mały|Winona Ryder (2009) mały|upright=1.6|Ray Liotta, Winona Ryder i Michael Shannon (TIFF 2012) Winona Ryder, właśc. Winona Laura Horowitz (ur. 29 października 1971 w mieście Winona) – amerykańska aktorka filmowa.
Wystąpiła w filmach reżyserów, takich jak Martin Scorsese, Francis Ford Coppola, Jim Jarmusch czy Tim Burton.
Życiorys Urodziła się w Winonie w stanie Minnesota, a od 1978 wychowywała się w komunie hippisów w Karolinie Północnej. Jej ojciec był pisarzem i wydawcą, a matka – propagatorką buddyzmu i pisarką, a także bliską przyjaciółką Allena Ginsberga. Winona swoje pochodzenie określa jako żydowskie, gdyż dziadkowie ze strony jej ojca byli żydowskimi imigrantami z Ukrainy oraz Rumunii. Ojcem chrzestnym Winony został Timothy Leary. W 1981 przeniosła się z rodziną do Petalumy w Kalifornii, gdzie uczęszczała do prywatnej szkoły i uczyła się aktorstwa w American Conservatory Theatre.
Pozycję zawodową ugruntowała sobie na przełomie lat 80. i 90. rolami w filmach: Śmiertelne zauroczenie, Syreny i Edward Nożycoręki. W 1994 za rolę w filmie Wiek niewinności Martina Scorsese zdobyła Złoty Glob dla najlepszej aktorki drugoplanowej oraz nominację do Oscara w tej samej kategorii. Rok później była nominowana do Oscara dla najlepszej aktorki pierwszoplanowej za rolę w Małych kobietkach. Występ w filmie poświęciła morderstwu Polly Klaas.
W 1998 zasiadała w jury konkursu głównego na 51. MFF w Cannes. W 1999 zagrała główną rolę w Przerwanej lekcji muzyki (1999), filmie opowiadającym historię chorej umysłowo Susanny Kaysen, opartym na jej wspomnieniach zawartych w powieści o tym samym tytule.
Od 2016 roku gra rolę Joyce Byers w serialu Netfliksa Stranger Things, za którą była nominowana m.in. do Złotego Globu.
Życie prywatne W latach 90. była związana z aktorem Mattem Damonem. Ponadto przez trzy lata była związana z aktorem Johnnym Deppem.
Filmografia 1986: Lucas jako Rina 1987: Amerykański kadryl (Square Dance) jako Gemma 1988: Sok z żuka (Beetlejuice) jako Lydia Deetz 1988: Rok 1969 (1969) jako Beth 1989: Wielkie kule ognia (Great Balls Of Fire!) jako Myra Gale Lewis 1989: Śmiertelne zauroczenie (Heathers) jako Veronica Sawyer 1990: Syreny (Mermaids) jako Charlotte Flax 1990: Edward Nożycoręki (Edward Scissorhands) jako Kim Boggs 1990: Witaj w domu, Roxy Carmichael (Welcome Home, Roxy Carmichael) jako Dinky Bossetti 1991: Noc na ziemi (Night on Earth) jako Corky 1992: Drakula (Bram Stoker’s Dracula) jako Mina Murray / Elisabeta 1993: Wiek niewinności (The Age of Innocence) jako May Welland 1993: Dom dusz (The House of Spirits) jako Blanca 1994: Orbitowanie bez cukru (Reality Bites) jako Lelaina Pierce 1994: Małe kobietki (Little Women) jako Jo March 1995: (How to Make an American Quilt) jako Finn Dodd 1996: Sposób na Szekspira (Looking for Richard) jako lady Anne 1996: Czarownice z Salem (The Crucible) jako Abigail Williams 1996: (Boys) jako Patty Vare 1997: Obcy: Przebudzenie (Alien: Resurrection) jako Annalee Call 1998: Celebrity jako Nola 1999: Przerwana lekcja muzyki (Girl, Interrupted) jako Susanna Kaysen 2000: Miłość w Nowym Jorku (Autumn in New York) jako Charlotte 2000: Stracone dusze (Lost souls) jako Maya Larkin 2002: Mr. Deeds – milioner z przypadku (Mr. Deeds) jako Babe Bennett 2002: (S1m0ne) jako Nicola Anders 2006: Przez ciemne zwierciadło (A Scanner Darkly) jako Donna Hawthorne 2006: (The Darwin Awards) jako Siri Taylor 2007: Jak złamać 10 przykazań (The Ten) jako Kelly 2007: Sexlista 101 (Sex and Death 101) jako Gillian 2008: (The Informers) jako Cheryl Laine 2009: Star Trek jako Amanda Grayson 2009: jako Scarlet Smith 2009: Prywatne życie Pippy Lee (Private Lives of Pippa Lee, The) jako Sandra Dulles 2010: Czarny łabędź (Black Swan) jako Beth Macintyre 2010: (When Love Is Not Enough: The Lois Wilson Story) jako Lois Wilson 2011: Sekrety i grzeszki (The Dilemma) jako Geneva Backman 2012: Frankenweenie jako Elsa van Helsing (głos) 2012: jako Martine 2012: (The Iceman) jako Deborah 2013: W obronie własnej jako Sheryl Marie Mott 2015: jako Alexandra 'Sasha' Milgram 2016–2025: Stranger Things jako Joyce Byers (serial Netfliksa) 2018: Weselne przeznaczenie (Destination Wedding) jako Lindsay 2020: jako Evelyn Finkel (miniserial) 2022: jako Kath 2024: Beetlejuice Beetlejuice jako Lydia Deetz
Nagrody Złoty Glob Najlepsza aktorka drugoplanowa: 1994 Wiek niewinności
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Amerykańskie aktorki filmowe Kategoria:Amerykańskie aktorki telewizyjne Kategoria:Laureatki Złotego Globu dla najlepszej aktorki drugoplanowej w filmie Kategoria:Amerykanie pochodzenia żydowskiego Kategoria:Urodzeni w 1971