thumb|Grób Karola Adwentowicza i jego żony Ireny na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie Karol Adwentowicz, Edwin (ur. 19 października 1871 w Wielogórze, zm. 19 lipca 1958 w Warszawie) – polski aktor i reżyser teatralny, dyrektor teatrów, m.in. Teatru Kameralnego w Warszawie. Reprezentant szkoły Tadeusza Pawlikowskiego przełomu XIX w XX wieku. Znany z charakterystycznej wibracji głosu. W filmie wystąpił zaledwie dwa razy. Jest zaliczany do grona wybitnych polskich aktorów tragicznych 1. połowy XX w., głównie z uwagi na stworzoną przez siebie kreację Hamleta w sztuce Williama Szekspira, w której występował przez 23 lata.
Życiorys Urodził się w Wielogórze, gdzie jego ojciec Antoni był właścicielem niewielkiego majątku ziemskiego. Po śmierci matki, Katarzyny z Lorensów (1874), został oddany pod opiekę jej przyjaciółki, zamieszkałej w Opocznie. Jako ośmioletni chłopiec przeprowadził się do Radomia, aby uczyć się w gimnazjum. Zadenuncjowany jako posiadacz zakazanych książek Mickiewicza i Słowackiego, został usunięty ze szkoły. Przeniósł się jednak do prywatnego gimnazjum prof. Biernackiego, które porzucił po dwóch latach nauki. Jako piętnastolatek wyjechał do Warszawy, gdzie rozpoczął pracę w fabryce motorów gazowych Machczyńskiego. W 1887 powrócił do Wielogóry, aby objąć gospodarstwo po zmarłym ojcu. Ostatecznie zdecydował się na kontynuację nauki, kończąc gimnazjum prof. Biernackiego i zdając maturę. Następnie pracował jako telegrafista, później urzędnik kolejowy.
Pierwsze kroki na scenie postawił w amatorskim teatrze K. Hoffmana w Radomiu. W 1893 związał się z wędrowną trupą teatralną L. Czystogórskiego. Zadebiutował 4 lutego 1894 w roli Edwina z Odludków i poety. Wiosną t.r. teatr Czystogórskiego wyjechał do Ostrowca, później do Suwałk. W latach 1895–1896 występował już w stałym teatrze w Częstochowie. Zajęcie to nie przynosiło jednak dochodu, pozwalającego na utrzymanie się. Wyczerpująca praca (zagrał wtedy ponad 30 ról) oraz złe warunki socjalne przyczyniły się do wyczerpania organizmu aktora. Leczył się w szpitalu w Mieni. Później powrócił do pracy, ale już mniej wytężonej. Występował w teatrach Poznania, Krakowa i Warszawy. Na przełomie 1898 i 1899 wyjechał z zespołem G. Morskiej i J. Popławskiego do Rosji, występując w wielu miastach imperium. W 1900 został zaangażowany do zespołu Teatru Miejskiego we Lwowie, gdzie grał do 1912, zdobywając sławę jednego z najwybitniejszych aktorów modernistycznych, m.in. dzięki rolom Oswalda w Upiorach H. Ibsena (1907) i Hamleta (1907).
Na początku XX w. zaangażował się w działalność polityczną, wstępując do Polskiej Partii Socjalno-Demokratycznej Galicji i Śląska. Wspierał rozwój pracy oświatowej wśród robotników lwowskich, aktywnie uczestnicząc w organizacji życia kulturalnego tego środowiska. W 1903 założył i prowadził amatorską grupę teatralną robotników.
