Dassault Rafale – dwusilnikowy wielozadaniowy samolot myśliwski ze skrzydłami typu delta, w układzie tzw. kaczki, produkowany od lat 90. XX wieku przez francuską firmę Dassault Aviation. Rafale jest przez producenta określany jako omni rôle, czyli nadający się do wszystkich zadań; nie tak, jak myśliwce wielozadaniowe, które mają rolę pierwszoplanową (myśliwca) i drugoplanową (zazwyczaj bombowca, samolotu wsparcia itp.). Dassault używa określenia omni rôle do zaakcentowania zdolności samolotu do przestawienia się z jednej roli na inną podczas wykonywania zadania. Pierwszym samolotem o takich własnościach był amerykański F/A-18 Hornet. Jest klasyfikowany jako myśliwiec 4,5 generacji. Jest drugim najdroższym produkowanym myśliwcem na świecie z ceną 125 milionów dolarów za sztukę (2025).
Rafale jest produkowany w trzech wersjach, jako jedno- i dwumiejscowy samolot operujący z lotnisk na lądzie dla francuskich sił powietrznych Armée de l’air i jednomiejscowej bazującej na lotniskowcach francuskiej marynarki wojennej . W lotnictwie francuskim Rafale zastąpiły samoloty SEPECAT Jaguar, Dassault Mirage F1 oraz zastąpią Dassault Mirage 2000, w marynarce zastąpiły Chance Vought F-8 Crusader i Dassault Super Étendard. We francuskich siłach zbrojnych służą również jako samoloty strategiczne do przenoszenia pocisków ASMP-A z głowicami atomowymi, zastępując bombowce strategiczne Dassault Mirage IV. Ponadto maszyna ta służy w siłach zbrojnych Chorwacji, Egiptu, Grecji, Indii i Kataru, zamówienia złożyły również Indonezja, Serbia i Zjednoczone Emiraty Arabskie.
W 2021 roku ogłoszono rozwój nowej wersji myśliwca określonej jako F5. Nowa wersja będzie przystosowana do współpracy z myśliwcami bezzałogowymi stealth - następcą Dassault nEUROn, będzie wspierać nowe pociski przeciwradarowe, pociski manewrujące o obniżonej wykrywalności, oraz nowe pociski z głowicami atomowymi . Rafale F5 otrzyma całkowicie nowy zintegrowany system walki elektronicznej oraz możliwość stosowania konforemnych zbiorników paliwa.
Historia Pod koniec lat 70. XX wieku wiele państw zachodnioeuropejskich stanęło przed koniecznością wymiany przestarzałych samolotów bojowych, znacząco odbiegających parametrami od najnowszych konstrukcji amerykańskich F-15 i F-16 oraz radzieckich MiG-29 i Su-27. W związku z tym Francja, Niemcy zachodnie i Wielka Brytania zawarły w 1977 roku wstępne porozumienie co do programu europejskiego myśliwca wielozadaniowego ECF (European Combat Fighter), który miał na celu wspólne opracowanie maszyny odpowiadającej potrzebom sił zbrojnych wszystkich trzech krajów. Francja posiadała już wówczas własny nowoczesny myśliwiec Dassault Mirage 2000 i potrzebowała przede wszystkim samolotu myśliwsko-szturmowego, zdolnego do operowania z lotniskowców, dla zastąpienia samolotów Jaguar i Super Étendard. Niemcy również potrzebowały samolotu uderzeniowego, ale Wielka Brytania chciała cięższego myśliwskiego samolotu wielozadaniowego. W 1979 roku ze strony francuskiej firma Dassault-Breguet zawiązała wstępnie grupę przemysłową z brytyjskim BAe i niemieckim MBB, dla opracowania studium samolotu. Ze względu jednak na różne wymagania stawiane przez poszczególne państwa, projekt, przemianowany w 1980 roku na Europejski Samolot Bojowy (ECA – European Combat Aircraft), został zamknięty w maju 1981 roku. Między innymi, lotnictwo francuskie oczekiwało najlżejszego samolotu, o masie własnej 8,5 tony, a brytyjskie – o masie ponad cztery tony większej. W tym czasie już od 1978 roku Dassault-Breguet prowadził własne prace studyjne na zlecenie rządu francuskiego nad taktycznym samolotem bojowym (ACT – Avion de Combat Tactique). W 1981 roku jako najlepszy został wybrany układ dwusilnikowy, ze skrzydłem typu delta, przednim usterzeniem i pojedynczym statecznikiem. Od początku zakładano, że samolot będzie skonstruowany z zastosowaniem technik obniżonej wykrywalności i dużym udziałem materiałów kompozytowych.
