Dewiza heraldyczna – krótka, najczęściej łacińska sentencja - choć spotkać można i dewizy w językach narodowych - przekazująca ogólną mądrość, wyraźnie nawiązująca do ideologii rycerskiej i szlacheckiej.
Dewizy umieszczano zazwyczaj na wstęgach znajdujących się pod tarczą herbową, lub na postumencie trzymaczy. Jeśli w herbie występowały trzymacze bez postumentu, mogły one trzymać wstęgę z dewizą na przykład w szponach tylnych łap. Dewiza również stanowiła udostojnienie herbu, dlatego też rzadko spotykana jest w heraldyce polskiej przed wiekiem XVIII, a popularność zyskuje dopiero w czasach porozbiorowych. W czasach najnowszych, dewizy często spotykamy w herbach państwowych, zwłaszcza państw młodych, np. afrykańskich.
W herbach szkockich rodzin należących do klanów spotyka się podwójne dewizy - umieszczone nad hełmem to zawołanie wojenne klanu, zwykle w języku gaelickim, zaś poniżej tarczy jest zwykła dewiza herbowa.
Dewizy herbowe rodów polskich
Obejmuje również nobilitacje galicyjskie i rodziny uszlachcone przez zaborców
A cruce salus – hrabiowie Szeptyccy h. własnego A magnis ad maiora – baronowie Moysa h. własnego Absequio et candore – Münnichowie h. własnego Ages – hrabiowie Uruscy h. Sas odmienny Allas armas – Marassé h. własnego Amor patriae nostra lex – hrabiowie Krasińscy h. Ślepowron odmienny, hrabiowie Szlubowscy h. Ślepowron Astra peti – hrabiowie Wodziccy h. Leliwa odmienna Avorum respice mores – hrabiowie Ledóchowscy h. Szaława Bądź co bądź – książęta Czartoryscy h. Pogoń Beatus qui utilis – Christiani h. Jarosław Bóg nam radzi – książęta Radziwiłłowie h. Trąby Bonum adipisti – baronowie Chłapowscy h. Dryja Candide et recte – hrabiowie Przeździeccy h. Roch III Cnota tylko jest szlachectwem – Bukowieccy h. Drogosław Coelestium in ira tutor – hrabiowie Radolińscy h. Leszczyc Cogita tum age – baronowie Mosch h. własnego Constanter pro Deo et patria – baronowie Pukalscy h. własnego Constantia et zelo – hrabiowie Pahlenowie h. własnego Crux mihi certa salus – hrabiowie Czarneccy h. Prus III Cum Deo – Sahankowie h. własnego Defensor fidei et patriae – hrabiowie Miączyńscy h. Suchekomnaty Dei servus sum – hrabiowie Ostrowscy h. Rawicz Deo auxiliante – baronowie Romaszkanowie h. własnego Deo duce – Politkowscy h. własnego Deo providente – Dietzowie h. własnego Deum cole, regem serva – Wołowscy h. Bawół II Ducit alit salvet – Tomarowie h. własnego Dulce est pro patria mori – hrabiowie Wolańscy h. Przyjaciel Dum spiro spero – Chomętowscy h. Bończa Durum patientia frango – hrabiowie Mierowie h. własnego Ehre Pflicht – Kasperowscy h. własnego Et arma pro cruce – hrabiowie Pusłowscy h. Szeliga odmienna Fide et perseverantia – baronowie Possinger h. własnego Fide patria, fide aucta – Kilianowie h. własnego Flamans pro recto – Lanckorońscy h. Zadora Frangas non flectat – hrabiowie Wielopolscy, margrabiowie Gonzaga-Myszkowscy h. Starykoń Frangitur nec flectatur – hrabiowie Mielżyńscy h. Nowina Fruchtlos und treu – Szeparowiczowie h. własnego Für Recht und Wahrheit – baronowie Schindlerowie h. własnego Hoc me glorifico – Kreutzowie h. własnego Honeste et publice – baronowie Ike h. Duninowski Honor et patria – hrabiowie Bielińscy h. Szeliga Humanitate dignitas – Kallirowie h. własnego In Deo spero – hrabiowie Krokowscy h. własnego In hoc signo vinces – O'Donellowie h. własnego In veritate victoria – baronowie Szymonowiczowie h. własnego Industriae et fidelitatis fructus – baronowie Kapri h. własnego Infrigit solido – hrabiowie Lasoccy h. Dołęga Integritate – Breuerowie h. własnego Integritate et caritate – Rozstoccy h. własnego Jure suo – Podhorscy h. własnego Khatsharisi – Teodorowiczowie h. Serce Labor – baronowie Kronenbergowie h. Strugi Labor omnia vincit – Mojchowie h. Labor Labore virtus, virtute gloria – hrabiowie Potuliccy h. Grzymała Lex et labor – Rzempołuscy h. Prawomir Meliori lubenter cedere – baronowie Lewińscy h. własnego Mors melior