Uniwersytet Palackiego w Ołomuńcu (, skrótowo UP) – publiczny uniwersytet w Ołomuńcu w Czechach, najstarszy uniwersytet na Morawach i drugi najstarszy uniwersytet w Czechach po Uniwersytecie Karola. Jego tradycja sięga 1573 roku, gdy kolegium jezuickie w Ołomuńcu otrzymało prawa uniwersyteckie. Współczesny uniwersytet został reaktywowany w 1946 roku i otrzymał nazwę od Františka Palackiego, czeskiego historyka i polityka.
Uniwersytet należy do największych czeskich uczelni publicznych. Składa się z ośmiu wydziałów i prowadzi kształcenie w zakresie nauk humanistycznych, społecznych, teologicznych, prawnych, medycznych, przyrodniczych, pedagogicznych, nauk o kulturze fizycznej i nauk o zdrowiu. W 2024 roku oferował 1071 akredytowanych programów studiów, z czego 206 w językach innych niż czeski.
Historia Początki jezuickie Początki uczelni wiążą się z działalnością jezuitów w Ołomuńcu. 22 grudnia 1573 roku kolegium jezuickie uzyskało od cesarza Maksymiliana II prawa równe innym europejskim uniwersytetom. Początkowo uczelnia składała się z dwóch wydziałów: teologicznego i filozoficznego. Założenie uniwersytetu było częścią szerszej polityki rekatolizacji Moraw w okresie kontrreformacji.
W czasie czeskiego powstania stanowego i początków wojny trzydziestoletniej działalność uniwersytetu została przerwana; jezuici opuścili Ołomuniec, a uczelnia wznowiła działalność po ich powrocie.
Reformy habsburskie i XIX wiek W XVIII wieku uczelnia została objęta reformami państwa habsburskiego. W 1778 roku przeniesiono ją do Brna, jednak w 1782 roku wróciła do Ołomuńca już jako liceum. W 1827 roku cesarz Franciszek I ponownie podniósł ją do rangi uniwersytetu, nadając jej nazwę Františkova univerzita, czyli Uniwersytet Franciszka.
W 1860 roku cesarz Franciszek Józef I zlikwidował większość uniwersytetu; kontynuację zachował przede wszystkim wydział teologiczny. Tradycja dawnego uniwersytetu ołomunieckiego została jednak utrzymana, między innymi przez działalność teologiczną i biblioteczną.
Reaktywacja po II wojnie światowej Uniwersytet został reaktywowany 21 lutego 1946 roku ustawą Tymczasowego Zgromadzenia Narodowego Czechosłowacji. Otrzymał nazwę Uniwersytetu Palackiego, na cześć Františka Palackiego. Po reaktywacji obejmował cztery wydziały: teologiczny, lekarski, filozoficzny i pedagogiczny.
W kolejnych dekadach struktura uczelni była stopniowo rozbudowywana. Wydział Nauk Przyrodniczych powstał w 1958 roku, Wydział Kultury Fizycznej w 1991 roku, Wydział Prawa został odtworzony po 1989 roku, a Wydział Nauk Zdrowotnych powstał w 2008 roku.
Struktura Uniwersytet Palackiego składa się z ośmiu wydziałów: Cyrylo-Metodiański Wydział Teologiczny (); Wydział Lekarski i Stomatologiczny (); Wydział Filozoficzny (); Wydział Nauk Przyrodniczych (); Wydział Pedagogiczny (); Wydział Kultury Fizycznej (); Wydział Prawa (); Wydział Nauk Zdrowotnych ().
Jednostkami uniwersytetu są także rektorat, biblioteka, wydawnictwo uniwersyteckie, centrum komputerowe, akademickie centrum sportowe, centrum zakwaterowania i wyżywienia, park naukowo-technologiczny oraz inne jednostki ogólnouniwersyteckie.
