Błękitna Dywizja

thumb|Sztandar 3. batalionu Błękitna Dywizja (, ) lub 250 Hiszpańska Dywizja Ochotnicza – formacja wojskowa z okresu II wojny światowej, złożona z hiszpańskich frankistów, którzy walczyli u boku armii niemieckiej na froncie wschodnim przeciwko Armii Czerwonej w okresie od 20 lipca 1941 do 20 października 1943. Oficjalna nazwa hiszpańska formacji brzmiała Division Española de Voluntarios (Hiszpańska Dywizja Ochotnicza), w języku niemieckim 250 Infanterie Division (spanische) (250 Dywizja Piechoty (hiszpańska)).

Powstanie Po ataku Niemiec na ZSRR 22 czerwca 1941 roku działacze hiszpańskiej Falangi przystąpili do organizowania formacji wojskowej do walki u boku armii niemieckiej. Miał to być gest rewanżu za pomoc jakiej III Rzesza udzieliła Francisco Franco podczas wojny domowej w Hiszpanii wysyłając Legión Cóndor.

24 czerwca 1941 roku w centrum Madrytu miała miejsce antyradziecka manifestacja członków Falangi. Okrzyk Rusia es culpable! („Rosja jest winna”) stał się hasłem frankistów deklarujących gotowość walki z „wrogami Europy”, Rosją i „bezbożnym komunizmem”. 28 czerwca 1941 rząd Franco wezwał Hiszpanów do wstępowania w szeregi tej ochotniczej formacji. W pierwszym miesiącu zgłosiło się 70 tysięcy, z czego wybrano 18 tysięcy. Jej odpowiednikiem lotniczym była Błękitna Eskadra.

Dywizja była formowana przez Wehrmacht na poligonie Grafenwähr na mocy rozkazu z 20 lipca 1941 roku, poza falą mobilizacyjną, w XII Okręgu Wojskowym. W dniu 1 sierpnia 1941 roku ochotnicy złożyli przysięgę wierności Adolfowi Hitlerowi, Kanclerzowi III Rzeszy.

Wchodzące w skład pułków bataliony formowano we wszystkich większych miastach Hiszpanii: Madrycie, Saragossie, Sewilli, Ceucie, Valladolid, La Coruna, Burgos, Walencji i Barcelonie. Podczas werbunku zgłosiło się ok. 70 tys. ochotników, z czego wybrano 18 tysięcy. Równolegle formowano pułk artylerii, jednostki towarzyszące oraz zaplecze. Początkowo powstał problem tego jakie mundury mogą nosić żołnierze dywizji – Hiszpania nie była oficjalnie w stanie wojny z ZSRR, więc oficjalnie nie można było używać mundurów armii hiszpańskiej. Wybrnięto z problemu tworząc uniform kombinowany, składający się z błękitnej bluzy mundurowej Falangi (stąd nazwa dywizji), czerwonego beretu hiszpańskich monarchistów – karlistów i oliwkowych bryczesów z munduru hiszpańskiej Legii Cudzoziemskiej. Nieoficjalnie jednak wielu ochotników, szczególnie oficerów, nosiło zwykłe mundury wojskowe. Dowódcą dywizji został gen. Agustín Muñoz Grandes, doświadczony frankistowski dowódca z czasów wojny domowej i jednocześnie zwolennik przystąpienia Hiszpanii do wojny po stronie państw Osi.

Zdaniem publicysty historycznego Tymoteusza Pawłowskiego, organizując „Błękitną Dywizję” Franco pogłębiał przyjazne stosunki z Niemcami, które naciskały na włączenie się Hiszpanii do wojny, nie narażając się przy tym zbytnio Wielkiej Brytanii, z którą współpraca była konieczna dla zapewniania dostaw ropy naftowej, a przy tym walczył ze znienawidzonym komunizmem, dając zarazem „zajęcie” części sfrustrowanych bezczynnością weteranów wojny domowej oraz najaktywniejszym germanofilom.

