Edward C. Tolman (ur. 14 kwietnia 1886, zm. 19 listopada 1959) – psycholog amerykański, twórca koncepcji behawioryzmu celowościowego (neobehawioryzm).

W 1922 roku wystąpił z najpełniejszą krytyką behawioryzmu J.B. Watsona, ponieważ przeprowadził szereg eksperymentów behawiorystycznych i zauważył ich błędność. Zaproponował własną teorię motywacji i wprowadził do psychologii uczenia się pojęcie popędu. Wprowadził do psychologii koncepcję behawioryzmu celowościowego, według której powinna zajmować się badaniem całego działania totalnego organizmu z punktu widzenia celu, do którego dąży jednostka.

Edward Tolman jako pierwszy na świecie opublikował badania dotyczące selektywnej hodowli szczurów pod względem ich zdolności uczenia się znajdowania drogi w labiryncie. Badania te zainspirowały jego ucznia Roberta Tryona do przeprowadzenia własnych, długoletnich badań w tej dziedzinieW. D. Woody, W. Viney, A History of Psychology: The Emergence of Science and Applications, Routledge, Nowy Jork 2017, s. 347..

Uczenie utajone Wprowadził pojęcie uczenia utajonego. Zdaniem Tolmana uczenie nie musi się odbywać przy pomocy wzmacniacza. Nawet jeśli zwierzę nie dostanie jedzenia, to i tak się uczy. Na przykład: kiedy w doświadczeniu, postawimy przed małpą dwa pojemniki, gdzie pod jednym jest banan, a pod drugim nie i małpa podniesie pojemnik, pod którym nie ma jedzenia, będzie szukała go dalej i w końcu trafi na banana. Jeśli wyuczone zachowanie zwierzęcia je zawiedzie, nie jest ono bezradne, ale podejmuje kolejne reakcje i dokonuje kolejnych wyborów. Innym dowodem na uczenie się utajone jest fakt, że szczury, które już kiedyś brały udział w doświadczeniu z labiryntem, w drugiej próbie szybciej trafiły do jedzenia niż szczury, które znalazły się w labiryncie po raz pierwszy.

Teoria zachowania molarnego (złożonego z elementarnych cząsteczek ) Na daną reakcję wpływa cały układ bodźców. Zachowanie to reakcja złożona z różnych bodźców (mających funkcje cząsteczek bodźcowych) składających się na finalne zachowanie, które ma wyznaczony cel, do którego zmierza dany osobnik w danym zachowaniu. Tolman traktuje zachowanie jako strukturalną całość. Przypisuje także jednostce pewne wartości, które określają cel jego działania.

Relacja bodźca i reakcji W przeciwieństwie do Watsona, uważał, że związki pomiędzy bodźcem i reakcją nie są jednoznaczne. Co znaczy, że przyczyną jednej reakcji mogą być różne bodźce i odwrotnie: jeden bodziec może wywoływać różne reakcje.

Prawa typu S-O-R Tolman tworzy nowy rodzaj praw opisujących relację bodźca i reakcji: prawa S-O-R. gdzie:

S - simulatium, czyli bodziec

R - reaction, czyli reakcja

O - termin teoretyczny, tak zwane zmienne pośredniczące

Watson twierdził, że reakcja jest funkcją bodźca: r=f(s) (gdzie: r-reakcja, s-bodziec), powiązał więc jednoznacznie w sposób przyczynowy ze sobą pewien bodziec i odpowiadającą mu reakcję. Tolman natomiast w swoich badaniach odkrył, że jedna reakcja może mieć przyczynę w różnych bodźcach:

S1 → R1

S2 → R1

S3 → R1

...

Sn → R1

a także, że jeden bodziec może powodować różne reakcje:

S1 → R1

S1 → R2

S1 → R3

...

S1 → Rn

Dla przezwyciężenia tych dwóch układów wprowadził termin O i stworzył ogólny schemat powiązania bodźców i reakcji wprowadzjąc prawa o postaci S-O-R

Poglądy psychologiczne Tolmana wywarły znaczny wpływ na rozwój współczesnej psychologii zwierząt, psychologii motywacji i psychologii uczenia się.

Wybrana bibliografia Tolman, E. C. (1932). Purposive behavior in animals and men. New York: Century. Tolman, E. C. (1938). "The determinants of behavior at a choice point". Psychological Review, 45, 1-41. Tolman, E. C. (1942). Drives towards war. New York: Appleton-Century-Crofts. Tolman, E. C. (1948). "Cognitive maps in rats and men". Psychological Review, 55, 189-208. Tolman, E. C. (1955). "Principles of performance". Psychological Review, 62, 315-326. Tolman, E. C., Ritchie, B. F., & Kalish, D. (1946). "Studies in spatial learning: II. Place learning versus response learning". Journal of Experimental Psychology, 37, 385-392.

Zobacz też GPS mózgu

Przypisy

Kategoria:Amerykańscy psycholodzy Kategoria:Urodzeni w 1886 Kategoria:Zmarli w 1959