Wszechrosyjski Centralny Komitet Wykonawczy, WCIK, WCIK RFSRR (ros. Всероссийский Центральный Исполнительный Комитет, ВЦИК, ВЦИК РСФСР) – w czasie rewolucji rosyjskiej 1917 organ dwuwładzy w Rosji. Po rewolucji październikowej i przejęciu władzy przez bolszewików, w latach 1917–1937 de iure najwyższy organ władzy w RFSRR (parlament, którego prezydium stanowiło kolegialną głowę państwa). Jego przewodniczący pełnił m.in. funkcje reprezentacyjne i protokolarne głowy państwa.

Po rewolucji październikowej substytut parlamentu o zmiennej liczebności członków, wybierany przez Wszechrosyjski Zjazd Rad, spośród delegatów na Zjazd. W okresie od 9 listopada 1917 do 30 grudnia 1922 wydawał ustawy i zatwierdzał dekrety Rady Komisarzy Ludowych RFSRR i sprawował władzę ustawodawczą i kontrolną pomiędzy Wszechrosyjskimi Zjazdami Rad.

Wywodził się z Komitetu Wykonawczego (ros. ispołkomu) Piotrogrodzkiej Rady Delegatów Robotniczych i Żołnierskich sformowanego w marcu 1917, w czasie rewolucji lutowej. W kwietniu 1917 zwołana do Piotrogrodu Wszechrosyjska Narada Rad (11–16 kwietnia 1917) przyjęła uchwałę polecającą Komitetowi Wykonawczemu włączenie do swego składu przedstawicieli miast gubernialnych i wojskowych jednostek frontowych. W ten sposób Rada Piotrogrodzka przekształciła się we Wszechrosyjską Radę Delegatów Robotniczych i Żołnierskich. Do Komitetu Wykonawczego Rady Piotrogrodzkiej dokooptowano 18 delegatów z innych części Rosji. Komitet Wykonawczy przyjął wówczas nazwę Wszechrosyjskiego Centralnego Komitetu Wykonawczego (WCIK). Składał się wówczas z 72 członków, w tym 23 mienszewików, 22 eserowców i 12 bolszewików. Narada Rad uchwaliła jednocześnie zwołanie Wszechrosyjskiego Zjazdu Rad i ordynację wyboru delegatów na zjazd.

I Wszechrosyjski Zjazd Rad Delegatów Robotniczych i Żołnierskich odbył się w dniach od do w Piotrogrodzie. W zjeździe uczestniczyło 1090 delegatów, z których 777 zadeklarowało przynależność partyjną (285 eserowców, 248 mienszewików i 105 bolszewików)Richard Pipes, Rewolucja Rosyjska Warszawa 1994; Wyd. PWN; s. 325, , William Henry Chamberlin, The Russian Revolution, t. I, New York 1935, s. 159.. Zjazd powołał pierwszy Wszechrosyjski Komitet Wykonawczy Rad (WCIK) pochodzący z wyboru, złożony z 320 członków. Większość jego składu stanowili mienszewicy (123), a także 119 eserowców, 58 bolszewików, 13 zjednoczonych socjaldemokratów. Na przewodniczącego WCIK został wybrany mienszewik Nikola Czcheidze.

