Niszczyciele typu Akizuki – typ japońskich niszczycieli okresu II wojny światowej, specjalizowanych do obrony przeciwlotniczej, zbudowanych w liczbie 12 jednostek. Nazwa typu pochodzi od nazwy pierwszego zbudowanego okrętu - „Akizuki”.
Historia Niszczyciele typu Akizuki zostały zaprojektowane jeszcze przed rozpoczęciem II wojny światowej, jako okręty obrony przeciwlotniczej dla szybkich japońskich grup lotniskowców. Były one całkowicie odmienne od wcześniejszych niszczycieli japońskich, w których nacisk kładziono na silne uzbrojenie artyleryjskie (działa 127 mm) i torpedowe. Były one zainspirowane brytyjskimi krążownikami przeciwlotniczymi typu Dido, jednakże w odróżnieniu od nich niszczyciele typu Akizuki były okrętami umiarkowanej wielkości, przeznaczonymi do celów obrony przeciwlotniczej zespołów floty.
Wśród przyczyn konstruowania nowych okrętów obrony przeciwlotniczej na bazie niszczycieli, a nie krążowników, była chęć uzyskania uniwersalnego okrętu eskortowego, zdolnego także do zwalczania okrętów podwodnych i ratowania załóg zestrzelonych samolotów, do czego przydatna była manewrowość i mniejsze od krążowników rozmiary. Ważnym czynnikiem była także ich niższa cena i możliwość szybszego wprowadzenia do służby serii okrętów, zwłaszcza że mogą one ponosić duże straty broniąc lotniskowców. Wreszcie, przewidziane jako uzbrojenie nowo opracowane działa przeciwlotnicze kalibru 100 mm nadawały się na uzbrojenie niszczycieli i nie wymagały konieczności budowy większych okrętów, dla których z kolei byłyby za lekkim uzbrojeniem. Jako główne uzbrojenie przewidziano 8 takich dział, a w toku rozwoju projektu dodano wyrzutnię torpedową, co zwiększyło uniwersalność okrętów. Całość uzbrojenia wymagała jednak dużego jak na niszczyciel kadłuba - w konsekwencji, z wypornością standardową 2700 ton okręty typu Akizuki zaliczały się do największych niszczycieli okresu II wojny światowej, mniejszych jedynie od francuskich superniszczycieli typu Mogador.
Nowe niszczyciele w odróżnieniu od dotychczasowych zaklasyfikowano jako niszczyciele 1 klasy typu Otsu (Otsu Gata, w wolnym tłumaczeniu: typu B). Nieoficjalnie nazywano je niszczycielami przeciwlotniczymi (Boku kuchikukan). Budowę głównego niszczyciela „Akizuki” rozpoczęto w lipcu 1940, wszedł on do służby 11 czerwca 1942. Pierwsze 7 okrętów budowano według projektu o oznaczeniu F51. Opracowano następnie typ F53, różniący się uproszczeniami technologicznymi i stosowaniem stali gorszej jakości, lecz kolejne 4 okręty, począwszy od „Fuyuzuki” miały jedynie część uproszczeń, w tym brak rufowego dalmierza. Według dokumentacji F53 zbudowano dopiero niszczyciel „Hanazuki” (ponadto nieukończony „Michitsuki”)G. Bukała: Księżycowe niszczyciele....
Początkowe plany zakładały budowę aż 55 niszczycieli tego typu - 6 w programie z 1939 roku (Maru Yon Keikaku, numery budowy 104-109), 10 w programie z 1941 (Maru Kyu Keikaku, numery budowy 360-369) oraz 39 w programie zasadniczym i uzupełniającym z 1942, lecz z uwagi na braki surowców i mocy przemysłu spowodowane wojną, anulowano zamówienia na ostatnie 39 okrętów, a budowa serii rozciągnęła się w czasie. Pierwsze 6 okrętów weszło do służby do maja 1943, kolejne wchodziły dopiero od marca 1944. Zdołano ukończyć przed zakończeniem wojny 12 niszczycieli i rozpoczęto budowę jeszcze jednego, lecz nie wodowano go. Okręty otrzymały nazwy stanowiące różne określenia Księżyca.