Działalność naukowa Uniwersytet prowadzi badania w wielu dziedzinach, od nauk humanistycznych i społecznych po medycynę, nauki przyrodnicze, prawo, teologię i nauki o zdrowiu. Ważną jednostką badawczą uczelni jest Czech Advanced Technology and Research Institute (CATRIN), utworzony jako instytut uniwersytecki przez integrację zespołów badawczych zajmujących się biotechnologią, nanotechnologiami, nowymi materiałami, biomedicyną i badaniami roślin.
Uczelnia prowadzi również działalność popularyzatorską i organizuje wydarzenia naukowe adresowane do społeczności akademickiej, szkół i mieszkańców regionu. W strukturze uniwersytetu funkcjonuje między innymi park naukowo-technologiczny oraz centrum transferu wiedzy i technologii.
Współpraca międzynarodowa Uniwersytet Palackiego uczestniczy w programach mobilności akademickiej i współpracy międzynarodowej. Jest członkiem European University Association oraz sieci Aurora, zrzeszającej europejskie uniwersytety ukierunkowane na odpowiedzialność społeczną i zrównoważony rozwój.
Władze Rektorem Uniwersytetu Palackiego jest doc. JUDr. Michael Kohajda, Ph.D. Funkcję objął 1 maja 2025 roku, zastępując prof. Martina Procházkę. Jego kadencja ma trwać do 30 kwietnia 2029 roku.
Siedziba i kampus Główna siedziba uniwersytetu znajduje się przy ulicy Křížkovského 511/8 w Ołomuńcu. Jednostki uczelni są rozmieszczone w różnych częściach miasta, w tym w historycznym centrum Ołomuńca. Ważnym elementem uniwersyteckiej infrastruktury są budynki wydziałowe, biblioteki, obiekty sportowe oraz miejsca związane z życiem studenckim.
Znani absolwenci i osoby związane z uczelnią
Wśród znanych absolwentów i osób związanych z historycznym uniwersytetem ołomunieckim oraz współczesnym Uniwersytetem Palackiego wymieniani są między innymi: Jan Sarkander – duchowny katolicki, święty Kościoła katolickiego, student filozofii w Ołomuńcu w latach 1597–1600; John Ogilvie – szkocki jezuita i męczennik, kształcony między innymi w Ołomuńcu; Wenceslaus Pantaleon Kirwitzer – astronom i misjonarz jezuicki, działający później w Chinach; Karel Slavíček – jezuita, matematyk, muzyk, sinolog i autor dokładnej mapy Pekinu; Gregor Mendel – przyrodnik, twórca podstaw genetyki, student Wydziału Filozoficznego w Ołomuńcu; Alois Musil – teolog, orientalista, podróżnik i arabista; Josef Jařab – literaturoznawca, amerykanista, pierwszy rektor Uniwersytetu Palackiego po 1989 roku; Jindřich Štreit – fotograf, absolwent Wydziału Pedagogicznego; Emil Viklický – pianista jazzowy i kompozytor, absolwent matematyki numerycznej na Wydziale Nauk Przyrodniczych; Jiří Bártek – biolog molekularny, absolwent Wydziału Lekarskiego i Stomatologicznego; Jiří Pavlica – skrzypek, kompozytor i lider zespołu Hradišťan, absolwent Wydziału Filozoficznego; Helena Suková – tenisistka i psycholożka, absolwentka psychologii na Wydziale Filozoficznym; Bohdan Pomahač – chirurg plastyczny, absolwent Wydziału Lekarskiego i Stomatologicznego, znany z pionierskich przeszczepów twarzy; Radek Zbořil – chemik, badacz nanomateriałów i technologii zaawansowanych.
Zobacz też Ołomuniec Uniwersytet Karola František Palacký Historica Olomucensia Acta Iuridica Olomucensia
Przypisy
Linki zewnętrzne Oficjalna strona Uniwersytetu Palackiego Historia Uniwersytetu Palackiego Wydziały Uniwersytetu Palackiego Broszura Eminent Alumni
Kategoria:Uczelnie w Czechach Kategoria:Ołomuniec