W 1912 wyjechał do Krakowa, gdzie podjął pracę w Teatrze im. J. Słowackiego. W sierpniu 1914 wstąpił do Legionów Polskich, służąc w I Pułku Ułanów. Ranny w czasie ćwiczeń został wysłany na leczenie do Wiednia, gdzie występował w Teatrze Polskim. Następnie, jako oficer kulturalny, wyjeżdżał do teatrów Zagrzebia i Brna. W 1915 został zwolniony z wojska i powrócił do kraju. Do 1929 występował gościnnie w wielu teatrach warszawskich (Letnim, Małym, Rozmaitości, Polskim i Narodowym), z żadnym nie wiążąc się stałym kontraktem (m.in. w inscenizacjach L. Schillera: Hrabia Henryk w Nie-Boskiej Komedii Z. Krasińskiego w 1926; Lucyfer w Samuelu Zborowskim J. Słowackiego w 1927). Wyjeżdżał też grać do teatrów Krakowa, Lublina, Wilna, Białegostoku, Katowic i Poznania. W tym okresie angażował się również w życie teatralne mniejszych miejscowości. W składzie zespołów wędrownych odwiedził m.in. Częstochowę, Piotrków Trybunalski, Opoczno, Płock, Radom.
W latach 1929–1930 kierował Teatrem Miejskim w Łodzi. W 1930 ostatecznie osiedlił się w stolicy. W latach 1933–1934 był kierownikiem artystycznym Teatru Ateneum, jednocześnie podejmując próbę usamodzielnienia się. W 1931 zorganizował własny Teatr Kameralny, który prowadził do wybuchu wojny. 26 kwietnia 1934 aktor obchodził benefis 35-lecia pracy artystycznej. W ramach świętowania jubileuszu zagrał Wojewodę w Mazepie J. Słowackiego w Teatrze Narodowym. W t.r. zagrał tytułową rolę w filmie Przeor Kordecki – obrońca Częstochowy w reżyserii E. Puchalskiego.
W wyniku zajęcia Warszawy przez Niemców w 1939 został zmuszony do zamknięcia Teatru Kameralnego. W połowie 1940 otworzył przy ul. Boduena kawiarnię „Znachor”, która szybko stała się miejscem życia artystycznego okupowanej stolicy. W sierpniu 1942 aktor został aresztowany przez Gestapo i osadzony na Pawiaku. Został zwolniony z więzienia w połowie marca 1943. Bezzwłocznie zaangażował się w artystyczny ruch konspiracyjny, współpracując m.in. z Radą Teatralną. po wybuchu powstania, 15 sierpnia 1944 uczestniczył w wykonaniu Kantaty na otwarcie Teatru Narodowego pod kierownictwem L. Schillera. Po upadku powstania przedostał się do Krakowa, gdzie pozostał do końca wojny.
W 1945 przywrócił działalność Teatru Śląskiego w Katowicach, którego był pierwszym powojennym dyrektorem. Na przełomie roku 1945 i 1946 kierował Teatrem Powszechnym Domu Żołnierza w Krakowie, a w latach 1948–1950 Teatrem Powszechnym w Łodzi. Od 1950 był związany na stałe z Teatrem Polskim w Warszawie (m.in. prof. Sonnenbruch w Niemcach L. Kruczkowskiego w 1949). W t.r. obchodził 55-lecie pracy aktorskiej, które świętował w Warszawie i Łodzi.
W grudniu 1948, jako członek PPS, poparł „zjednoczenie” polskich ugrupowań socjalistycznych i wstąpił do PZPR.
Jako aktor pracował do śmierci w 1958. Został pochowany w Alei Zasłużonych na cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie (kwatera A 26-tuje-4).
Życie prywatne Był trzykrotnie żonaty. Wszystkie trzy małżonki były aktorkami. Pierwszą została Aniela Połęcka. Następnie ożenił się z Janiną Nosarzewską, z którą później się rozwiódł. 2 lipca 1936 w kościele ewangelicko-reformowanym w Warszawie zawarł związek małżeński z Ireną Grywińską. Jego synem był malarz Lucjan.
Aktor spisywał wspomnienia i inne tworzył notatki z życia prywatnego oraz bogatej działalności teatralnej i publicznej. Rękopisy były prowadzone w sposób sugerujący chęć autora, żeby zostały opublikowane. Stało się to po jego śmierci w 1960, otrzymując tytuł Wspominki.