macula – hrabiowie Platerowie h. własnego Nec aspera terrent – Halbanowie h. własnego, hrabiowie Tyszkiewiczowie h. Leliwa Nec timide, nec tumide – hrabiowie Maltzan h. własnego Nemini praedae simus – hrabiowie Krasińscy h. Ślepowron odmienny Nescia fallere vita – Garszyńscy h. Gorawin Ni jamais, ni toujours – Renardowie h. własnego Nihil sine labore – baronowie Summerowie h. własnego Nil conscire sibi – książęta Lubomirscy h. Szreniawa Nil desperandum – hrabiowie Gurowscy h. Wczele Nisi Dominus frustra – panowie Kochańscy h. Lubicz Noli me tangere – baronowie Radoszewscy h. Oksza Omne trinum perfectum – Borchowie h. własnego Omnia ad honorem – hrabiowie Dunin-Borkowscy h. Łabędź Omnia labore – Blochowie h. własnego Omnia sub ictu cadent – hrabiowie Grabowscy h. Topór Omnibus in rebus assidue – Schlesinger h. własnego[Vavrinek, Praha 2015, tom 19] Patriae impendere vitam – hrabiowie de Riviere d'Aerschot - Załuscy h. Junosza Patriam versus – książęta Lubomirscy h. Szreniawa, hrabiowie Stadniccy h. Szreniawa Paulatim summa petuntur – baronowie Kochanowscy h. własnego Per aldua ad alta – baronowie Budwińscy h. własnego Per Deum pro patria – hrabiowie Brzozowscy h. Belina Plus penser que dire – hrabiowie Taczanowscy h. Jastrzębiec Po trzy na gałąź – panowie Gryfici-Świebodzice Pracą i prawdą – baronowie Goetz h. własnego Pro Deo et principe – baronowie Heniksteinowie h. własnego Pro patria et fide – hrabiowie Wiśniewscy h. Prus I Pro rege et patria – Korytowscy h. Mora Providentia et virtute – Sawiccy h. Nowina Qui Lescynsciorum genus ignorat, Poloniae ignorat – hrabiowie Leszczyńscy h. Wieniawa Quo via virtutis – hrabiowie Rzewuscy h. Krzywda Quorescumque cadunt stat linea recta – książęta de Ligne h. własnego Recte et fortiter – hrabiowie Batowscy h. Trzy Zęby, hrabiowie Husarzewscy h. własnego Rectitudine sto – Arndtowie h. Puchacz Salus per Christum – Younga h. własnego Sanguine et virtute – Kreutzowie h. własnego Sapere aude – baronowie Neumannowie h. własnego Sapere auso – hrabiowie Konarscy h. Gryf Sapienter et audacter – baronowie Frenklowie h. własnego, Lascy h. własnego Scutum intra Scuto - Potoccy h. Janina Scutum opponebat scuto – hrabiowie Potoccy h. Pilawa Semper candide – Cichorscy h. Prawość Semper honeste – Betlejowie h. Jaślin Semper immota fide – hrabiowie Pruszyńscy h. Rawicz Semper melior – baronowie Czetsch h. własnego Semper recte – hrabiowie Skórzewscy h. Drogosław Semper recte progreditur via – hrabiowie Bielińscy h. Junosza, hrabiowie Borkowscy h. Junosza Serviendo guberno – O'Rourke h. własnego Si Deus nobiscum quis contra nos – Dąbrowscy h. Dąbrowski, hrabiowie Dąbrowscy h. Dąbrowski odmienny Simplices sed audaces – hrabiowie Łosiowie h. Dąbrowa Sto rectitudine – hrabiowie Walewscy h. Kolumna Suaviter in modo, fortiter in re – hrabiowie Kossakowscy h. Ślepowron Tendit at ardua virtus – hrabiowie Rzyszczewscy h. Pobóg Tendite ad astra viri – hrabiowie Tarnowscy h. Leliwa Tegit et protegit – hrabiowie Kaszowscy h. Janina Terrasse – Baudouin de Courtenay To mniey boli – hrabiowie Zamoyscy herbu Jelita Triumpho morte tam vita – Alan h. własnego Unguibus et rostro contra hostem armati – hrabiowie Koziebrodzcy h. Jastrzębiec Usque ad divisionem animae – hrabiowie Orłowscy h. Lubicz Usque ad finem – Iwiccy h. Kuszaba Vaillance et loyaute – hrabiowie Krasińscy h. Ślepowron odmienny Victorious – O'Rourke h. własnego Viel Feind, viel Ehr – Rydygierowie h. własnego Virtute duce – baronowie Asch h. własnego Virtute duce, comite fortuna – Szlachtowscy h. własnego Virtute et labore – Czochronowie h. własnego Vitam impendere vero – hrabiowie Raczyńscy h. Nałęcz Vitam patriae, honorem nemini – hrabiowie Hutten-Czapscy h. Leliwa odmienny Wahr und treu – baronowie Wohlfartowie h. własnego Z przekonania – książęta Sanguszkowie h. Pogoń Z rodu cnota, z cnoty ród – hrabiowie Miączyńscy h. Suchekomnaty
Przypisy
Kategoria:Elementy herbowe