Rogneda

Rogneda, Gorysława, Anastazja (ros. – Рогнеда Рогволодовна, Горислава, Анастасия; białorus. – Рагнеда Рагвалодаўна, Гарыслава, Анастасія) – kniaziówna połocka, córka księcia Rogwołoda, jedna z żon Wielkiego Księcia Kijowskiego Włodzimierza. Dawniej przyjmowano, że miała z Włodzimierzem synów Iziasława, Jarosława Mądrego, Wsiewołoda i Mścisława oraz dwie córki, w tym Przedsławę. Obecnie toczy się wśród historyków dyskusja w sprawie osoby matki poszczególnych synów Włodzimierza. Po 987 roku otrzymała jako uposażenie gród Izasław. Zmarła w 1000 roku, miejsce śmierci i pochówku pozostają nieznane.

Życiorys Rogneda W 980 roku według Powieści lat minionych Włodzimierz Wielki zebrał wojska, rozpoczynając przygotowania do wojny przeciwko bratu Jaropełkowi, księciu kijowskiemu. Prawdopodobnie szukał ówcześnie sprzymierzeńców wśród sąsiadów, dlatego wysłał swatów do córki księcia połockiego Rogwołoda w celu zapewnienia sobie poparcia militarnego ze strony przyszłego teścia. Rogwołod jednak przyrzekł już Rognedę Jaropełkowi. Po przybyciu swatów od Włodzimierza książę połocki zapytał córkę, za kogo chce wyjść: Włodzimierza czy Jaropełka. Wydarzenie to, ujęte w dwóch różnych wersjach, przedstawiły Powieść lat minionych i Latopis Ławrientiewski. Autor pierwszego dzieła napisał:

Inaczej przedstawił to wydarzenie autor Latopisu Ławrientiewskiego. Historię zamążpójścia Rognedy opisał z większym dramatyzmem. W źródle pojawiło się także drugie imię Rognedy – Gorysława – nadane jej przez Włodzimierza. Całe zajście zostało odnotowane pod rokiem 1128:

Obecnie uważa się, że wydarzenie, opisane w źródle, miało miejsce między rokiem 977 a 978.

Gorysława thumb|Łosienko A.P. Włodzimierz przed Rognedą (1770) Rogneda zgodnie z Latopisem Ławrientiewskim otrzymała imię Gorysława od Włodzimierza po gwałcie na oczach rodziny. Po poślubieniu kniaziówny połockiej Włodzimierz odesłał ją nad rzekę Łybedzię, gdzie została założona osada Przedsławino, w której zamieszkałaВ год 6488 (980), w: Повесть временных лет.. Około 986 roku Włodzimierz postanowił poślubić księżniczkę bizantyjską Annę. Przed ślubem cesarz bizantyjski Bazyli II Bułgarobójca postawił Włodzimierzowi warunek przyjęcia chrztu. Aby go spełnić, Włodzimierz musiał rozwieść się ze swoimi pogańskimi żonami i odesłać nałożnice. Decyzja o rozwodzie skłoniła Rognedę do zaplanowania zamachu na życie męża (opis usiłowania mordu przedstawił Latopis Ławrientiewski pod rokiem 1128). Próba zabójstwa została jednak udaremniona. Włodzimierz nakazał żonie założyć weselne szaty i postanowił własnoręcznie pozbawić ją życia. Rogneda natomiast dała synowi, Iziasławowi, miecz ojca i pouczyła, co ma powiedzieć, gdy nadejdzie. Na widok syna z mieczem Włodzimierz pohamował gniew, lecz nie zostawił Rognedy i Iziasława w Kijowie. Odesłał ich do nowo wybudowanego zamku Izasławia.

Anastazja Dziewiętnastowieczny hagiograf, Michał Tołstoj, zawarł w swoich Opowiadaniach z historii Cerkwi ruskiej rozmowę Włodzimierza z Rognedą. Fragment, którym posłużył się Tołstoj do napisania opowiadania, pochodzi z szesnastowiecznego Latopisu TwerskiegoПолное собрание русских летописей, T. 15, Летописный сборник, именуемый Тверской летописью, s. 112..

Według Latopisu Twerskiego Rogneda złożyła śluby mnisze i przyjęła chrześcijańskie imię Anastazja. Świadkiem rozmowy Włodzimierza z Rognedą był małoletni sparaliżowany Jarosław Włodzimierzowicz. Odpowiedź Rognedy wywarła na nim tak wielkie wrażenie, że ozdrowiał. Autor Latopisu Twerskiego znał prawdopodobnie legendę o matce Jarosława, lecz nie znał jej imienia. Sugerując się dwunastowiecznymi źródłami, wymienił imię Rognedy spośród wszystkich żon Włodzimierza Wielkiego. Stąd powstały późniejsze podania, jakoby Rogneda, przyjąwszy imię Anastazji, została wysłana do wybudowanego dla niej monasteru w Izasławiu. Pochodzące z latopisu informacje nie znajdują jednak potwierdzenia w innych źródłach. Niektórzy historycy łączą dwie legendy – o zamachu na życie Włodzimierza i złożeniu ślubów zakonnych – w jedną. Uważają przy tym, że Rogneda targnęła się na życie męża po tym, jak zamierzał wydać ją za jednego ze swoich bojarów. W tym jednak przypadku reakcja małego Jarosława na decyzję Rognedy byłaby bezpodstawnaЮ. А. Заяц, Заславль в эпоху феодализма, s. 207..