W 1982 roku Wielka Brytania, Niemcy i Włochy rozpoczęły program budowy demonstratora nowego samolotu bojowego w ramach istniejącego już konsorcjum Panavia. W 1983 roku państwa te uruchomiły program Europejskiego Myśliwca Przyszłości (FEFA - Future European Fighter Aircraft), do którego przystąpiły także Francja i Hiszpania. Równolegle Francja jeszcze w kwietniu 1983 roku uruchomiła własny program rozwojowy demonstratora nowego samolotu ACX (Avion de Combat eXpérimental – eksperymentalny samolot bojowy), którego realizację powierzono firmie Dassault-Breguet, a większą część kosztów pokrywało państwo. Rząd francuski miał nadzieję, że jego propozycja okaże się lepsza od projektu Panavii i stanie się podstawą wspólnego samolotu. Wymagania pozostałych państw okazały się jednak nie do pogodzenia z francuskimi, przede wszystkim prowadząc do skonstruowania większego i droższego samolotu, z większą stacją radiolokacyjną. Reszta uczestniczących w programie państw opowiadała się za myśliwcem z drugorzędną rolą bombowca i samolotu szturmowego. W 1984 Francja po raz kolejny zażądała zaimplementowania możliwości operowania z pokładów lotniskowców, co znów doprowadziło do zamknięcia programu i utworzenia, już bez udziału Francji, kolejnego projektu Europejskiego Myśliwca (EFA – European Fighter Aircraft), który doprowadził do powstania Eurofightera Typhoona. W czerwcu 1986 roku pozostałe państwa utworzyły konsorcjum Eurofighter, a Francja tym samym oficjalnie wycofała się z projektu. W kwietniu 1987 roku francuskie firmy sektora zbrojeniowego zawiązały z kolei konsorcjum ACE International, próbując zainteresować udziałem w nim inne państwa NATO, lecz bez powodzenia.
W lutym 1985 roku ACX otrzymał nazwę Rafale (z fr. „podmuch”). Demonstrator Rafale A został zaprezentowany pod koniec 1985 roku i oblatany 4 lipca 1986 roku; miesiąc wcześniej, niż równocześnie konstruowany demonstrator technologii EAP, na bazie którego powstał Eurofighter. Pierwsza maszyna była napędzana amerykańskimi silnikami General Electric F404-GE-400 o ciągu 68,6 kN, takimi samymi jak w F/A-18 Hornet, ponieważ docelowe jednostki napędowe SNECMA M88 nie zostały ukończone na czas. Rafale A miał ostateczną konfigurację aerodynamiczną, ale był nieco większy od późniejszych prototypów (długość 15,8 m, rozpiętość 11,21 m, powierzchnia nośna 47 m²). Nie miał wyposażenia bojowego ani radiolokatora. Po pomyślnych testach, francuskie ministerstwo obrony w kwietniu 1988 roku zamówiło właściwy prototyp docelowej wersji myśliwskiej Rafale C, w którym między innym wdrożono rozwiązania obniżające skuteczną powierzchnię odbicia w celu utrudnienia wykrywalności. Podjęto też decyzję o wdrożeniu samolotu do produkcji.
Testy samolotu Rafale A były kontynuowane i obejmowały badania prototypowego silnika M88-1 oraz zdolności lądowania na lotniskowcach (lądowania pozorowane). Demonstrator Rafale A ostatecznie wycofano z użycia w 1994 roku. Podczas gdy porównywalny Eurofighter został oblatany w marcu 1994 roku, prototypy Rafale latały już od trzech lat.
Pierwsze zamówienia produkcyjne samolotów Rafale obejmowały trzy wersje: Rafale C (od Chasseur – myśliwiec) – jednomiejscowy myśliwiec dla Armée de l'Air Rafale B (od Biplace – dwumiejscowy) – dwumiejscowy myśliwiec dla Armée de l'Air Rafale M (od Marine – morski) – jednomiejscowy myśliwiec bazujący na lotniskowcach dla Aéronavale
Prototypowy Rafale C został oblatany 19 maja 1991 roku, a wkrótce po nim 12 grudnia pierwszy z dwóch prototypów Rafale M. 30 kwietnia 1993 roku oblatano wersję Rafale B, a 8 listopada tego roku drugi prototyp Rafale M (M02). Testy z katapultami startowymi (zamontowanymi na lądzie) przeprowadzono pomiędzy 13 lipca i 23 sierpnia 1992 roku w Stanach Zjednoczonych, a następnie przystąpiono do prób na pokładzie francuskiego lotniskowca „Foch”.
Początkowo dwumiejscowy Rafale B był używany jako samolot szkolno-treningowy, ale doświadczenia z wojny w Zatoce Perskiej i Kosowie dowiodły, że drugi członek załogi jest niezastąpiony w misjach rozpoznawczych i jako operator uzbrojenia podczas ataków na cele naziemne, dlatego też zamówiono więcej samolotów tej wersji, zastępując nimi niektóre egzemplarze Rafale C. Podobne decyzje zapadły również w dowództwie marynarki francuskiej, ale program wyposażenia okrętów w dwumiejscowe myśliwce został wkrótce wstrzymany.