Spektakle teatralne Role Radom 1894 – Odludki i poeta jako Edwin
Teatr Miejski we Lwowie 1900 – Baśń Nocy Świętojańskiej jako Doktór 1900 – Odludki i poeta jako Czesław 1900 – Nasi najserdeczniejsi jako Maurycy 1900 – Dla szczęścia jako Mlicki 1900 – Ksenia jako Dimo Anthimos 1900 – Czerwona toga jako Ardeuil 1901 – Pan Alfons jako Oktaw 1901 – Sobótki jako Jerzy v. Hartwig 1901 – Spuścizna jako Hugo 1901 – Wesele jako Poeta 1901 – Warszawianka jako młody oficer 1901 – Na jedną kartę jako Karol hrabia Drahomir 1901 – Łapownicy jako Aleksander Żadow 1901 – Popiel i Piast jako Metody 1901 – Bajka jako Robert Well 1902 – Złote runo jako Zygmunt Przecławski 1902 – Zagadka jako Vivarce 1902 – Bracia Lerche jako Juliusz Poraj 1902 – Życie publiczne jako Martin 1902 – Ruy Blas jako Ruy Blas 1902 – Na marne jako Adam 1902 – Urzędowazona jako Obcy mężczyzna 1902 – Zimowa opowieść jako Dworzanin Leontesa 1902 – Nasze szwaczki jako Andrzej 1902 – Wieczór Trzech Króli jako Orsino 1902 – Nierówna miara jako Goński 1902 – Horsztyński jako Szczęsny 1902 – Miss Hobbs jako Wolf Kingsearl 1902 – Intryga i miłość jako Ferdynand 1902 – Azja Tuhaj-Beyowicz jako Adam 1902 – Krzyżacy jako Janusz książę Mazowiecki 1902 – Jeden dzień jako Henryk 1902 – Śpiący rycerze jako Ziemiec 1902 – Miarka za miarkę jako Wincencio 1902 – Manowcami jako Cyryl 1903 – Dom wariatów jako Alfred Klapson 1903 – Tamten jako Kazimierz 1903 – Dyktator jako Bohdan 1903 – Kobieta ze sztyletem jako Leonard 1903 – Na zawsze jako Obcy 1903 – Złocienie jako Henryk hrabia Radoszewski 1903 – Stary mąż jako Stanisław Janikowski 1903 – W noc lipcową jako Paweł Maroński 1903 – Niebezpieczeństwo jako Freydieres 1903 – Nasi dekadenci jako Zdzisław Komorowicki 1903 – Wianek mirtowy jako Władysław 1903 – Sybir jako Zosiej Grygoriewicz Aniuszkin 1903 – Kasztelanka jako Andrzej Jossan 1903 – Gwiazda Syberii jako Zdzisław 1903 – Papla jako Valantin 1903 – Paweł Lange i Tora Parsberg jako Rienne 1903 – Zmartwychwstanie jako Kniaź Dmitrij Niechludow 1903 – Dzika kaczka jako Gregor Werle 1903 – Śnieg jako Tadeusz 1903 – Serdeczne dzieje jako Fabrycio Arcieri 1903 – Safanduły jako Marceli Cavalier 1904 – Interes interesem jako Lucjan Garraud 1904 – Faust jako doktor Faust 1904 – Antonina Sabrier jako Rene Dangenne 1904 – Poniedziałek karnawałowy jako Hans Rudorff 1904 – Eros i Psyche jako Eros; Stanisław 1904 – Dzieci Waniuszyna jako Konstanty 1904 – Nieporozumienie jako Korski 1904 – Doktor Rentlow jako Stanisław Stanowski 1904 – Tęcza jako Ksawery Barcicki 1904 – Wszystko dobre, co się dobrze kończy jako Bertram 1904 – Labirynt jako Maks de Pogis 1904 – Anonimy jako Henryk Lacreusette 1904 – Capstrzyk jako Von Hoven 1904 – Nitka