Krążowniki liniowe typu Renown – seria dwóch brytyjskich krążowników liniowych, noszących nazwy „Renown” i „Repulse”, wybudowanych dla Royal Navy w czasie I wojny światowej, pozostających w służbie w okresie międzywojennym i uczestniczących w działaniach II wojny światowej.
Wybudowane w latach 1915–1916 z inspiracji admirała Johna Fishera, zostały zaprojektowane według jego wskazań przez Głównego Konstruktora Admiralicji, sir . Wodowanie „Renowna” odbyło się 4 marca 1916 roku, „Repulse” spłynął z pochylni wcześniej, 8 stycznia. Oba weszły do służby wkrótce po bitwie jutlandzkiej, która obnażyła braki konstrukcyjne tej klasy okrętów. Podczas I wojny światowej jedynie „Repulse” miał okazję do starcia z przeciwnikiem, podczas II bitwy koło Helgolandu 17 listopada 1917 roku. W okresie dwudziestolecia międzywojennego obie jednostki były poddawane wielu modyfikacjom, co przyniosło im żartobliwe nazwy „Repair” i „Refit” („Naprawa” i „Przeróbka”). Obie były też wykorzystywane w celach reprezentacyjnych: „Repulse” towarzyszył „Hoodowi” w wokółziemskim rejsie w latach 1923–1924, „Renown” kilkakrotnie służył jako jacht rodziny królewskiej w jej zamorskich podróżach.
Krążowniki liniowe typu Renown wzięły czynny udział w działaniach morskich II wojny światowej. Oba uczestniczyły w poszukiwaniach niemieckiego pancernika kieszonkowego „Admiral Graf Spee” w 1939 roku, kampanii norweskiej oraz pościgu za „Bismarckiem”. Pod koniec 1941 roku „Repulse” został wysłany na Daleki Wschód, gdzie wraz z pancernikiem „Prince of Wales” utworzył Force Z, mający w zamyśle powstrzymać japoński ekspansjonizm w rejonie Azji Południowo-Wschodniej. 10 grudnia 1941 roku został zatopiony przez japońskie samoloty bombowo-torpedowe w bitwie pod Kuantanem. „Renown” operował na wodach europejskich, w składzie Home Fleet oraz . Wziął udział w bitwie koło przylądka Spartivento, osłonie kilku konwojów arktycznych i wsparciu operacji Torch. W 1944 roku został przydzielony do Floty Wschodniej na Oceanie Indyjskim, gdzie działał przeciwko Japończykom. W 1945 roku powrócił na wody macierzyste i został skierowany na remont, a po zakończeniu wojny przesunięty do rezerwy. W 1948 roku sprzedano go na złom.
Projektowanie i budowa thumb|left|Lord Fisher około 1915 r. W programach rozbudowy Royal Navy na lata budżetowe 1913 i 1914 przewidziano między innymi budowę ośmiu pancerników typu Revenge, których głównym uzbrojeniem artyleryjskim miało być osiem dział BL 15 inch Mk I kalibru 381 mm (15 cali). Trzy ostatnie miały być nieco zmodyfikowane w stosunku do wcześniejszych pięciu. Wkrótce po wybuchu I wojny światowej, 26 sierpnia 1914 roku, anulowano zamówienie na jeden z nich, o planowanej nazwie „Resistance”, zaś budowę dwóch kolejnych, mających nosić nazwy „Renown” i „Repulse”, wstrzymano. Pod koniec tegoż roku admirał John Fisher, pełniący wówczas funkcję pierwszego lorda morskiego brytyjskiej Admiralicji, zaproponował użycie zgromadzonych materiałów do konstrukcji dwóch okrętów promowanej przez niego klasy krążowników liniowych. Przedstawił Głównemu Konstruktorowi Admiralicji, sir Eustace’owi d’Eyncourtowi, swoje wymagania co do specyfikacji nowych jednostek, a ten przygotował 19 grudnia wstępny projekt, oznaczony jako „Rhadamantus”. Przedstawiał on okręt o wyporności 18 750 ton angielskich (ts), długości przekraczającej 192 m, mocy siłowni 105 000 shp nadającej prędkość maksymalną 32 węzłów, uzbrojony w cztery działa kal. 381 mm w dwóch dwudziałowych wieżach oraz 20 dział kal. 102 mm.
