Lombr, daw. również lomber – gra w karty rozpowszechniona w XVII w., jeden z prototypów brydża. Inne nazwy: Hombre, Ombre, l'Hombre, Lomber, Tresillo, Rocambor.
Gra w karty, talią 40 kart dla trzech osób. Nazwa wywodzi się od hiszpańskiego słowa l’Hombre oznaczającego mężczyznę. Tak nazywa się zwyczajowo w tej grze zwycięzcę licytacji – jest panem (mężczyzną – l’Hombre) tej gry. W języku hiszpańskim gra ta nazywa się Tresillo (trójka) – słowo l’Hombre odnosi się tylko do zwycięzcy licytacji. Słownictwo używane w tej grze dowodzi, że gra wywodzi się z Hiszpanii. Jest kwestią sporną czy gra powstała na początku XVII wieku, czy wcześniej. Lombr szczyt swojej popularności osiągnął w drugiej połowie XVII i w XVIII wieku. W XIX wieku zaczął ulegać zapomnieniu. Wyjątkiem jest Dania, gdzie grywany jest do dzisiaj, a Duński Związek L’Hombre (Dansk L'Hombre Union) organizuje turnieje i nadzoruje ustalone zasady gry. Również nie został całkowicie zapomniany w swej ojczyźnie, a na stronie producenta kart Naipes Heraclio Fournier można znaleźć jego zasady zarówno w języku hiszpańskim, jak i angielskimhttps://www.nhfournier.es/en/como-jugar/tresillo/, Dostęp: 2023-01-17. Lombr był wpierw wypierany przez opracowany czteroosobowy jego wariant – Quadrille. Następnie na wyspach brytyjskich uległ Wistowi, we Francji Bostonowi (odmiana Wista), w krajach niemieckich początkowo uległ Solo (German Solo – adaptacja Lombra dla niemieckiej talii kart i czterech osób), na koniec pokonał go Skat. W języku angielskim nazywany jest Ombre. W języku francuskim, niemieckim i duńskim nazywa się go l’Hombre, natomiast w języku polskim Stary Gracz w 1888 roku używa słowa Lombrhttps://zbc.uz.zgora.pl/dlibra/publication/24220/edition/19431/content, Dostęp: 2023-01-16; (Stanisław Kozietulski) Gry w karty dawniejsze i nowe. Dokładne sposoby ich prowadzenia, poprzedzone krótką historyą kart. Ułożył Stary Gracz, Warszawa 1888.. W Ameryce Łacińskiej używa się nazwy Rocambor, gdyż tak wcześniej, w Hiszpanii, nazywała się ta gra. W czasie tych wielu lat popularności gra rozwijała się – dochodziły nowe rodzaje gier, coraz to bardziej zawiłe zasady płatności itp. Nie zawsze wychodziło to grze na dobre, gdyż zasady gry komplikowały się i wtedy utarła się opinia, że Lombr jest grą trudną. Najlepiej oddaje to cytat zaczerpnięty z publikacji z 1878: „Kilka innych dodatków było od dawna w modzie, ale wydaje mi się, że bez nich gra jest prostsza i znacznie lepsza”https://books.google.co.jp/books?id=gbXumUb58I0C, Dostęp: 2023-01-16; Gibbs, Henry Hucks (1878). The Game of Ombre, str.45..
Zmiany zasad Lombra w trakcie upływu lat Wskutek rozwoju Lombra zmieniające się zasady gry możemy podzielić na trzy grupy: A) Wg Henry Hucks Gibbsa – powrót do prostych zasad. B) Wg "Das neue Königliche l'Hombre – Auch wie Quadrille, Cinquille, Piquet, etc."Niektóre wydania najłatwiej znaleźć można w Google Books: https://books.google.com/ wpisując hasło: "Das neue Königliche l'Hombre". Autor nie jest podawany. W różnych wydaniach słowo wstępne albo nie jest podpisane, albo podpisują je inne osoby. Najwcześniejsze wydanie, do którego dotarłem to wydanie z roku 1715, najpóźniejsze to wydanie osiemnaste z 1845 roku., książki, która osiągnęła ponad 18 wydań w okresie ponad 100 lat – zasady z każdym kolejnym wydaniem były rozwijane (komplikowane). C) Wg Dansk L'Hombre Union – zasady zostały skodyfikowane, są stałe i na ich podstawie organizowane są turnieje. Z Lombra uczyniono grę opartą na rywalizacji, pozbawiając ją aspektu finansowego przez eliminację puli i skomplikowanych płatności po każdej grze.
Należy wspomnieć, że pomimo tak gwałtownego rozwoju zasad gry i ich komplikacji, pewne elementy nigdy nie ulegały zmianie. Nazwijmy je zasadami elementarnymi.
