Zamek w Międzygórzu – ruiny zamku królewskiego z połowy XIV wieku, usytuowane we wsi Międzygórz w województwie świętokrzyskim, na prawym brzegu doliny Opatówki. Zamek, przebudowany w XVI i XVII wieku, został zniszczony w czasie potopu szwedzkiego, później odbudowany. Ostatecznie został wysadzony w powietrze w XIX wieku.
Historia Teren, na którym zbudowano zamek, należał do majątku królewskiego. Około 2. połowy XIV w. król Kazimierz Wielki rozpoczął wznoszenie zamku królewskiegoM. Gosztyła, M. Proksa, Zamki Polski południowo-wschodniej, Przemyśl 1997, s. 76-78. W 1370 roku król Kazimierz przekazał zamek wraz z wsią Międzygórz swojemu synowi z nieprawego łoża Janowi herbu Topór piszącemu się Zaklika, późniejszemu kanclerzowi koronnemu. Później własność jego synów Jana i Zakliki piszących się z Międzygórza oraz ich siostry Katarzyny. Przez prawie cały XV wiek w rękach rodu Zaklików, którzy zaczęli nazywać się Międzygórskimi. Po Jakubie Zaklice, około 1499 zamek odziedziczył jego syn Hieronim Zaklika. On to mieszkając w Czyżowie i Wojsławicach, przed 1508 rokiem sprzedał Międzygórz Mikołajowi Kijańskiemu herbu Strzemię. Około 1578 roku własność Stanisława Niedrwickiego herbu Ogończyk, a po nim jego syn Andrzej Niedrwicki, podkomorzy ziemi sanockiej i potem kasztelan połaniecki. W XVII wieku jako właścicielka zamku występuje Anna z Lubomirskich Sapiehowa. W 1793 roku zamek był opisany jako opuszczony i niezamieszkały. W tym czasie zamek pozostawał własnością W. Potockiego, który w tym samym roku odstąpił go Wojciechowi Jawornickiemu herbu Gozdawa. Do 1845 roku pozostawał w rękach Jawornickich. Według rodzinnej legendy jeden z rodu Jawornickich wysadził jego pozostałości w powietrze (podobna historia dotyczy zamku w Ossolinie). W 1845 majątek z ruinami kupił Franciszek Dutreppi. W 1892 r. dobra, na terenie których leżał zamek, zostały podzielone i odtąd należały do Mieczysława Cichowskiego, którego spadkobiercy byli właścicielami folwarku Międzygórz do 1944 r.
Architektura Zamek gotycki Zamek zbudowano na cyplu Góry Zamkowej o wysokości względnej 17 metrów, wrzynającym się w dolinę rzeczki Opatówki vel Łukawki. Od reszty wzniesienia cypel odcinała fosa. Prawdopodobnie już w XIV wieku była to budowla na rzucie prostokąta, być może w obrysie takim jak mury obwodowe zamku z XVI w. Zamek zbudowano z kamienia łamanego z wykorzystaniem cegły. Wjazd do zamku prawdopodobnie znajdował się od strony południowo-wschodniej przez most nad fosą, a następnie przez bramę w murze w skrzydle południowo-zachodnim. Nie jest wykluczone, że wjazd mógł prowadzić przez wieżę bramną.
Zamek Renesansowy W drugiej połowie XVI w., zapewne z fundacji Stanisława Niedrzwickiego herbu Ogończyk, przypuszczalnie na murach średniowiecznych wzniesiono renesansowy zamek na rzucie prostokąta o powierzchni ok. 1100 m². Była to zapewne budowla mająca trzy skrzydła, dwukondygnacyjna, podpiwniczona. Być może zamek zdobił mur attykowy. Całość zabudowań cechowała się regularnym kształtem.
W XVII w. nastąpiła przebudowa zamku. Podczas potopu szwedzkiego w 1656 r. zamek został uszkodzony przez wojska szwedzkie. Prawdopodobnie obiekt później został odbudowany i był użytkowany do XVIII wieku.
Stan obecny Do dzisiaj zachowały się ślady murów obwodowych zamku oraz fragmenty ścian budynków mieszkalnych do wysokości pierwszej kondygnacji. Budynki noszą ślady tynków. Pod budynkami zachowane są zagruzowane piwnice. W poziomie przyziemia zachowane strzelnice, przesklepione odcinkowo, a ponad nimi fragmenty prostokątnych otworów okiennych w rozglifionych, przesklepionych wnękach.
Przypisy
Bibliografia M. Gosztyła, M. Proksa, Zamki Polski południowo-wschodniej, Przemyśl 1997, s. 76-78 J. Fijałkowski, Zamek w Międzygórzu Opatowskim - surowce skalne użyte w budowie murów, [w:] Informator Towarzystwa Przyjaciół Górnictwa i Hutnictwa Przemysłu Staropolskiego, Kielce 1979, s. 18-32
Kategoria:Architektura I Rzeczypospolitej (województwo sandomierskie) Kategoria:Zamki Małopolski Zamek w Międzygórzu Kategoria:Zamki w województwie świętokrzyskim Kategoria:Ruiny zamków w Polsce Kategoria:Zabytki w powiecie opatowskim Kategoria:Fundacje świeckie Kazimierza III Wielkiego Kategoria:Obiekty zniszczone w czasie wojny polsko-szwedzkiej 1655–1660