thumb|Wnętrze archikatedry łódzkiej
thumb|Katedra nocą Bazylika Archikatedralna św. Stanisława Kostki w Łodzi – rzymskokatolicki kościół parafialny wybudowany w latach 1901–1912, znajdujący się przy ulicy Piotrkowskiej 265 w Łodzi.
Historia Komitet budowy powołano w 1895Zarys historii łódzkiej Archikatedry., w jego skład weszli najwięksi łódzcy fabrykanci: Juliusz Teodor Heinzel, Edward Herbst, Juliusz Kunitzer, Józef Richter i Adolf Hoffrichter. Około 1897 władze miasta przeznaczyły część placu Szpitalnego pod budowę nowej (trzeciej w kolejności powstania) katolickiej świątyni. Ogłoszony w 1898 konkurs na projekt wygrała firma „Wende i Zarske” prowadzona przez Johannesa Wende i Adolfa Zarske, którzy zatrudnili do współpracy wówczas mało znanego architekta Emila Zillmanna. Nie jest znany stopień zaangażowania Zillmanna w realizację projektu. Mimo iż w latach 70. XX w. przypisywano mu wyłączne autorstwo projektu budynku, to współcześnie uznaje się Johannesa Wende i Adolfa Zarske jako pełnoprawnych współautorów. W 1900 oznaczenia działki pod budowę dokonało biuro pomiarów Zdzisława Kułakowskiego i Mikołaja Trąbczyńskiego. Do pierwotnego projektu poprawki, mające na celu powiększenie rozmiarów kościoła, wprowadzili Józef Pius Dziekoński, Sławomir Odrzywolski-Nałęcz i Stefan Szyller. Wnętrze zaprojektował wiedeński architekt Zygfryd Stern. Pieczę nad budową sprawowali architekci: Kazimierz Sokołowski, a od 1909 Kazimierz Stebelski.
Kamień węgielny poświęcił 16 czerwca 1901 arcybiskup warszawski Wincenty Chościak-Popiel. Budynek kościoła wybudowano w latach 1901–1912 z nieotynkowanej jasnożółtej cegły (w tzw. stylu Rohbau). 10 grudnia 1920 Kościół św. Stanisława Kostki został podniesiony przez papieża Benedykta XV do rangi katedry a 15 października 1922 katedra została konsekrowana przez biskupa Wincentego Tymienieckiego.
W 1941 r. świątynia została ograbiona przez okupanta, zamieniona na magazyn wojskowy, a w jej krypcie urządzono hodowlę pieczarekM. Budziarek: Katedra przy Adolf Hitlerstrasse. Warszawa: 1984, s. 71-72. ..
Trójnawowa bazylika wzorowana jest na niemieckiej Ulmer Münster. Archikatedra łódzka jest najwyższym budynkiem Łodzi (ma 104,5 m wysokości) i jednym z najwyższych kościołów w Polsce.
Kalendarium 1895: zawiązanie komitetu budowy kościoła parafialnego. 16 czerwca 1901: arcybiskup warszawski Wincenty Chościak-Popiel poświęcił kamień węgielny 1911: na dobudowanej obok kościoła dzwonnicy zawieszono dzwon „Zygmunt”, który był darem mieszkańców Łodzi. 1920: kościół stał się katedrą. 1922: świątynia została konsekrowana przez bp. Wincentego Tymienieckiego, pierwszego ordynariusza diecezji łódzkiej i dotychczasowego proboszcza parafii. 1927: dobudowano wieżę (hełm wieży wg projektu arch. J. Kabana) i przewieszono dzwon „Zygmunt”. 1935–1936: wybudowano kryptę w podziemiach katedry, gdzie spoczywają szczątki biskupów łódzkich. 9 listopada 1941: ograbiona przez Gestapo z wszelkich kosztowności i szat liturgicznych i zamieniona na składy wojskowe. 1945: (po wyzwoleniu Łodzi) usunięto zniszczenia i odrestaurowano główny ołtarz. 11 maja 1971: spłonął dach; natychmiast przystąpiono do odbudowy. 1972: 16 grudnia otwarto ją ponownie. 1977: położono granitową posadzkę i stopnie przed prezbiterium oraz wyposażono je w ołtarz soborowy i stalle kanonickie, zamontowano także 58-głosowe organy (poprzednie zostały zniszczone przez pożar). 13 czerwca 1987 r. katedrę nawiedził Jan Paweł II. 1989: przyznanie przez papieża Jana Pawła II łódzkiej katedrze tytułu bazyliki mniejszej 1991: wykonano remont frontonu katedry. 1992: papież Jan Paweł II utworzył archidiecezję łódzką i świątynia zyskała miano archikatedry.