NazwaNr budowyPołożenie stępki, stoczniaData wodowaniaWejście do służbyLos Akizuki 104 30.07.1940, Maizuru02.07.194111.06.1942 zatopiony 25.10.1944 Teruzuki10513.11.1940, Mitsubishi, Nagasaki21.11.194131.08.1942 zatopiony 12.12.1942 Suzutsuki10615.03.1941, Mitsubishi, Nagasaki04.03.194229.12.1942 złomowany 1948 Hatsuzuki10725.07.1941, Maizuru 03.04.194229.12.1942 zatopiony 25.10.1944 Niizuki10808.12.1941, Mitsubishi, Nagasaki29.06.194231.03.1943 zatopiony 06.07.1943 Wakatsuki10909.03.1942, Mitsubishi, Nagasaki24.11.194231.05.1943 zatopiony 11.11.1944 Shimotsuki36006.07.1942, Mitsubishi, Nagasaki07.04.194331.03.1944 zatopiony 25.11.1944 Fuyuzuki36108.05.1943, Maizuru20.01.194425.05.1944 złomowany 1948 Haruzuki36223.12.1943, Sasebo03.08.194428.12.1944 1947 → ZSRR Yoizuki36325.08.1943, Uraga Dock, Tokio25.09.194431.01.1945 1947 → Chiny Natsuzuki 364 01.05.1944, Sasebo02.12.194408.04.1945 złom. 1948 Michitsuki 36503.01.1945, Sasebo - - złom. 1948 Hanazuki 36610.02.1944, Maizuru10.10.194426.12.1944 1947 → USA
Ponadto budowy „Kiyotsuki”, „Ozuki” i „Hazuki” nie rozpoczęto. Uwaga: spotyka się te same nazwy zarówno zapisywane w romanizacji dźwięcznej: „~zuki”, jak i: „~tsuki”.
thumb|Niszczyciel „Haruzuki” w grudniu 1944 (lub „Hanazuki”W: G. Bukała: Księżycowe niszczyciele... s. 61, zdjęcie to opisane jest jako niszczyciel „Hanazuki”). Widoczne radary 22 Go i 13 Go oraz brak rufowego dalmierza
Opis i ocena konstrukcji Okręty typu Akizuki miały architekturę typową dla niszczycieli, z dwoma wieżami artylerii na dziobie i rufie, w superpozycji. Ich kadłub miał podwyższony pokład dziobowy na 1/3 długości. Mimo swojej odmienności od innych japońskich niszczycieli, miały też ich charakterystyczne cechy, jak krótką, wieżową nadbudówkę dziobową i wygięty kształt dziobnicy, w formie rozciągniętego „S” (zmieniony na późniejszych jednostkach na prosty). Unikalną cechą ich architektury było ustawienie wieży dziobowej nr 2 - na niskiej i krótkiej pokładówce, nie łączącej się z oddaloną od niej nadbudówką dziobową. Siłownia okrętowa rozmieszczona była w układzie liniowym - dwie kotłownie (dziobowa z dwoma kotłami) i za nimi dwie maszynownie. Siłownia okrętów powtarzała siłownię typów Kagerō i Yūgumo, bez zwiększenia mocy, mimo większych rozmiarów okrętów, przez co osiągały one mniejszą od innych niszczycieli prędkość 33 węzłów. Kotły wytwarzały parę o ciśnieniu 30 at. Spaliny z kotłów były odprowadzane przez jeden zbiorczy komin o długiej, wygiętej podstawie, co było cechą nietypową dla japońskich niszczycieli, a typową dla japońskich krążowników (sylwetka niszczycieli typu Akizuki przypominała sylwetkę japońskiego małego krążownika „Yūbari”, mającego jedynie niewiele większe rozmiary). Aparat torpedowy był umieszczony na pokładzie, na śródokręciu, za kominem i platformą ze stanowiskami działek plot. Za nim znajdowały się pojemniki na torpedy zapasowe, wkomponowane w niską nadbudówkę rufową, na której był umieszczony dalmierz rufowy i wieża nr 3. Okręty miały bardzo dobre własności morskie i manewrowość, pozbawione były problemów ze statecznością zdarzających się innym japońskim okrętom. Ich zaletą był duży jak na niszczyciele zasięg. Prędkość okrętów była wystarczająca dla wypełniania ich zadań.
