Kościół pw. Najświętszej Maryi Panny Wniebowziętej w Kościanie – kościół parafialny rzymskokatolickiej parafii pw. Najświętszej Maryi Panny Wniebowziętej w Kościanie w archidiecezji poznańskiej, wzniesiony w stylu gotyckim, najcenniejszy zabytek Kościana, fara miejska.
Historia Wzmianka o plebanie kościańskim Jakubie, kanoniku poznańskim i kanclerzu biskupim w dokumencie z 1289 roku zdaje się sugerować istnienie kościoła parafialnego w XIII wieku. Został on wzniesiony w związku z lokacją miasta, pomiędzy rynkiem a zabudowaniami zamkowymi. Kościół murowany powstał w latach 1333-1356, początkowo w formie jednonawowego czteroprzęsłowego prezbiterium wraz z zakrystią oraz trzynawowego korpusu. Być może taka forma wzorowana była na kościele farnym w Kaliszu. Od połowy XIV wieku opiekę administracyjną i duszpasterską pełnili joannici z Poznania. W roku 1396 papież Bonifacy IX wystawił bullę zezwalającą na ufundowanie czterech ołtarzy. W XV i XVI wieku dobudowano do korpusu kaplice, rozbudowano prezbiterium na trzynawowe oraz na nowo nakryto dachem (dwuspadowym, krytym dachówką) wszystkie dobudowane części. W 1503 roku kościół ucierpiała na skutek pożaru miasta. W 1547 spaliła się wieża, odbudowano ją w 1594 roku. W 1711 wieża ponownie ulega uszkodzeniu, zawaliła się i do dziś nie została odbudowana, zachowana do wysokości murów korpusu. Do XIX wieku przy kościele znajdował się cmentarz.
Architektura i wnętrze Kościół jest zbudowany w stylu gotyckim, halowy, murowany z cegły. Przy głównym wejściu znajduje się portal neogotycki, przy bocznych wejściach portale gotyckie ostrołukowe. W konstrukcji kościoła zastosowano różne rodzaje sklepień: kolebkowe, sieciowe, gwiaździste i krzyżowo-żebrowe. mały|246x246px|Widok na prezbiterium i ołtarz główny
Ołtarz główny Ołtarz główny pochodzi z 1620 roku, konsekrowany przez bp. Macieja Łubieńskiego. Późnorenesansowy, trzykondygnacyjny, z kolumnami oplecionymi winną latoroślą, z bogatą dekoracją snycerską. Dolna kondygnacja ołtarza zawiera elementy późnogotyckiego tryptyku tryptyk z 1525 roku - pierwotnie stanowiącego główny ołtarz. W środku rzeźba Matki Boskiej z Dzieciątkiem. Po bokach sceny: Zwiastowanie i Pokłon Pasterzy oraz Nawiedzenie i Pokłon Trzech Króli. Na skraju figury św. Jana Ewangelisty i św. Jana Chrzciciela. W górnej części: NMP Wniebowzięta, kwatery ze scenami: Świętej Rodziny, Jezusa pośród uczonych, Ucieczki do Egiptu oraz Ofiarowania w świątyni. Ponad figurami świętych sceny: Chrzest Jezusa oraz Męczeństwo św. Jana. W zwieńczeniu scena Koronacji NMP. W 1982 roku odkryto trzy kwatery dawnego ołtarza głównego ze scenami pasyjnymi.