jedwabiu jako Jonatan 1904 – Konfederaci barscy jako De Choisy 1904 – Lekkomyślna siostra jako Olszewski 1904 – Tkacze jako Becker 1904 – Wesele Sobeidy jako Bogaty kupiec 1904 – Zaszumi las jako Leon Morski 1904 – Betlejem polskie jako Ułan z roku 1831 1905 – Zaczarowane koło jako Jasiek 1905 – Cień jako Aleksander 1905 – Ponad siły jako Holger 1905 – Ijola jako Arno 1905 – Ryszard III jako Georgius, książę Clarencji 1905 – Majster jako Franciszek hrabia Vanin 1905 – Ksiądz Marek jako Kazimierz Pułaski 1905 – Figurantka jako Henryk de Renneval 1905 – Mieszczanie jako Nil 1905 – Na dnie jako baron 1905 – W jaskini lwa jako Gaston Chalindrey 1905 – Medor jako Bondaine 1905 – Weseli małżonkowie jako Barintin 1905 – Moloch jako Zbigniew 1905 – Karykatury jako Antoni Relski 1905 – Macierzyństwo jako Markiz Alfred di Montefranco 1905 – Birbant jako Jack Worthing 1905 – Mały Eyolf jako Alfred Almers 1905 – Żydzi jako Nachman 1905 – Przeor paulinów jako Adolf Muller 1905 – Gioconda jako Lucio Settala 1906 – Gra jako Kazimierz; Roman Ślarski 1906 – Wujaszek Wania jako Michał Astrow 1906 – Ku miłości jako Jacek Martel 1906 – Złodziej jako hrabia Karol Czarski 1906 – Piękna Marsylianka jako Crisency 1906 – Dobrodziej złodziei jako Avril 1906 – Odwieczna baśń jako Król 1906 – Milczenie jako Marek Kryszna
Inne teatry Teatr Miejski im. Słowackiego, Kraków 1908 – Źródełko jako Stefan 1911 – Aglawena i Selisetta jako Meleander (reż. Marian Jednowski) 1921 – Hamlet jako Hamlet (reż. M. Jednowski)
Teatr im. Bogusławskiego, Warszawa 1926 – Róża jako Czarowic (reż. Leon Schiller) 1926 – Nie-Boska komedia jako mąż (reż. L. Schiller)
Teatr Polski, Warszawa 1928 – Człowiek i nadczłowiek jako don Juan Tenorio, John Tanner (reż. L. Schiller)
Teatr Narodowy, Warszawa 1933 – Obiad o ósmej jako Larry Renauld (reż. Karol Borowski)
Teatr Kameralny, Warszawa 1935 – Budowniczy Solness jako Solness (reż. Karol Adwentowicz)
Teatr Miejski im. Wyspiańskiego, Katowice 1945 – Zemsta jako Cześnik (reż. Wilam Horzyca) 1945 – Lompa jako Józef Lompa (reż. Stanisław Kwaskowski)
Teatr Powszechny im. Żołnierza Polskiego, Kraków 1945 – Burmistrz Stylmondu jako Cyryl Van Belle (reż. Emil Chaberski) 1946 – Dwa teatry jako dyrektor teatru (reż. Irena Grywińska) 1946 – Tajemnica lekarska jako profesor (reż. I. Grywińska)
Teatr Polski, Bielsko-Cieszyn 1947 – W małym domku jako doktor (reż. K. Adwentowicz)
Teatr Wojska Polskiego, Łódź 1947 – Burza jako Prospero (reż. L. Schiller)
Teatr Powszechny, Łódź 1948 – Lisie gniazdo jako Horacy Gidens (reż. K. Adwentowicz) 1948 – Madzieja jako Kobus (reż. K. Borowski) 1949 – Klub kawalerów jako Sobieniewski (reż. K. Adwentowicz) 1949 – Dwa teatry jako dyrektor (reż. I. Grywińska)