Organy Organy wybudowano na miejscu poprzednich organów Dominika Biernackiego, które uległy zniszczeniu w pożarze katedry w 1971 roku. Ich budowniczym jest Wolfgang Eisenbarth. Instrument ufundowały episkopaty Niemiec i Austrii. Organy o dyspozycji uniwersalnej nawiązują do historycznych instrumentów z epoki baroku.
W katedrze regularnie odbywają się koncerty i festiwale organowe.
Dyspozycja organów: Manuał IManuał IIManuał IIIManuał IVPedałHauptwerkPositivSchwellwerkBrustwerk1. Prinzipal 16'1. Koppel 8'1. Rohrdegeckt 16'1. Salicional 8'1. Prinzipal 32' *2. Prinzipal 8'2. Quintadena 8'2. Prinzipal 8'2. Holzflöte 4'2. Prinzipal 16'3. Amorosa 8'3. Praestant 4'3. Flute harm. 8'3. Prinzipal 2'3. Subbass 16'4. Gemshorn 8'4. Blockflöte 4'4. Gamba 8'4. Quinte 1 1/3'4. Oktavbass 8'5. Octave 4'5. Nasat 2 2/3'5. Viola celeste 8'5. Cimbel 3x 1/2'5. Ged. flöte 8'6. Rohrflöte 4'6. Schwegel 2'6. Weitprinzipal 4'6. Vox humana 8'6. Choralbass 4'7. Quinte 2 2/3'7. Terz 1 3/5'7. Dulzflöte 4'7. Rohrpfeife 2'8. Oktave 2'8. Flageolett 1'8. Waldflöte 2'8. Basszink 3x 5 1/3'9. Cornett 5x 8'9. Scharff 4x 2/3'9. Terzsept. 1 3/5' + 1 1/7'9. Mixtur 5x 2 2/3'10. Grossmixtur 5x 2'10. Holzdulzian 16'10. Fourniture 5x 1 1/3'10. Bombarde 32'11. Kleinmixtur 4x 1'11. Cromorne 8'11. Basson 16'11. Posaune 16'12. Trompete 16'12. Trompete 8'12. Trompete 8'13. Trompete 8'13. Franz. oboe 8'13. Clarine 4'14. Clairon 4'
Dzwony Na dzwonnicy wiszą cztery dzwony. 18 września 2011 na tymczasowej dzwonnicy zawieszono nowy dzwon „Serce Łodzi”.. 1 czerwca dzwon ten został wciągnięty na wieżę katedry. 10 czerwca w dniu Święta Eucharystii zabił po raz pierwszy na wieży. +Dane dzwonów:Waga (kg)Ton uderzeniowyRok odlaniaOdlewniaMały dzwon~650 kgg’XX w.Böhler, KapfenbergŚredni dzwon~1100 kge’Duży dzwon~1900 kgcis’(+)Największy dzwon „Serce Łodzi”~2500 kgcis’2011Ludwisarnia Felczyńskich, Taciszów
Galeria
Pochowani w Bazylice
Zobacz też lista najwyższych kościołów na świecie lista najwyższych budynków w Łodzi
Przypisy
Bibliografia Zarys historii łódzkiej Archikatedry
Linki zewnętrzne Strona Parafii Archikatedralnej św. Stanisława Kostki w Łodzi Archikatedra łódzka (Gazeta Wyborcza)
Stanisława Kostki Kategoria:Bazyliki archikatedralne w Polsce Stanisława Kostki Bazylika Archikatedralna św. Stanisława Kostki w Łodzi Stanisława Kostki Kategoria:Świątynie pod wezwaniem św. Stanisława Kostki Kategoria:Architektura neogotycka w Łodzi Kategoria:Budynki w Polsce oddane do użytku w 1912 Kategoria:Śródmieście (Łódź)