thumb|Abp Jan Wężyk zaświadcza, że posłowie miasta Poznania oddali głos na syna Zygmunta III (ze zbiorów Archiwum Państwowego w Poznaniu) Jan Wężyk herbu Wąż (ur. 1575 w Wężykowej Woli, zm. 27 maja 1638 w Łowiczu) – interrex I Rzeczypospolitej w latach 1632–1633, arcybiskup gnieźnieński i prymas Polski 1627–1638, biskup poznański 1624–1627, biskup przemyski 1619–1624, archidiakon lubelski, prepozyt sandomierski, kanonik krakowski, opat komendatoryjny w Mogile w 1613, archidiakon warszawski w 1614Piotr Nitecki, Biskupi Kościoła w Polsce w latach 965–1999. Słownik biograficzny, Warszawa 2000, s. 475., pisarz królewski w 1605 roku, sekretarz królewski w latach 1605–1613Wojciech Krawczuk, Pisarze kancelarii koronnych Zygmunta III Wazy, w: Studia Historyczne, 1993, r. XXXVI, z. 2, s. 162..
Życiorys Pochodził ze średniozamożnej szlachty z województwa sieradzkiego. Studiował w Kolegium jezuitów w Kaliszu. W 1591 zapisał się na Uniwersytet Krakowski, w 1592 studiował na Uniwersytecie PadewskimDanuta Quirini-Popławska, Nieznana Matriculazione Universita Legista Polona Uniwersytetu Padewskiego z lat 1591-1598, w: Studia Środkowoeuropejskie i Bałkanistyczne » 2017 » Tom XXV, s. 20.. Studiował przez 7 lat w Rzymie, edukację uwieńczył doktoratem obojga praw.
Po powrocie do kraju szybko uzyskiwał kolejne beneficja kościelne. Był archidiakonem lubelskim, kanonikiem krakowskim, prepozytem sandomierskim, opatem komendatoryjnym mogilskim (od 1613). Jako opat odnowił i rozbudował świątynię w Mogile. Od 1614 archidiakon warszawski.
Był sekretarzem króla Zygmunta III Wazy, specjalizującym się zwłaszcza w sprawach włoskich.
W 1619 nominowany przez monarchę biskupem przemyskim, prowizję papieską otrzymał 17 lutego 1620. Sakrę przyjął z rąk prymasa Wawrzyńca Gembickiego. Odbył w biskupstwie przemyskim synod diecezjalny w 1621, zarządził przeprowadzenie wizytacji kanonicznej, często uczestniczył w posiedzeniach kapituł. Odzyskał także na terenie diecezji kilka świątyń z rąk innowierców.
13 maja 1624 został przeniesiony na biskupstwo poznańskie. Rządy objął w niej 1 lipca 1624 i sprawował do maja 1627.
22 marca 1627 został arcybiskupem gnieźnieńskim i prymasem Polski. Diecezją rządził gorliwie, rezydując w Łowiczu kontaktował się z kapitułą i konsystorzem za pomocą licznych listów. Jako metropolita zwołał dwa synody prowincjonalne. Na synodzie w 1628 uchwalono kontrybucję na cele wojenne oraz rozpatrywano kwestii kościelnych. Uchwały synodu w 22 statutach poruszają szereg spraw związanych z katechizacją wiernych, przygotowaniem do święceń kapłańskich, urzędów biskupich, zakonu oraz reprezentacji duchowieństwa w Trybunale Koronnym. Były one ważną kodyfikacją partykularnego prawa kanonicznego, zostały ogłoszone drukiem pod tytułem Synodus provincialis Gnesnensis A.D. 1628 die 22 mai celebrata (wydane 1630 i 1761), znane jako Zbiór prymasa Wężyka. Drugi synod prowincjonalny zwołał do Warszawy w 1634.
Od 30 kwietnia 1632 do 6 lutego 1633 był interreksem Królestwa Polskiego. Był członkiem konfederacji generalnej zawiązanej 16 lipca 1632 rokuVolumina Legum, t. III, Petersburg 1859, s. 351.. Był elektorem Władysława IV Wazy z województwa poznańskiego w 1632Suffragia Woiewodztw y Ziem Koronnych, y W. X. Litewskiego, Zgodnie ná Naiásnieyssego Władisława Zygmunta ... roku 1632 ... Woiewodztwo Krákowskie., s. A2., Podpisał jego pacta conventaPorządek Na Seymie Walnym Elekcyey, miedzy Warszawą a Wolą, Przez opisane Artykuły, do samego tylko Aktu Elekcyey należące, vchwalony y postanowiony. Roku Pańskiego, M. DC. XXXII. Dnia 27. Września, s. 16..
6 lutego 1633 koronował na króla Polski Władysława IV, a 13 września 1637 jego żonę Cecylię Renatę.
Zmarł 27 maja 1638 w Łowiczu po kilkumiesięcznej chorobie. Pochowany w kolegiacie łowickiej.
Przypisy
Bibliografia Marceli Kosman, Między tronem a ołtarzem, Poznań, 2000,
Linki zewnętrzne Catholic-hierarchy Jan Wężyk – dokumenty w bibliotece Polona Jan Wężyk h. Wąż, Internetowy Polski Słownik Biograficzny [dostęp 2021-12-24].
Kategoria:Absolwenci i studenci Akademii Krakowskiej Kategoria:Absolwenci i studenci Uniwersytetu w Padwie Kategoria:Absolwenci i studenci kolegium jezuitów w Kaliszu Kategoria:Archidiakoni lubelskiej kapituły kolegiackiej Kategoria:Archidiakoni kapituły kolegiackiej św. Jana Chrzciciela w Warszawie Kategoria:Biskupi przemyscy (Kościół rzymskokatolicki) Kategoria:Biskupi poznańscy Kategoria:Biskupi gnieźnieńscy Kategoria:Członkowie konfederacji generalnej 1632 Kategoria:Doktorzy obojga praw (I Rzeczpospolita) Kategoria:Elektorzy Władysława IV Wazy Kategoria:Elektorzy władców Polski (województwo poznańskie) Kategoria:Interreksi Kategoria:Kanonicy krakowscy Kategoria:Ludzie związani z Łowiczem (I Rzeczpospolita) Kategoria:Opaci mogilscy (komendatoryjni) Kategoria:Pisarze Zygmunta III Wazy Kategoria:Pochowani w bazylice katedralnej Wniebowzięcia NMP i św. Mikołaja w Łowiczu Kategoria:Prepozyci sandomierskiej kapituły kolegiackiej Kategoria:Prymasi Polski Kategoria:Sekretarze Zygmunta III Wazy Kategoria:Senatorowie duchowni I Rzeczypospolitej Kategoria:Senatorowie za panowania Zygmunta III Wazy Kategoria:Senatorowie za panowania Władysława IV Wazy Kategoria:Sygnatariusze paktów konwentów Władysława IV Wazy Kategoria:Urodzeni w 1575 Jan Kategoria:Zmarli w 1638