Na II Wszechrosyjskim Zjeździe Rad obradującym w trakcie przewrotu bolszewickiego (rewolucji październikowej) nastąpił rozłam wśród delegatów. W zjeździe uczestniczyło ok. 650 delegatów, w tym 338 bolszewików i 98 lewicowych eserowców. Mienszewicy i eserowcy oskarżyli bolszewików o zamach stanu i hipokryzję polityczną. Opozycja twierdziła, że kryzys należy rozwiązać metodami pokojowymi. Ostatecznie mienszewicy i eserowcy w proteście przeciwko puczowi opuścili obrady. Na zjeździe rad pozostali natomiast lewicowi eserowcy. Ogłoszono, że dotychczasowy Wszechrosyjski Centralny Komitet Wykonawczy zostaje rozwiązanyKomitet, uznając II Zjazd Rad za nielegalny, a swoje rozwiązanie przez bolszewików za nieobowiązujące, zbierał się nadal aż do końca grudnia 1917 – raz jawnie, raz konspiracyjnie. Richard Pipes Rewolucja Rosyjska Warszawa 1994; Wyd. PWN; s. 411., zastąpiono go nowym, składającym się z 101 członków (w tym 62 bolszewików i 29 lewicowych eserowców) pod przewodnictwem Lwa Kamieniewa. Rada Komisarzy Ludowych uzurpowała sobie w trybie uchwały Wszechrosyjskiego Centralnego Komitetu Wykonawczego (WCIK) o pełnomocnictwachRichard Pipes Rewolucja Rosyjska Warszawa 1994; Wyd. PWN; , s. 414. prawo wydawania dekretów bez konieczności ich zatwierdzania przez WCIKPozostawała jeszcze kluczowa sprawa odpowiedzialności Rady Komisarzy Ludowych przed CKW. W tej sprawie rząd bolszewicki – po raz pierwszy i ostatni – poddał się głosowaniu o wotum zaufania. Doszło do niego na wniosek lewicowego eserowca W.B. Spiry: „Centralny Komitet Wykonawczy, po wysłuchaniu wyjaśnień przedstawionych przez Przewodniczącego Rady Komisarzy Ludowych, uznaje je za niezadowalające”. Bolszewik M.S. Uricki odpowiedział kontrwnioskiem wyrażającym zaufanie do rządu Lenina.(…) Wniosek Spiry o wotum nieufności upadł większością 25 do 20 głosów; niska frekwencja była wynikiem wycofania się dziesięciu bolszewików, w tym kilku komisarzy, którzy jak już pisano, podali się na tym posiedzeniu do dymisji. To negatywne stanowisko nie zadowoliło Lenina: pragnął je formalnie i jednoznacznie podbudować głosowaniem za wnioskiem Urickiego, który proponował, aby rząd miał możliwość stanowić prawa. Jednak widoki na powodzenie były wątpliwe, gdyż szeregi bolszewików nagle się przerzedziły: wstępne obliczenia wskazywały, że wniosek Urickiego otrzyma taką samą liczbę głosów za i przeciw (23 do 23). Aby temu zapobiec, Lenin i Trocki zapowiedzieli, że wezmą udział w głosowaniu – było to posunięcie analogiczne do włączenia się ministrów w pracę ciała ustawodawczego w trakcie głosowania nad ustawą, którą mu przedtem przedłożyli do zatwierdzenia. Gdyby rosyjscy „parlamentarzyści” mieli więcej doświadczenia, odmówiliby udziału w takiej parodii. Ale pozostali na miejscach i głosowali. Wniosek Urickiego przeszedł stosunkiem głosów 25 do 23; dwa decydujące głosy oddali Lenin i Trocki. Dzięki temu prostemu kruczkowi dwaj bolszewiccy przywódcy uzurpowali sobie uprawnienia ustawodawcze, a CKW i Zjazd Rad, reprezentowany przez CKW, z ciał ustawodawczych przekształcili w doradcze. W dziejach konstytucji radzieckiej było to wydarzenie przełomowe. Jeszcze tego samego dnia Rada Komisarzy Ludowych ogłosiła, że jej dekrety nabierają mocy prawa z chwilą ogłoszenia na ramach oficjalnego pisma „Gazieta Wriemiennego Raboczego i Kriestianskogo Prawitielstwa”. Richard Pipes Rewolucja Rosyjska Warszawa 1994; Wyd. PWN, , s. 414–415.. Od tej pory Rada Komisarzy Ludowych stała się formalnie organem łączącym władzę wykonawczą i ustawodawczą, Rosja była rządzona za pomocą dekretów, a WCIK stał się ciałem fasadowym, co w pełni dokonało się po czerwcu-lipcu 1918, gdy z jego grona usunięto niebolszewików.

Od 10 lipca 1918 po V Wszechrosyjskim Zjeździe Rad i powstaniu lewicowych eserowców do WCIK wchodzili już tylko bolszewicy. Po utworzeniu ZSRR 30 grudnia 1922 stracił większość formalnych kompetencji na rzecz Centralnego Komitetu Wykonawczego ZSRR. W konstytucji RFSRR z 21 stycznia 1937 został zastąpiony przez Radę Najwyższą RFSRR.

Przypisy

Przewodniczący I WCIK mienszewik Nikola Czcheidze 7 lipca 1917 – 9 listopada 1917 II WCIK bolszewik Lew Kamieniew 9 listopada 1917 – 21 listopada 1917 II WCIK bolszewik Jakow Swierdłow 21 listopada 1917 – 16 marca 1919 bolszewik Michaił Kalinin 30 marca 1919 – 15 lipca 1938.

Bibliografia

Konstytucja RFSRR z 10 lipca 1918 Porozumienie o Powołaniu ZSRR z 30 grudnia 1922 Konstytucja RFSRR z 21 stycznia 1937

Kategoria:Radziecki parlamentaryzm Kategoria:Kolegialne głowy państwa