Jeszcze tego samego dnia admirał Fisher zażądał zmian w projekcie, w tym dodania trzeciej wieży dział 15-calowych, w superpozycji na dziobie, dwóch podwodnych wyrzutni torpedowych oraz możliwości przewożenia na pokładzie i stawiania min morskich (tę ostatnią zarzucono po odejściu Fischera ze stanowiska). 21 grudnia kalkulacje nowego projektu były gotowe. W związku z wprowadzonymi modyfikacjami wyporność wzrosła do 25 750 ts, a długość przekroczyła 228 m. Aby zachować wymaganą prędkość maksymalną, należało zastosować siłownię o większej mocy, ale jej dokładna planowana wartość nie jest znana. Budowa dwóch okrętów według przedstawionego wstępnego projektu została zatwierdzona przez rząd 28 grudnia 1914 roku, częściowo pod wrażeniem sukcesu starszych krążowników liniowych w bitwie koło Falklandów. Szczegółowe plany okrętów zostały przygotowane w ciągu następnych tygodni i oficjalnie zatwierdzone przez Radę Admiralicji 22 kwietnia 1915 roku.
Plany Admiralicji przewidywały wykorzystanie wcześniejszych kontraktów na budowę dwóch pancerników typu Revenge, zawartych ze stoczniami Fairfield w Govan oraz Palmers w Greenock, z zachowaniem ich nazw. Wkrótce okazało się jednak, że Palmers nie dysponuje pochylnią o wystarczających rozmiarach. W związku z tym kontrakt na budowę przeniesiono do stoczni John Brown & Co. w Clydebank. Już 29 grudnia lord Fisher spotkał się z przedstawicielami stoczni w sprawie jak najszybszego prowadzenia prac, aby zakończyć budowę w ciągu 15 miesięcy od dnia złożenia zamówienia (30 grudnia 1914 roku). Stępki pod obydwa krążowniki położono uroczyście 25 stycznia 1915 roku, w 74. urodziny Fishera. Formalne kontrakty zostały przedstawione stoczniom przez Admiralicję dopiero 10 marca 1915 roku.
Prace stoczniowe postępowały bez większych przeszkód. W kwietniu zdecydowano, że dla zaoszczędzenia masy i czasu, pokłady zewnętrzne nie zostaną pokryte drewnem. W lipcu, zgodnie z dotychczasowymi, nie najlepszymi doświadczeniami z ich stosowania, ostatecznie zrezygnowano z instalacji sieci przeciwtorpedowych. Zmniejszono również liczbę dział kal. 102 mm do 17. Aby nie komplikować budowy, konstruktorzy powstrzymali się od wprowadzania w jej trakcie większych zmian projektowych (między innymi zarzucono pomysł pogrubienia wzdłużnych grodzi przeciwtorpedowych) i wodowanie „Repulse” nastąpiło 8 stycznia, a „Renowna” 4 marca 1916 roku. Także prace wyposażeniowe toczyły się niemal zgodnie z harmonogramem, chociaż stoczniom nie udało się dotrzymać 15-miesięcznego terminu. Pod koniec lata 1916 roku obie jednostki zostały ukończone i w sierpniu oraz wrześniu przeszły próby prędkości oraz artyleryjskie na mili pomiarowej Arran. Wkrótce ich przednie kominy zostały podwyższone o sześć stóp (ok. 1,8 m), by zmniejszyć zadymianie pomostu podczas pływania z wiatrem. Za daty wejścia okrętów do służby przyjmuje się: 18 sierpnia 1916 roku dla „Repulse” i 20 września tegoż roku dla „Renowna”. Koszty budowy „Renowna” wyniosły 2 962 578, „Repulse” 2 627 401 funtów szterlingów.
Opis konstrukcji Charakterystyka ogólna thumb|Rzut boczny „Repulse” według stanu na 1919 r. Kadłuby krążowników liniowych typu Renown były zbudowane metodą nitowania z wykorzystaniem wzdłużno-poprzecznego układu wiązań, wykonanych ze stali o podwyższonej wytrzymałości na rozciąganie (High Tensile – HT). Grodzie dzieliły je na 18 przedziałów wodoszczelnych, podwójne dno chroniło niemal całą długość okrętu. Długość całkowita „Renowna” wynosiła 242,21 m, długość między pionami 228,8 m, szerokość maksymalna 27,49 m, dla „Repulse” wartości te wynosiły odpowiednio 242,23 m, 228,77 m oraz 27,39 m, przy projektowanych wymiarach 242,17 m, 228,75 m oraz 27,45 m. Na konstrukcyjnej linii wodnej obie jednostki miały długość 240 m (niektóre źródła podają nieco inne wymiary, według jednego z nich „Renown” miał długość całkowitą 242,3 m, a „Repulse” 242,7 m).