Zasady elementarne Kierunek rozdawania kart, dokładania kart do lewy jest przeciwny do ruchu wskazówek zegara, tj. od prawej do lewej. Sposób rozdawania – tylko po trzy karty (3 × 3). Każdy inny sposób rozdania jest nieważny. Rozdającym jest za każdym razem kolejny gracz, przeciwnie do ruchu wskazówek zegara. Potasowaną talię kart przekłada gracz z lewej strony rozdającego. Aktywnych za każdym razem jest trzech graczy. Gdy w grze uczestniczy czterech graczy, to rozdający pauzuje, ale uczestniczy w płatnościach (podobnie jest w Skacie). Talia kart składa się z 40 kart. Można dostosować 52 kartową talię poprzez odrzucenie Ósemek, Dziewiątek i Dziesiątek. Starszeństwo blotek w kolorach czerwonych (karo i kier) jest odwrotne do starszeństwa blotek w kolorach czarnych (pik i trefl). As zaliczany jest do blotek – jest Jedynką. Oba czarne Asy są zawsze atutami (wyjątkiem są gry zerowe występujące w grupie C zasad). As pik zwany Spadille jest najwyższym atutem. Trzecim licząc od góry atutem, jest As trefl zwany BastoW hiszpańskiej talii kart piki to szpady, a trefle to maczugi. Można powiedzieć: kolory bojowe. Natomiast kiery to kubki, a karo to złote monety.. Drugim w kolejności najstarszym atutem jest Manille, j. t. najsłabsza blotka w kolorze, tj. Dwójka w czarnych kolorach, Siódemka w czerwonych kolorach. Gdy kolorem atutowym jest kolor czerwony, to atutowy As nazywany Ponto staję się czwartym atutem, licząc od góry. Spadilla, Manilla, Basto zwane są matadorami i mają specjalne przywileje – choć obowiązuje przymus obsługiwania kolorów, to niższy atut nie może zmusić do wyjścia matadora. Niższy matador nie może zmusić do wyjścia wyższego matadora. Wyższy matador zmusza do wyjścia niższego matadora tylko wtedy gdy do lewy zostanie wybity jako pierwszy, a gracz z młodszym matadorem nie ma już karty atutowej do jego obrony. Wartość punktowa karta jest nieistotna. Znaczenie ma tylko ich starszeństwo (ranga, kolejność), gdyż o zwycięstwie decyduje ilość zdobytych lew. Licytację rozpoczyna gracz po prawej ręce rozdającego. Zwycięzca licytacji nazwany Lombrem gra przeciwko dwom przeciwnikom. Do pierwszej lewy, niezależnie od przebiegu licytacji, wychodzi gracz po prawej ręce rozdającego. Przeciwnicy nie mogą się komunikować między sobąW przeszłości przeciwnicy porozumiewali się, np.: kto ma pierwszy brać karty z Talonu, czy pokazywali sobie karty, gdy Lombr grał Solo. Także w trakcie rozgrywki przeciwnik mówił "Gano" do swojego partnera, co oznaczało "nie przebijaj", czy stukał w stół, informując, że będzie brał atutem. Z czasem wszystkie tego typu "pomoce" zostały uznane za niehonorowe., każdy z nich liczy zdobyte przez siebie lewy, które są tylko jego własnością. Lombr wygrywa, gdy zdobędzie więcej lew niż którykolwiek z przeciwników. Lewy przeciwników się nie sumują. Lombr może przegrać na dwa sposoby: PuestaNa to określenie w literaturze można spotkać się ze słowem francuskim "remise". Ponieważ w języku polskim stwierdzenie "przegrał przez remis" brzmi dziwnie, dlatego lepiej używać słowa "Puesta" – gdy którykolwiek przeciwnik zdobędzie tyle samo lew co Lombr. CodilloWymowa: kodiljo. (Lombr dostaje Codillo) – gdy którykolwiek z przeciwników dostanie więcej lew niż Lombr. W przypadku gdy Lombr otrzyma tylko jedną lewę, ale u przeciwników lewy rozłożą się równo, tj. 4 - 4, to Lombr przegrywa tylko Puestą (nazywane jest to: Royal Puesta).
Zasady gry wg Henry Hucks Gibbsa Zasad grupy B, ze względu na ich komplikacje, nie będę opisywał. Grupie C poświęcę rozdział na końcu. Teraz skupię się na zasadach podanych przez Henry Hucks Gibbsa.
Porządek kart Kolor nieatutowy. Czarny kolor (pik i trefl): K, Q, J, 7, 6, 5, 4, 3, 2. Czerwony kolor (karo i kier): K, Q, J, A, 2, 3, 4, 5, 6, 7.
Kolor atutowy. Czarny kolor (pik i trefl): A, 2, A, K, Q, J, 7, 6, 5, 4, 3. Czerwony kolor (karo i kier): A, 7, A, A, K, Q, J, 2, 3, 4, 5, 6.
Gdzie: A – tzw. spadilla, A – tzw. basto, czerwony as atu – tzw. ponto. W czarnych kolorach jest 11 atutów, a w czerwonych jest 12 atutów.
Odwrócone starszeństwo blotek w czerwonych kolorach jest cechą łączącą lombra z tarotem.