Do 1999 roku, ze względu na sytuację polityczną i ekonomiczną kraju, nie było możliwe wdrożenie do produkcji wersji Rafale M, produkcja seryjna miała pierwotnie rozpocząć się około 1992 roku.
Planuje się dostarczenie francuskim siłom zbrojnym 286 samolotów Rafale (redukcja o osiem z 294, aby sfinansować opracowanie radaru z aktywnym skanowaniem fazowym), 228 dla sił powietrznych i 58 dla marynarkiRafale Upgrade Ready in 2012, defense-aerospace.com 6 czerwca 2012. W 2009 roku złożone zostało zamówienie na 60 samolotów, podnoszące oficjalne zamówienie do 180 maszyn (dostarczono 152). Priorytetowo zostały potraktowane dostawy dla marynarki, która musiała wymienić bardzo stare F-8E(FN) Crusader. Dostawy maszyn rozpoczęły się w 1999 roku, a pierwsza jednostka wyposażona w samoloty Rafale została utworzona 18 maja 2001 roku. W 2002 roku, jednostka ta została zaokrętowana na lotniskowiec „Charles de Gaulle” i uzyskała pełną zdolność operacyjną 25 czerwca 2004 roku.
Tempo produkcji w 2012 roku wynosiło zaledwie 11 samolotów rocznie, co przy braku zamówień eksportowych zapewniało opłacalność i ciągłość produkcji. Cały program (prace B+R i zakup 286 sztuk przez Francję) jest wyceniany na 40 mld euro. W 2015 przekazano zaledwie osiem Rafale, w tym trzy wyprodukowane dla Francji Rafale B dostarczono po drobnych modyfikacjach do Egiptu. Na 2016 zaplanowano dostarczenie sześciu samolotów dla Francji i trzech dla EgiptuPress Conference – July, 21st 2016. dassault-aviation.com. W 2015 i 2016 Francja uzyskała kontrakty eksportowe na łącznie 84 Rafale, co od 2018 roku pozwoli Dassault podwoić ich produkcjęPlanemaker Dassault to double Rafale output in 2-3 years if India buys.. W 2020 r. (w okresie pandemii) wyprodukowano 13 szt., a w 2021 r. 25 szt. W 2021 zabezpieczono także produkcję eksportową na dalsze 140 szt. (dla Emiratów, Egiptu, Grecji i Chorwacji)Rośnie produkcja Rafale [KOMENTARZ.] defence24.pl.
W celu przetestowania zdolności lotnictwa francuskiego do misji ekspedycyjnych, para Rafale’i B wykonała 22 kwietnia 2014 roku przelot długości 10 godzin 35 minut na wyspę Reunion, z 5-krotnym tankowaniem w powietrzuRafale na Reunion, „Skrzydlata Polska” nr 5(2415)/2014, s.18.
Użycie bojowe Morskie i lądowe Rafale’e wzięły udział w bombardowaniu Libii w ramach Opération Harmattan w 2011 roku. W ciągu trzech pierwszych miesięcy operacji Rafale’e wylatały ponad 3800 godzin w 700 misjach, zrzuciły 182 bomby typu AASM, 116 serii GBU i 10 pocisków manewrujących SCALP EG.
Co najmniej cztery Rafale’e brały udział w nalotach na partyzantów w Mali w styczniu 2013Operacja „Serval”: Francuzi liczą koszty. 24 stycznia 2013. 9 października 2013 roku, producent samolotu poinformował, że 122 maszyny należące do francuskiego lotnictwa wylatały łącznie 100 000 godzin100 tys. godzin Rafale, „Nowa Technika Wojskowa”, nr 11 (2013), s. 8, . 14 sierpnia 2024 roku Francja utraciła dwa Rafale (C i B) w kolizji.
Drugim krajem, który użył tych myśliwców w walce, jest Egipt. Rafale’e egipskich sił powietrznych wzięły udział w nalocie odwetowym na islamistów na terenie Libii (zapewniały osłonę F-16 wykonującym uderzenie na cele naziemne).
Opis konstrukcji Producent samolotu Rafale twierdzi, że jest on w stanie lecieć z prędkością naddźwiękową bez użycia dopalaczy, określaną jako supercruise, w konfiguracji myśliwskiej z podwieszonymi czterema pociskami i centralnym zbiornikiem paliwaFox Three n°8 (pdf), dassault-aviation.com Dostęp: 2012-09-01. SNECMA opracowuje zmodernizowany silnik M88-4E, który ma zapewnić większy ciąg i mniejsze zużycie paliwahttp://www.snecma.com/-m88-.html?lang=en snecma.com Dostęp: 2012-09-02.
Wersje samolotu Rafale