Uzbrojenie thumb|Niszczyciel „Natsuzuki” po wojnie (ze zdjętą drugą wieżą artylerii) Główne uzbrojenie stanowiło 8 dział uniwersalnych kalibru 100 mm (Typ 98) w czterech podwójnych, całkowicie zamkniętych wieżach. Działa o kącie podniesienia luf do 90° i wyposażonych w dość zaawansowany system kierowania ogniem, oparty na przyrządach optycznych i przeliczniku wypracowującym dane do strzelania. Kaliber 100 mm był niewielki jak na niszczyciele okresu II wojny światowej, lecz dzięki długiej lufie i dużej prędkości początkowej dysponowały one świetnymi charakterystykami balistycznymi i dużą donośnością w poziomie i pionie (większą od amerykańskich armat 127 mm). Dzięki ich większej szybkostrzelności i ilości, waga salwy minutowej niszczycieli typu Akizuki wynosiła ponad 2000 kg i była większa od salwy minutowej budowanych równolegle klasycznych niszczycieli typu Yūgumo, uzbrojonych w 6 dział 127 mm (maks. 1380 kg). Jedyną wadą była niska żywotność luf (350 wystrzałów). Typowe dla japońskich niszczycieli rozmieszczenie dział w zamkniętych wieżach (o masie 30 ton) polepszało warunki obsługi. Okręty ponadto były uzbrojone w poczwórną wyrzutnię torpedową, z systemem szybkiego przeładowania torpedami zapasowymi (torpedy kalibru 610 mm miały lepsze osiągi od torped 533 mm używanych poza Japonią). thumb|left|Radary 22 Gō i 13 Gō na przednim maszcie niszczyciela „Haratsuki” Pierwsze cztery okręty otrzymały słabe lekkie uzbrojenie przeciwlotnicze, składające się jedynie z dwóch podwójnych działek automatycznych 25 mm Typ 96, rozmieszczonych na platformach na burtach na śródokręciu za kominem. Było ono później wzmacniane - zamieniano je na potrójne i dodawano dwie dalsze podstawy na platformach po bokach komina. Okręty wchodzące do służby od 1943 otrzymały już 4 potrójne działka 25 mm, z tym, że dodatkowe stanowiska umieszczano raczej po bokach platformy reflektora za wyrzutnią torped (według niektórych publikacji otrzymywały 5 potrójnych stanowisk, lecz brak jest szczegółowych informacjiW. Daszjan: Korabli Wtoroj mirowoj wojny. WMS Japonii. Czast 2, seria Morskaja Kollekcja 7/2004). W 1944 w miejsce rufowego dalmierza montowano potrójne działko 25 mmA.W. Orieł: Esmincy..., a począwszy od "Fuyuzuki" 5 ostatnich okrętów weszło do służby już ze stanowiskiem działek w miejscu dalmierza rufowego. Od lipca 1944 na okrętach dodawano na pokładzie 12 pojedynczych działek 25 mm, zwiększając ich liczbę do 27, oraz 4 wkm plot. Następnie na niektórych okrętach dodano dalsze dwa potrójne działka po obu stronach mostka i dalsze pojedyncze i w 1945 na ocalałych okrętach liczba działek 25 mm sięgnęła 40 - 51.
Niszczyciele typu Akizuki otrzymały od 1943 roku bogate jak na warunki japońskie wyposażenie radioelektroniczne, aczkolwiek na poziomie technicznym opóźnionym o kilka lat w stosunku do okrętów państw alianckich, dysponujących w tym okresie bardziej rozwiniętą elektroniką. Montowano radary wykrywania ogólnego model 21 (21 Gō) z anteną materacową na platformie zmodyfikowanego dziobowego masztu (pierwszy na „Niizuki”), a od 1944 roku radar wykrywania nawodnego 22 Gō z antenami rogowymi na platformie dziobowego masztu i radar wykrywania powietrznego 13 Gō z anteną na maszcie rufowym.
Ocena Okręty typu Akizuki stanowiły ogólnie udany typ okrętów o własnościach pośrednich między niszczycielem a krążownikiem przeciwlotniczym, o wysokiej wartości bojowej i sporej żywotności. Były najbardziej zaawansowanym technicznie typem japońskich niszczycieli i uważane są za jedne z najlepszych typów niszczycieli II wojny światowej. Mimo jednak uzbrojenia o dobrych parametrach i zaawansowanego systemu kierowania ogniem opierającego się na dalmierzach optycznych i przelicznikach, na ich możliwościach odbił się ujemnie niższy poziom ówczesnej japońskiej techniki, zwłaszcza radioelektronicznej. Standardowe amerykańskie niszczyciele z końcowego okresu wojny, dzięki radarowym systemom kierowania ogniem i uzbrojeniu w działa uniwersalne z pociskami z zapalnikami radiolokacyjnymi, a także posiadaniu wyjątkowo skutecznych działek przeciwlotniczych 40 mm Boforsa kierowanych radarowo, wypełniały zadania przeciwlotnicze nawet lepiej, niż specjalizowane Akizuki. Pomimo dużej liczebności lekkiej artylerii przeciwlotniczej pod koniec wojny, minusem było stosowanie działek przeciwlotniczych małego kalibru, o mniejszej skuteczności w stosunku do szybko poruszających się celów. W efekcie, pojedyncze niszczyciele tego typu nie mogły przeciwstawiać się zmasowanym nalotom szybkich samolotów pokładowych atakującym z różnych kierunków. Słabszą stroną okrętów typu Akizuki (i japońskich niszczycieli w ogóle) było wyposażenie do wykrywania i zwalczania okrętów podwodnych. thumb|Niszczyciel „Akizuki” wybucha po trafieniu torpedą 25 października 1944 r.
Służba