Znana jest data roczna śmierci Rognedy, która przypada na rok 1000. Żaden z latopisów nie zawarł informacji o miejscu zgonu i jej pochówku. W 1866 roku przy szlaku na Mińsk w miejscu niegdysiejszego klasztoru nad rzeką Czernica znaleziono bogaty grób obity czerwoną tkaniną i zasypany piaskiem. Przypuszcza się, że było to miejsce pochówku Rognedy. Współcześnie po grobie nie pozostało śladuВ. В. Богуславский, Славянская энциклопедия. Киевская Русь – Московия, Т. 2, Н–Я, s. 252..

Dzieci Rognedy Według Powieści lat minionych Rogneda i Włodzimierz mieli czterech synów i dwie córki: Iziasława, Jarosława, Wsiewołoda, Mścisława, Przedsławę i Przemisławę. Latopis Ławrientiewski pod rokiem 1128 sugeruje, że Rogneda miała jednego syna – IziasławaЛетопись Русская по Лаврентьевскому списку, s. 57., ale wymienia czterech pod rokiem 980Летопись Русская по Лаврентьевскому списку, s. 207.. Sprzeczności w latopisach ruskich, które podają różne dane o liczbie żon Włodzimierza, ich imionach oraz liczbie dzieci, dają podstawę do ich podważenia oraz przypuszczenia, że były redagowane w czasach późniejszych. Do podania w wątpliwość informacji o potomstwie skłaniają następujące czynniki: krótki siedmioletni okres małżeństwa z Włodzimierzem, status żony, która została osiedlona poza granicami stolicy męża, trzy kolejne śluby Włodzimierza, posiadanie przez niego prawdopodobnie ośmiuset nałożnic.

Niejasności danych o potomstwie wnosi data urodzenia Jarosława. Autor Powieści lat minionych podaje, że Jaroslaw zmarł w wieku 76 lat w 1054 rokuВ год 6562 (1054), w: Повесть временных лет., toteż data urodzenia przypada na rok 978. Pod rokiem 1016 autor źródła odnotował, że Jarosław przejął tron w Kijowie w wieku dwudziestu ośmiu latВ год 6524 (1016), w: Повесть временных лет., więc powinien urodzić się w 988 roku. Wasilij Tatiszczew uważał, że autor Powieści lat minionych popełnił błąd i Jarosław w 1016 roku winien mieć trzydzieści osiem lat. W niezachowanych do dziś latopisach raskolniczym, golicyńskim i chruszczewskim, którymi historyk dysponował, Jarosław z chwilą objęcia tronu w Kijowie miał odpowiednio dwadzieścia trzy, dwadzieścia osiem i trzydzieści cztery lataВ. Н. Татищев, История Российская, T. 2, s. 74, 238 ; В. Н. Татищев, История Российская, T. 4, s. 416–417.. Według orenburskiego manuskryptu Jarosław urodził się w 972 rokuВ. Н. Татищев, История Российская, T. 2, s. 238.. W niektórych późniejszych latopisach syn Włodzimierza został wielkim księciem w wieku osiemnastu lat, co według Siergieja Sołowjowa domyślnie oznacza, że Jarosław objął władzę w Kijowie po osiemnastu latach panowania w Nowogrodzie. Po dodaniu do tej liczby dziesięciu lat panowania w Nowogrodzie i Rostowie wychodzi liczba dwadzieścia osiem wymieniona w Powieści lat minionychС. М. Соловьёв, История России с древнейших времён, T. 1, s. 311–312..

Niektórzy historycy uważają, że źródła zostały sfałszowane w XII wieku, kiedy książęta kijowscy rościli prawa do panowania w Połocku. W tym okresie obowiązek latopisania został przekazany z Ławry Peczerskiej do monasteru wydubickiego, gdzie dokonano redakcjiЮ. А. Заяц, Заславль в эпоху феодализма, s. 112..

Prawdopodobnie Iziasław był jedynym dzieckiem Rognedy. Za tą wersją przemawia kilka zdań w źródłach. Słowa, które Rogneda skierowała do Włodzimierza po zamachu, brzmiały:

Bojarzy kijowscy doradzali Włodzimierzowi, aby zapobiec mordu na Rognedzie:

W niektórych latopisach Iziasław został nazwany dziecięciem, co oznacza, że syn Rognedy w momencie zamachu na Włodzimierza miał nie więcej niż siedem lat. Biorąc pod uwagę fakt, że Rogneda próbowała dokonać zabójstwa około 986 roku, tenże mógł urodzić się na przełomie roku 978/979, 9-12 miesięcy po ślubie Włodzimierza i Rognedy.

Przypisy

Bibliografia Летопись Русская по Лаврентьевскому списку, (dostęp 22 grudnia 2009 roku). Повесть временных лет, (dostęp 22 grudnia 2009 roku). Полное собрание русских летописей, T. 15, Летописный сборник, именуемый Тверской летописью, Санкт-Петербург 1865. Толстой М. В., Рассказы из истории русской церкви, Ks. 1, (dostęp 22 grudnia 2009 roku). Богуславский В. В., Славянская энциклопедия. Киевская Русь – Московия, Т. 2, Н–Я, Москва 2001. . . Dworzaczek W., Genealogia, Warszawa 1959, (tablica 21). Соловьёв С. М., История России с древнейших времён, T. 1, Москва 1988, (dostęp 22 grudnia 2009 roku). Заяц Ю. А., Заславль в эпоху феодализма, Минск 1995. . Татищев В. Н., История Российская, T. 2, Москва 1994. Татищев В. Н., История Российская, T. 4, Москва 1994.

Kategoria:Książęta połoccy Kategoria:Urodzeni w X wieku Kategoria:Zmarli w 1000 Kategoria:Żony ruskich książąt