Według ostatecznego projektu wyporność normalna (konstrukcyjna) okrętów miała wynosić 26 500 ts, po wprowadzonych w trakcie budowy zmianach 26 787 ts, jej faktyczna wartość dla „Renowna” w chwili wejścia do służby to 27 420 ts, a dla „Repulse” 26 584 ts. Faktyczne wartości wyporności pełnej to odpowiednio 32 220 ts i 31 592 ts przy projektowanej 30 100 ts. Także tutaj niektóre źródła podają nieco inne wartości. Zanurzenie przy projektowanej wyporności konstrukcyjnej miało wynosić od 7,63 m na dziobie do 7,93 m na rufie. Ponieważ dla oszczędności wagowych pokładów zewnętrznych nie pokryto drewnem, na niektórych powierzchniach w ciągach komunikacyjnych zastosowano ryflowanie dla zapobieżenia poślizgom, a pomieszczenia załogi pod pokładem otrzymały dodatkową otulinę, chroniącą przed nadmiernym przegrzaniem. Okręty otrzymały dwa trójnożne maszty, na szczycie przedniego – fokmasztu – umieszczono stanowisko kierowania ogniem artyleryjskim, obserwacyjne oraz dalmierze.
Według projektu załoga krążowników w czasie pokoju miała liczyć 953 oficerów, podoficerów i marynarzy, etat wojenny przewidywał jej wzrost do 1043 osób, zaś w razie pełnienia funkcji jednostki flagowej o kolejnych 14 marynarzyА.В. Дашьян: Линейные крейсера «Ринаун» и «Рипалс». s. 7.. Faktycznie po wejściu do służby liczebność załogi przekroczyła 1180 oficerów, podoficerów i marynarzy, a wraz z kolejnymi modyfikacjami i przezbrojeniami, zwłaszcza wzmacnianiem uzbrojenia przeciwlotniczego, wzrastała. „Repulse” w chwili zatopienia miał na pokładzie 1309 osób, załoga „Renowna” liczyła w 1939 roku 1200 osób, zaś pod koniec II wojny światowej 1433 ludzi.
Jak wszystkie brytyjskie krążowniki liniowe, także jednostki typu Renown miały niedostateczne opancerzenie, zarówno poziome jak i pionowe. Były też przy swej wielkości wyraźnie niedozbrojone, dysponując jedynie sześcioma działami artylerii głównej. Duża długość kadłubów spowodowała ich niedostateczną wytrzymałość wzdłużną, czemu starano się zaradzić, wzmacniając je w trakcie kolejnych remontów. W trakcie żeglugi na wzburzonym morzu pokład rufowy był silnie zalewany, zaś przy dużych prędkościach powstawały wibracje, utrudniające celowanie. Mocną stroną krążowników był układ napędowy i niezłe, pomimo mankamentów, własności żeglugowe.
Urządzenia napędowe Układ siłowni krążowników liniowych typu Renown był w zasadzie zmodyfikowanym powtórzeniem urządzeń zastosowanych na „Tigerze”. Napęd stanowiły cztery (dwa zdwojone) zespoły turbin parowych systemu Brown-Curtis, produkowanych w Wielkiej Brytanii na amerykańskiej licencji. Miały one większą sprawność przy niższej masie w porównaniu z wcześniej używanymi turbinami systemu . Każdy zespół składał się z turbiny wysokiego i turbiny niskiego ciśnienia. Były one umieszczone w dwóch położonych obok siebie na śródokręciu i przedzielonych wzdłużną grodzią wodoszczelną przedziałach maszynowni, których długość wynosiła 19,52 m. Za maszynowniami znajdowały się pomieszczenia skraplaczy, długości 14,03 m. W każdym znajdowały się dwa kondensatory główne, kondensator pomocniczy oraz oprzyrządowanie dodatkowe.
Zespoły turbin poruszały bezpośrednio (bez przekładni redukcyjnych) cztery wały napędowe z trójłopatowymi śrubami o średnicy 4,12 m, przy czym turbiny niskiego ciśnienia poruszały wały wewnętrzne, zaś wysokiego ciśnienia zewnętrzne. Łączna moc układu na wałach wynosiła 112 000 shp przy 275 obrotach na minutę (do 120 000 shp z przeforsowaniem), co według projektu miało zapewnić prędkość maksymalną 31,5 węzła. Na próbach prędkości, przeprowadzonych jesienią 1916 roku na mili pomiarowej Arran, „Renown” uzyskał prędkość maksymalną 32,58 węzła przy zmierzonej mocy 126 300 shp i wyporności 27 900 ts, zaś „Repulse” 31,73 węzła przy mocy 118 913 shp i zmierzonej wyporności 29 900 ts.