Tryptyk Najcenniejszym obiektem w kościańskiej farze jest tryptyk późnogotycki z 1507 roku, pochodzący z warsztatu Mistrza z Gościszowic. Tryptyk przedstawia sceny Zesłania Ducha Świętego, Biczowania, Cierniem Koronowanie, Upadek pod Krzyżem i Ukrzyżowanie. Poddany konserwacji w latach 2006-2007
Pozostałe kaplice i ołtarze W kościele znajduje się kilkanaście bardzo cennych ołtarzy pochodzących z różnych okresów dziejów. W tym m.in.: późnorenesansowy ołtarz z XVII w. Matki Boskiej Nieustającej Pomocy, kilka ołtarzy rokokowych i barokowych z rzeźbami różnych świętych. Ołtarz św. Anny z 1626 r. – w kaplicy Trójcy Świętej – starożytna figura świętej z ok. 1520 r., jedna z bardzo rzadkich gotyckich figur św. Anny Samotrzeciej. Ołtarz Św. Józefa z 1721 r. Ołtarz Św. Kazimierza z XVII w. Ołtarz Matki Bożej Szkaplerznej z 1649 r. Ołtarz Św. Barbary 1636 r. Ołtarz Św. Walentego 1698 r. - figura z pocz. XVI w. Ołtarz Św. Benona XIX w. Ołtarz Serca Pana Jezusa z XX w.
Nagrobki i tablice pośmiertne: Na filarze obok wielkiego ołtarza znajdujemy najstarszą ze znanych dotąd tablicę pośmiertną z 1444 r. wystawioną dla ś.p. Urszuli, której ojcem był lekarz miejscowy posiadający stopień doktora filozofii. Renesansowy nagrobek Macieja Opalińskiego i jego żony Jadwigi (napis łaciński). Nagrobek starosty kościańkiego Jana Orzelskiego i jego żony Anny z 1595 r. Tablica z 1647 r. mówiąca o stracie dwóch córeczek: Zofii (w 1640 r.) i Anny (w 1646 r.). Tablica z 1868 r. dr. Bogusława Palickiego - żołnierza, lekarza, obywatela, opiekuna ubogich i chorych, ur. 10 VIII 1813 r. - zm. 25 I 1868 r. Cześć jego pamięci! Pokój jego duszy!
Inne zabytki: Grupa Ukrzyżowania w łuku tęczowym na belce z 1734 r. Ambona bogato zdobiona z pocz. XVIII w. Ręcznie kute kraty z XVIII w. przy bramie głównej i przy kaplicy Matki Bożej Nieustającej Pomocy.
Organy Organy wybudował Józef Stanisławski z Poznania w 1907 roku. Instrument pierwotnie posiadał trakturę pneumatyczną. Oryginalna dyspozycja była świadectwem typowego dla tego budowniczego poszukiwania polskich odpowiedników nazw niektórych znanych głosów, dlatego też w nawiasach kwadratowych zaproponowano nazwę odpowiednika brzmieniowego. Około 2000 roku organy przeszły remont, który wykonał Jan Drozdowicz z Poznania. Wymieniono wówczas stół gry i trakturę na elektropneumatyczną, przez co instrument zatracił charakter zabytkowy.
Dyspozycja instrumentu: Manuał IManuał IIPedał1. Burdon 161. Gambe 81. Violon 162. Pryncypał 82. Salicjonał 82. Pryncypał 163. Gambe 83. Gemshorn 43. Subbas 164. Flet 84. Flet kryty 24. Quinte 10 2/35. Quinte 2 2/35. Pryncypał skrzypcowy 45. Oktavbas 86. Oktawa 46. [brak napisu]6. Violon 87. Szpicflet 47. Oktawa 27. Puzon 18. Flet leśny 28. Progresja 2-3 ch9. Mixtura 3-ch9. Klarnet 810. Kornet 2-ch11. Trąbka 8
Przypisy
Bibliografia
Zbigniew Garsztka, Zabytki kościańskiej fary, Kościan: Towarzystwo Miłośników Ziemi Kościańskiej, 1997.
Linki zewnętrzne Oficjalna strona Parafii NMP Wniebowziętej w Kościanie
Kategoria:Architektura I Rzeczypospolitej (województwo poznańskie) Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny Kategoria:Świątynie pod wezwaniem Najświętszej Maryi Panny Wniebowziętej Kategoria:Zabytkowe kościoły w Kościanie Kategoria:Architektura gotyku w województwie wielkopolskim