Aleksandr Jewgieniewicz Gołowanow (; ur. w Niżnym Nowogrodzie, zm. 22 września 1975 w Moskwie) – radziecki pilot cywilny i wojskowy, od sierpnia 1944 główny marszałek lotnictwa ZSRRWiktor Suworow Dzień „M”, Rebis Poznań 2008., funkcjonariusz służb specjalnych, deputowany do Rady Najwyższej ZSRR.

Dzieciństwo i młodość Urodził się w Niżnym Nowogrodzie. W wieku 14 lat wstąpił do Armii Czerwonej i walczył na froncie wojny domowej w Rosji, w tym w wywiadzie wojskowym w 59 Pułku Strzeleckim. Zdemobilizowany w 1920, od 1924 przeszedł do organów bezpieczeństwa (OGPU, następnie NKWD). Od 1929 był członkiem partii komunistycznej WKP(b). W 1932 ukończył szkołę lotniczą. Zajmował się też uprawianiem wyczynowego sportu, jeżdżąc m.in. na motocyklu czy pilotując samoloty. Brał udział w ogólnozwiązkowych zawodach motorowych.

W stalinowskiej „Kontroli” Po zwróceniu na siebie uwagi ówczesnego przywódcy ZSRR Józefa Stalina został przeniesiony do nieformalnych organów kontroli, zajmujących się ochroną wodza i kontrolowaniem służb specjalnych, aby te nie mogły mu zagrozić, ani też przejawiać jakiejkolwiek samowoli. Był osobistym ochroniarzem, pilotem i śledczym Stalina. Często, w latach terroru lat 30., przywoził ze sobą do Moskwy (sam Stalin nigdy nie latał) nowych działaczy z awansu na odpowiedzialne stanowiska oraz tych, których miano wkrótce aresztować. Słynny ów samolot nazywał się Stalinowski Szlak (Stalinskij marszrut), a jego model stał na biurku dyktatora. Oficjalnie, od 1932 był pilotem lotnictwa cywilnego, a od 1938 do 1941 szefem-pilotem linii Aerofłot. Brał udział w walkach granicznych radziecko-japońskich nad rzeką Chalchyn gol w Mongolii w 1939 – jego zadanie polegało na dyskretnej kontroli dowodzącego operacją marszałka Gieorgija Żukowa oraz organizowaniu dywersji na tyłach wroga. Służył też podczas wojny zimowej 1939–1940.

W lotnictwie wojskowym Po wybuchu II wojny światowej odszedł za zgodą Józefa Stalina z tajnych organów i od lutego 1941 służył w lotnictwie wojskowym, początkowo jako dowódca 212 Pułku Bombowego Dalekiego Zasięgu. Jego pierwszym stopniem był podpułkownik, awansował jednak z czasem aż do stopnia głównego marszałka lotnictwa (19 sierpnia 1944). Od sierpnia 1941 był dowódcą 81 Dywizji Bombowej Dalekiego Zasięgu, podporządkowanej naczelnemu dowództwu. Dywizja ta bombardowała m.in. Berlin, Królewiec, Gdańsk i inne strategiczne cele. Od lutego 1942 był dowódcą Lotnictwa Dalekiego Zasięgu (Awiaciju Dalniego Diejstwija), a od grudnia 1944 – 18 Armii Lotniczej. Po wojnie, w latach 1948–1953 Gołowanow służył dalej na stanowiskach dowódczych w lotnictwie bombowym. W 1950 ukończył Wyższą Akademię Wojskową im. K. J. Woroszyłowa w Moskwie. Zaraz po śmierci Stalina Gołowanow został odwołany ze wszystkich pełnionych stanowisk i przeniesiony do rezerwy.

Awanse generalskie i marszałkowskie generał major lotnictwaUchwała Rady Komisarzy Ludowych nr 2153 z 25 października 1941.; generał porucznik lotnictwaUchwała Rady Komisarzy Ludowych nr 630 z 5 maja 1942.; generał pułkownik lotnictwaUchwała Rady Komisarzy Ludowych nr 336 z 26 marca 1943.; marszałek lotnictwaUchwała Rady Komisarzy Ludowych z 3 sierpnia 1943.; główny marszałek lotnictwaUchwała Rady Komisarzy Ludowych z 19 sierpnia 1944..

Odznaczenia Order Lenina – dwukrotnie (1940, 1941) Order Czerwonego Sztandaru – trzykrotnie (1939, 1944, 1949) Order Suworowa I klasy – trzykrotnie (1943, 1945, 1945) Order Czerwonej Gwiazdy (1968) Medal „Za Odwagę” (1967) Medal „Partyzantowi Wojny Ojczyźnianej” I stopnia (1943) Medal „Za obronę Moskwy” (1944) Medal „Za obronę Stalingradu” (1944) Medal „Za zdobycie Królewca” (1945) Medal „Za zdobycie Berlina” (1945) Medal „Za zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” (1945) Order Suche Batora (Mongolia) Order Czerwonego Sztandaru (Mongolia) Order Zasług Bojowych (Mongolia) Order Krzyża Grunwaldu I klasy (Polska) I inne

W fikcji Jedna z postaci trzech powieści Wiktora Suworowa, tj. Kontroli, Wyboru i Żmijojada, Aleksander Chołowanow, jest wzorowany na Gołowanowie, podobnie jak sama Kontrola na owych nieformalnych organach, w których pod bokiem Stalina pracował.

Przypisy

Bibliografia

Mała Encyklopedia Wojskowa, t. I, Wyd. MON, Warszawa 1971 Encyklopedia II wojny światowej, Wyd. MON, Warszawa 1975 W. Jegorszyn – Feldmarszałkowie i marszałkowie, Moskwa 2000 K. Zalesskij – Imperium Stalina. Biograficzny słownik encyklopedyczny, Moskwa 2000 Radziecka Encyklopedia Wojskowa, t. 1, Moskwa Wielka Encyklopedia Radziecka, t. 7, s. 21, Moskwa 1969-1978 Wojskowy słownik encyklopedyczny, Moskwa 1986

Kategoria:Odznaczeni Medalem „Partyzantowi Wojny Ojczyźnianej”

Kategoria:Absolwenci Wojskowej Akademii Sztabu Generalnego Sił Zbrojnych ZSRR im. K.J. Woroszyłowa Kategoria:Cudzoziemcy odznaczeni Orderem Krzyża Grunwaldu I klasy Kategoria:Czerwoni (wojna domowa w Rosji) Kategoria:Deputowani do Rady Najwyższej ZSRR Kategoria:Funkcjonariusze NKWD Kategoria:Główni marszałkowie lotnictwa Sił Zbrojnych ZSRR Kategoria:Lotnicy II wojny światowej Kategoria:Ludzie urodzeni w Niżnym Nowogrodzie Kategoria:Ochroniarze Kategoria:Odznaczeni Medalem „Za zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” Kategoria:Odznaczeni Orderem Czerwonego Sztandaru (Mongolia) Kategoria:Odznaczeni Orderem Czerwonego Sztandaru Kategoria:Odznaczeni Orderem Czerwonej Gwiazdy Kategoria:Odznaczeni Orderem Lenina Kategoria:Odznaczeni Orderem Suche Batora Kategoria:Odznaczeni Orderem Suworowa Kategoria:Piloci bombowi Kategoria:Radzieccy lotnicy wojskowi Kategoria:Radzieccy żołnierze II wojny światowej Kategoria:Urodzeni w 1904 Kategoria:Zmarli w 1975