Walki 13 lipca wyruszył pierwszy pociąg z ochotnikami z Madrytu do Niemiec. Niemcy wyposażyli hiszpańską dywizję w standardowy sprzęt Wehrmachtu, włącznie z umundurowaniem. Jednostka została też przemianowana na 250 Dywizję Piechoty i włączona w skład 16 Armii. Drogę na front, w rejon Nowogrodu Wielkiego żołnierze przebyli do Suwałk pociągiem, a pozostałe 1300 km pieszo, gdyż Niemcy nie dostarczyli przewidzianych dla tej dywizji ciężarówek. Oddziały Błękitnej Dywizji stacjonowały w latach 1941-1943 w miastach Suwalszczyzny, Wileńszczyzny i Grodzieńszczyzny, m.in. w Suwałkach, Sejnach i Grodnie. Żołnierze hiszpańscy, w przeciwieństwie do niemieckiego okupanta wyróżniali się swoją postawą i łagodnym stosunkiem wobec ludności ziem okupowanych (m.in. uczestniczyli w nabożeństwach z polskimi katolikami), zyskując przychylność i uznanie lokalnej ludności.

Dywizja walczyła na północy ZSRR nad rzeką Wołchow i jeziorem Ilmeń, następnie wzięła udział w blokadzie Leningradu, biorąc udział w odpieraniu radzieckiej operacji tichwińskiej w listopadzie i grudniu 1941 roku. Również pod Leningradem przyszło jej stoczyć bitwę z wielokrotnie silniejszym przeciwnikiem pod Krasnym Borem 10 lutego 1943 roku. Środkowa pozycja hiszpańskiej obrony została rozbita przez żołnierzy 63 Gwardyjskiej Dywizji Piechoty z 55 Armii co zmusiło Błękitną Dywizję do opuszczenia Krasnego Boru. Hiszpanie ponieśli ogromne straty np. w jednym z batalionów, z 835 żołnierzy, sprawnych pozostało 27. Ogółem poległo w tej bitwie 1127 Hiszpanów, a 1035 było rannych, zaginęło 91 żołnierzy. Kulminacja walk przypadła na luty 1943 roku, kiedy dowództwo nad Dywizją objął gen. Emilio Esteban Infantes. Wkrótce jednak, w związku z naciskami angielskiej i amerykańskiej dyplomacji (zażądanymi w formie ultymatywnej przez Stalina) i zmianą sytuacji międzynarodowej (coraz bardziej widoczna porażka państw Osi), Hiszpania została zmuszona do ogłoszenia pełnej neutralności i od 12 października 1943 roku rozpoczęła wycofywanie „Błękitnej” Dywizji do kraju. Ogółem przez jednostkę przewinęło się ok. 45 tys. żołnierzy, a jej straty wyniosły ok. 5 tys. poległych i ponad 8 tys. rannych. 372 żołnierzy dostało się do niewoli, z której pozostałych 286 zwolniono dopiero w 1954 roku.

Po repatriowaniu dywizji do Hiszpanii część jej żołnierzy kontynuowała walkę z Sowietami w niemieckich mundurach: najpierw jako Błękitny Legion, następnie w szeregach 28 Dywizji Ochotniczej SS „Wallonien”.

Ustanowiono specjalne medale dla członków Błękitnej Dywizji: 9 listopada 1943 – Medal za Kampanię w Rosji (przez rząd hiszpański) 3 stycznia 1944 – Medal Błękitnej Dywizji (przez niemieckie dowództwo)

Dowódcy dywizji gen. por. Agustín Muñoz Grandes 20.07.1941 – 13.12.1942; gen. por. Emilio Esteban Infantes 13.12.1942 – 20.10.1943.

Struktura organizacyjna Skład po przeorganizowaniu w Grafenwöhn: 262 pułk piechoty Pimentel 263 pułk piechoty Vierna 269 pułk piechoty Esparza

Zobacz też Błękitna Eskadra Błękitna Armia (formacja Wojska Polskiego) Synożupannyki (ukraińska formacja określana jako Błękitna Dywizja)

Przypisy

Bibliografia

Carell Paul, Operacja „Barbarossa”, Warszawa 2000, .

Haupt Werner, Army Group North. The Wehrmacht in Russia 1941–1945, b.m.w i b.m.r., .

Schramm Percy Ernst, Kriegstagebuch des Oberkommandos der Wehrmacht 8 vol., Bonn 2003, .

Linki zewnętrzne Strona Fundacji „Błękitna Dywizja” (wersja archiwalna, po hiszpańsku)

Kategoria:Dywizje piechoty III Rzeszy Kategoria:Hiszpania podczas II wojny światowej Kategoria:Oddziały wojskowe z okresu II wojny światowej Kategoria:Wojsko hiszpańskie Kategoria:Jednostki organizacyjne wojska utworzone w 1941 Kategoria:Jednostki organizacyjne wojska rozwiązane w 1943