thumb|350px|Mury miejskie w Ávili thumb|350px|Mury miejskie w Carcassonne Mury miejskie – zespół murów obronnych (często wraz z innymi fortyfikacjami) otaczających dawniej miasta, chroniąc je przed atakami z zewnątrz.

Historia Początki Pierwsze mury miejskie budowano już w okresie starożytnym. Do historii przeszły mury takich miast jak Babilon, Jerycho czy Troja. Warto tu też wymienić słynne Długie Mury osłaniające Ateny podczas wojny peloponeskiej. Mury starożytnych miast greckich i Bliskiego Wschodu budowane były zazwyczaj z nieciosanych wielkich bloków kamiennych, kładzionych jeden na drugim (Mykeny) albo powstawały z cegieł łączonych zaprawą (Babilon). Mury z ciosanych kamieni łączonych zaprawą to domena epoki hellenistycznej i czasów rzymskich. Sam Rzym natomiast przez długi czas nie posiadał murów miejskich. W Europie barbarzyńskiej mury budowały plemiona celtyckie. Miały one formę drewnianego szalunku wypełnionego kamieniami i ziemią (tzw. Murus Gallicus).

Średniowiecze W średniowieczu mury były bardzo popularne – uważano, że każde większe miasto powinno je mieć. W zależności od warunków topograficznych mury miejskie otaczały miasto w całości lub tylko częściowo (przeszkody naturalne takie jak skały, rzeki i zbiorniki wodne zastępowały wówczas brakujące fragmenty muru). Wjazd do miasta zapewniały bramy. Często mury miejskie zwieńczone były przejściem obronnym z otworami strzeleckimi, niejednokrotnie przejścia te były zadaszone. Czasami mur zwieńczony był jedynie warstwą kamieni spadających w razie ataku na agresorów. Z czasem mury uzupełniano fosą, wieżami obronnymi (szczególnie bramy i narożniki), a nawet dodatkowym niższym murem zewnętrznym (międzymurze podzielone było wówczas murami poprzecznymi). Niekiedy przed bramą budowano specjalne konstrukcje obronne – barbakany. Także powstające pod miastem osady otaczano po pewnym czasie murami. Oprócz funkcji obronnej mury miejskie pełniły funkcje reprezentacyjne, co widoczne jest szczególnie w architekturze bram wjazdowych.

Czasy nowożytne Wynalezienie broni palnej pociągnęło za sobą dalsze zmiany w wyglądzie murów miejskich. W ważnych strategicznie miejscach, takich jak bramy i narożniki, budowano masywne basteje obsadzone działami. Pozostała część murów nie zapewniała jednak wystarczającej obrony przed ostrzałem artylerii. Z tego względu miasta zaczęto otaczać bastionami i sypanymi wałami ziemnymi. Umocnień tego typu nie można było tak łatwo przesunąć na zewnątrz, jak miało to miejsce w wypadku murów starego typu, niejednokrotnie rozszerzanych, a nawet budowanych na nowo. Hamowało to rozwój przestrzenny miast i przyczyniało się do zagęszczenia zabudowy wewnątrz miasta.

Większość fortyfikacji miejskich została rozebrana w XIX wieku, gdyż nie stanowiły już konkurencji dla nowoczesnej broni. A tylko utrudniały powstawanie nowych budynków. W niektórych miastach na ich miejscu zakładano parki zwane plantami (np. w Krakowie).

