thumb|Goryczka żółta w Alpach Goryczka żółta (Gentiana lutea L. 1753) – gatunek rośliny wieloletniej należący do rodziny goryczkowatych. Występuje w górach południowej i środkowej Europy oraz na Kaukazie. W Polsce rośnie w uprawie.
Uprawiana jest dla potrzeb przemysłu farmaceutycznego, głównie w Europie Zachodniej, w Stanach Zjednoczonych i Indiach. thumb|200px|left|Torebki z nasionami
Morfologia Część podziemna Krótkie do 7 cm, grube do 3 cm i rozgałęzione kłącze, z którego wyrastają grube korzenie boczne. Poza tym ma mięsisty korzeń palowy o długości do 90 cm i średnicy do 10 cm. Korzeń ma powierzchnię brunatnawoszarą, na przekroju poprzecznym jest żółtawy lub czerwonawożółty, lecz nie czerwonawobrunatny. Jest podłużnie pomarszczony z występującymi niekiedy bliznami po korzonkach bocznych. Na rozgałęzieniach kłącza często występują szczytowe pąki zawsze otoczone przez blisko rozmieszczone blizny po liściach. Na wygładzonej powierzchni przekroju poprzecznego widoczna jest kora, zajmująca około ⅓ promienia, oddzielona dobrze zaznaczoną miazgą od niewyraźnie promienistego i głównie miękiszowego drewna. Łodyga Nierozgałęziona, prosto wzniesiona i pusta w środku, osiąga wysokość 1,2–1,5 m. Liście Naprzeciwległe, przy czym w pierwszych latach tylko w rozecie przyziemnej. Blaszki są sinozielone, całobrzegie, szerokoeliptyczne, długości do 30 cm i szerokości do 15 cm, o użyłkowaniu równoległym. Dolne liście na łodydze przewężają się w krótki ogonek, górne liście są bezogonkowe i obejmują łodygę blaszką liściową. Wielkość liści zmniejsza się ku górze. Kwiaty Jaskrawożółte kwiaty wyrastają w górnej części łodygi w kątach liści, na szypułkach do 22 mm długości zebrane w pęczki (podbaldachy) po 3–10. Kielich jest błoniasty, lekko rozdęty, bladożółty, do 17 mm długi, na szczycie z 5–6 ząbkami do 2 mm długimi. Korony są niemal do nasady rozcięte na 5–6 (czasem więcej) żółtozłotych, wąskich, lancetowatych i rozpostartych łatek o długości do 22 mm. Pręciki o grubych nitkach do 7 mm długich, z pylnikami ostrokrawędzistymi, do 11 mm długości. Słupek do 18 mm długości, z długą szyjką zwieńczoną dwułatkowym znamieniem. Owoce Wrzecionowata torebka o długości do 6 cm. Pęka na dwie części. Zawiera liczne, drobne, spłaszczone, okrągławe do podługowatych nasiona barwy brązowej, na brzegu z błoniastym rąbkiem.
Biologia i ekologia Bylina, hemikryptofit. Jej rozwój trwa bardzo długo – przez pierwsze 2–3 lata tworzy tylko rozetę przyziemną. W 4–5 roku tworzy pęd wegetatywny. Zakwita czasem dopiero po 10–15 latach. Kwitnie w czerwcu i lipcu, a owoce dojrzewają w sierpniu i wrześniu.
Rośnie w górach na wilgotnych łąkach, w ziołoroślach i traworoślach, na glebach powstających na skałach wapiennych, głównie w piętrze alpejskim i subalpejskim.
Zastosowanie Roślina lecznicza Surowiec zielarski Korzeń goryczki ( Gentianae radix) – wysuszone, połamane podziemne organy – kłącze i korzenie. Zbiór i suszenie Zbiera się go jesienią z kilkuletnich, dobrze rozrośniętych okazów, myje i suszy. Jest on bardzo gorzki i zawiera kilka związków chemicznych o działaniu leczniczym: gencjopikryna, gencjanina i gencjomaryna, cukry, śluz, pektyny, olejki eteryczne, sole mineralne. Działanie Substancje goryczkowe zawarte w korzeniu drażnią kubki smakowe na języku, pobudzają wydzielanie soków żołądkowych, śliny, żółci, przy czym działanie to jest tym silniejsze, im bardziej chory jest układ pokarmowy. Stosowana jest przy nadkwasocie i niedokwasocie, braku apetytu, zaburzeniach trawienia, działa też ogólnie wzmacniająco na organizm. Używa się jej przed jedzeniem, w postaci odwaru lub spirytusowej nalewki, można też spożywać mielone korzenie (w ilości nie większej niż na czubku noża).
Inne zastosowania Używana jest w krajach alpejskich jako jeden z dodatków smakowych do produkcji niektórych wódek, wina wermut.
Przypisy
Kategoria:Rośliny lecznicze Kategoria:Goryczkowate Kategoria:Rośliny trujące Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza