urodzeni w 1899 Kategoria:Prezesi Towarzystwa Przyjaciół Warszawy Kategoria:Varsavianiści Kategoria:Warszawscy posłowie na Sejm PRL Kategoria:Wyróżnieni dyplomem Ministra Spraw Zagranicznych Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej Kategoria:Zmarli w 1991