Miasta z zachowanymi murami (wybór) Polska

thumb|Mury miejskie w Krakowie (2020) thumb|Miejskie mury obronne w Warszawie (2011) thumb|Mury miejskie w Kamiennej Górze thumb|Mury miejskie w Kłodzku thumb|Mury w Olkuszu (rekonstrukcja) thumb|Odbudowana baszta przy murach obronnych Opola thumb|Fragment murów miejskich z dwoma basztami w Prudniku thumb|Mury obronne w Stargardzie thumb|Szydłów – mury miejskie thumb|Mury miejskie Torunia thumb|Zadaszone przejście obronne na murach miejskich Norymbergi Barlinek Bartoszyce - Brama Lidzbarska Będzin Biała Biecz Bielsko-Biała Bodzentyn Bolesławiec Bolków Brodnica (fragmenty, Brama Chełmińska i wieża Bramy Mazurskiej) Byczyna (niemal pełny obwód, dwie wieże bramne i baszta) Bystrzyca Kłodzka Chełmno (pełny obwód z ponad 20 basztami i Bramą Grudziądzką) Chojna (mury zachowane w 50% wraz z dwoma bramami i licznymi basztami) Chojnice - fragmenty murów z Bramą Człuchowską i 5 basztami Dzierżoniów Gdańsk (fragmenty z basztami i bramami) Gliwice Głogów Głogówek (niewielkie fragmenty) Gniew (odcinki pd.-zach. i pn.-zach. z basztami w niepełnej wysokości) Goleniów Golub-Dobrzyń (znaczne fragmenty z basztami) Gorzów Wielkopolski Grodków Grudziądz Iława Inowrocław (dwa niewielkie fragmenty) Jasło (fragment) Jawor Kalisz Kłodzko Kamienna Góra Kamień Krajeński Kożuchów Krapkowice Kraków (fragment odcinka północnego z Bramą Floriańską i basztami) Lębork Lidzbark Warmiński - przedbramie Bramy Wysokiej Lubań Lubin Lublin - fragmenty murów, Brama Krakowska, Brama Grodzka, Baszta tzw. Gotycka Lwówek Śląski (podwójny pierścień murów obronnych zachowany prawie w całości, dwie baszty, niemal 20 bastei i Bastion Archonattiego) Łęczyca Malbork - Brama Mariacka Mieszkowice Moryń -zachowany pełny wieniec Niemodlin Nysa (niewielkie fragmenty) Oleśnica Olkusz (niewielki fragment wraz z basztą, odbudowaną w ostatnich latach) Olsztyn (fragmenty murów miejskich z Bramą Wysoką (Górna Brama) z XIV w.) Opoczno (niewielki fragment) Opole (niewielki fragment wraz z basztą, odbudowaną w ostatnich latach) Ośno Lubuskie (mury zachowane w pełnym obwodzie, z kilkoma basztami; bramy wyburzone w XIX w.) Paczków (mury zachowane w pełnym obwodzie, z kilkoma basztami) Pasłęk Płock (niewielki fragment) Pułtusk (baszta) Poznań Prudnik (niewielki fragment i dwie baszty) Pyrzyce Racibórz Radom Rzeszów (fragment) Sandomierz Starogard Gdański Stargard Strzegom Strzelce Krajeńskie Sulechów Szydłów Świdnica Świebodzice Świecie (zachowany odcinek długości ok. 200 m z kilkoma basztami) Środa Śląska Tarnów (fragmenty i basteja) Toruń (znaczne odcinki o łącznej długości ok. 1 km, głównie od strony Wisły i wzdłuż ul. Podmurnej, trzy bramy i dziewięć baszt, w tym Krzywa Wieża) Trzcińsko-Zdrój (zachowały się mury na niemal całym obwodzie) Trzebiatów (fragmenty i baszta) Warszawa (fragmenty murów zostały wydobyte z gruzów, częściowo zrekonstruowane i odsłonięte po wojnie) Wolin Wrocław (niewielkie fragmenty i baszta) Wschowa Ziębice Złotoryja

Europa thumb|Mur Aureliana w Rzymie (2006) thumb|Mury miejskie w Tallinnie (2007) Aigues-Mortes (Francja) Awinion (Francja) Ávila (Hiszpania) Bardejów (Słowacja) Bazylea (Szwajcaria) Bellinzona (Szwajcaria) Carcassonne (Francja) Chester (Wielka Brytania) Cittadella (Włochy) Dubrownik (Chorwacja)

Fryburg (Szwajcaria) Kolonia (Niemcy) Kotor (Czarnogóra) Lewocza (Słowacja) Lukka (Włochy) Montagnana (Włochy) Norymberga (Niemcy) Provins (Francja) Quedlinburg (Niemcy) Rothenburg ob der Tauber (Niemcy) Saint-Malo (Francja) Stambuł (Turcja) Tallinn (Estonia) Toledo (Hiszpania) Visby (Szwecja) Wilno (Litwa) York (Wielka Brytania)

Ameryka thumb|Mury San Felipe de Barajas, Cartagena de Indias, Kolumbia. Cartagena de Indias (Kolumbia) Québec (Kanada)

Świat Akka (Izrael) Fez (Maroko) Hebron (Autonomia Palestyńska) Jerozolima (Izrael) Marrakesz (Maroko) Xi’an (Chiny)

Zobacz też

mur obronny twierdza

Przypisy

Miejskie