Rozdawanie kart Do pierwszej gry rozdającego wybiera się przez losowanie. W starych książkach można znaleźć taki sposób wyznaczania rozdającego: "Gdy jest jedna dama i dwóch dżentelmenów to karty do pierwszej gry rozdaje dama, a gdy jest jeden dżentelmen i dwie damy to wtedy rozdającym jest dżentelmen". Lombr w okresie swej świetności był popularny również wśród pań, co znajduje potwierdzenie w licznych dziełach literackich z tamtego okresu. W kolejnych rozdaniach rozdającym jest kolejny gracz, licząc przeciwnie do ruchu wskazówek zegara. Każdy gracz otrzymuje po 9 kart, pozostałe 13 kart kładzie się zakryte na środku stołu. Jest to tzw. Talon. Karty rozdaje się przeciwnie do ruchu wskazówek zegara w trzech turach po trzy karty, pozostałość jest Talonem. W aktualnym rozdaniu gracz po prawej ręce rozdającego jest graczem najstarszym (Przodek), gracz po lewej ręce rozdającego jest młodszym (Środkiem), a rozdający jest najmłodszym (Zadkiem)W nawiasach podano odpowiednią terminologię skatową.. W przypadku czterech graczy – rozdający pauzuje, młodszym jest gracz naprzeciw rozdającego, a najmłodszym gracz po lewej ręce rozdającego.
Licytacja Najstarszy gracz (Przodek) zawsze rozpoczyna licytację, a po jej zakończeniu, niezależnie od tego, kto licytację wygrał, zawsze wychodzi do pierwszej lewy. Podczas licytacji, w przypadku zgłoszenia tej samej gry zwycięzcą licytacji jest gracz starszy. W licytacji używa się tylko słów: Pas, Gram, Lepiej, Moja gra. Nie ujawnia się rodzaju gry. W grupie A (Henry H. Gibbs) mamy trzy rodzaje gier: Prosta zwana też Pozwolenie – najniższa rangą. Voltereta zwana też z francuska TournéNa polski tłumaczy się to: Obrócony.. Solo zwana z francuska Sans prendreNa polski tłumaczy się to: Bez brania. – najwyższa rangą.
Kto raz spasował, nie może powtórnie wejść do licytacji.
Licytacja może przebiegać następująco (P – przodek, Ś – środek, Z – zadek): P. – Pas. Ś. – Gram. Z. – Lepiej. (oznacza to, że gracz zamierza grać Volteretę lub Solo) Ś. – Pas. Zwycięzcą licytacji jest najmłodszy gracz, tj. Zadek. Może być też tak: P. – Pas. Ś. – Gram. Z. –Lepiej. Ś. – Moja gra. (oznacza to, że Środek, a więc starszy, też chce grać grę wyższą – Volteretę). Teraz albo Zadek będzie rozgrywał Solo i powie: Lepiej, albo powie Pas.
Podsumowując: Starszy gracz w licytacji ma decydujące słowo, gracz młodszy, gdy chce próbować go przelicytować, musi zgłosić grę o wyższej randze i czekać na decyzję starszego.
Po trzech pasach następuje nowe rozdanie. Rozdającym jest kolejny gracz.
W strategii gry zaleca się pasować niż forsować grę ze słabymi kartami w ręce. Być może unieważnianie rozdań z powodu trzech pasów było impulsem do wymyślania coraz to nowych rodzajów gier, co ostatecznie nie wyszło Lombrowi na dobre. Należy nadmienić, że rozdania, w których występują trzy pasy, nie są znów takie częste.
Rodzaje gier Gra Prosta (Pozwolenie). Rozgrywający ogłasza kolor atutowy. OdrzucaW literaturze używane jest również słowo "kupuje". Ponieważ gra rozgrywana jest na żetony (pieniądze), można pomyśleć, że za branie kart z talonu trzeba płacić. Aby uniknąć tego nieporozumienia, bo karty z talonu pobiera się za darmo, uważam, że słowo "odrzucenie" lepiej oddaje sens tej czynności. ze swojej ręki karty, które uznaje za zbędne i z Talonu dobiera tę samą ilość kart (z góry Talonu, po kolei). Po wykonaniu tej czynności odrzucenia dokonuje gracz z prawej ręki rozgrywającego. Gdy jakieś karty w Talonie jeszcze pozostały odrzucenia dokonuje ostatni gracz. Nie istnieje przymus wymiany kart. Do pierwszej lewy wychodzi najstarszy gracz – Przodek. Voltereta (Tourné). Rozgrywający odkrywa górną kartę Talonu. Kolor tej karty wyznacza kolor atutowy. Rozgrywający odrzuca z ręki zbędne karty – musi odrzucić minimum jedną kartę, aby pobrać kartę odkrytą. Reszta jak w pkt. 1. Solo (Sans prendre). Zwycięzca licytacji ma tak dobre karty, że nie dobiera kart z Talonu. Ogłasza Solo i kolor atutowy. Następnie odrzuceń dokonują pozostali gracze.