thumb|Tancerze, muzycy i śpiewacy flamenco na obrazie Manuela Cabrala Aguado-Bejarano Flamenco – andaluzyjska sztuka łącząca śpiew, taniec i muzykę instrumentalną, zwłaszcza gitarową. Jej trzy podstawowe składniki określa się hiszpańskimi nazwami (śpiew), (taniec) oraz (grę gitarową). Flamenco ukształtowało się z długiego współistnienia kultur Andaluzji: miejscowej, romskiej, mauretańskiej, żydowskiej, chrześcijańskiej i ludowej hiszpańskiej. W starszych ujęciach encyklopedycznych flamenco bywa opisywane jako muzyka i taniec andaluzyjskich Cyganów, czyli Gitanos, ale nowsze opracowania podkreślają, że Romowie odegrali ogromną rolę w jego rozwoju, nie będąc jednak jedynymi twórcami tej tradycji.

Do ważnych odmian, stylów lub form flamenco należą m.in. soleá, seguidilla, , , , fandango, malagueña, saeta, , , , , petenera i .

W 2010 flamenco zostało wpisane na listę reprezentatywną niematerialnego dziedzictwa kulturowego UNESCO.

Śpiew, taniec i muzyka thumb|Utwór łączący cechy soleá i bulería Najważniejszym i najstarszym wymiarem flamenco jest , czyli śpiew, który może wyrażać ból, , miłość, radość, , samotność, doświadczenie wykluczenia albo . We flamenco szczególne znaczenie ma , czyli „śpiew głęboki”, odznaczający się dramatycznym charakterem, silną ekspresją, melizmatyką, mikrotonowymi załamaniami głosu i dużym napięciem emocjonalnym. Obok niego wymienia się lżejsze lub pośrednie odmiany śpiewu, określane jako i cante intermedio, choć podział ten nie zawsze jest rozumiany identycznie.

Taniec flamenco łączy pracę rąk, dłoni i palców z ruchem tułowia oraz bardzo precyzyjną, rytmiczną pracą stóp, określaną m.in. jako lub taconeo. Występ flamenco nie jest wyłącznie odtworzeniem ustalonego układu, ponieważ ważną rolę odgrywają improwizacja, indywidualna ekspresja i reagowanie wykonawców na siebie nawzajem. W tradycji flamenco ważne jest pojęcie duende, rozumiane jako szczególny stan natchnienia, napięcia i emocjonalnej intensywności wykonania.

Muzyka flamenco jest silnie związana z rytmem, który tworzą gitara, klaskanie dłonią – , strzelanie palcami – pitos, stepowanie i uderzenia obcasami. Gitara flamenco może akompaniować śpiewowi i tańcowi, ale rozwinęła też własną technikę, obejmującą m.in. rasgueado, paseo (pasaże melodyczne) i falsety między zwrotkami śpiewu.

Historia thumb|Café cantante na fotografii wykonanej przez Historycznie flamenco rozwijało się w środowiskach ludowych i romskich południowej Andaluzji, zwłaszcza w rejonie Sewilli, Kadyksu i Jerez de la Frontera. W XIX wieku wielkie znaczenie dla popularyzacji flamenco miały , czyli lokale z muzyką i śpiewem, w których sztuka ta zaczęła przyjmować bardziej profesjonalny i sceniczny charakter. Ten rozwój przyniósł wykonawcom większą widoczność i możliwość zarobku, ale zarazem wywoływał krytykę związaną z teatralizacją, komercjalizacją i oddalaniem się od dawnych praktyk środowiskowych. W XX wieku flamenco ulegało teatralizacji i komercjalizacji, było kształtowane przez radio i film, odradzało się dzięki konkursom i festiwalom, a pod koniec stulecia wchodziło w obszar rozbudowanych form scenicznych oraz fuzji stylistycznych. Manuel de Falla i Federico García Lorca należą do postaci, które przyczyniły się do refleksji nad wartością flamenco i do prób ochrony jego głębokiej, andaluzyjskiej tradycji. Współcześnie flamenco jest zarazem sztuką lokalną, silnie związaną z Andaluzją, oraz rozpoznawalnym na świecie symbolem kultury hiszpańskiej.

Zobacz też

Międzynarodowy Festiwal Kultury Hiszpańskojęzycznej „Viva Flamenco” muzyka hiszpańska muzyka cygańska gitara flamenco

Przypisy

Kategoria:Andaluzja Kategoria:Muzyka romska Kategoria:Obiekty z listy niematerialnego dziedzictwa UNESCO Kategoria:Tańce Kategoria:Taniec w Hiszpanii Kategoria:Artykuły, które powinna mieć każda Wikipedia (poniżej 10k)