Newag

thumb|Teren i hale Newagu (2016) Newag – polskie przedsiębiorstwo produkcyjneKRS 0000066315. specjalizujące się w produkcji zespołów trakcyjnych i lokomotyw elektrycznych oraz modernizacji lokomotyw spalinowych, dawniej również elektrycznych, i wagonów pasażerskich. Główna siedziba spółki znajduje się w Nowym Sączu. Przedsiębiorstwo kontynuuje tradycję działających od 1876 roku Warsztatów Kolei Państwowych w Nowym Sączu, które w 1952 roku przekształcono w Zakłady Naprawcze Taboru Kolejowego (ZNTK) Nowy Sącz. W latach 2008–2016 w Gliwicach znajdował się Zamiejscowy Wydział Produkcji Lokomotyw Elektrycznych. Pojazdy wyprodukowane przez Newag eksploatowane są w Polsce i we Włoszech.

Historia Lata 1876–1952 W 1876 r. w Nowym Sączu powstały Warsztaty Kolei Państwowych w Nowym Sączu, działające w ówczesnych Austro-Węgrzech jako Staatsbahn-Werkstätte Neu-Sandec i stanowiące zaplecze techniczno-remontowe dla nowo wybudowanej tarnowsko-leluchowskiej linii kolejowej, która przebiegała przez to miasto.

W latach 1880–1912 zakłady były stopniowo rozbudowywane. W czasie I wojny światowej warsztaty nie uległy zniszczeniu oraz uzyskały nową specjalność związaną z naprawą i produkcją pociągów pancernych na potrzeby armii austro-węgierskiej.

W 1918 r. zakłady wyremontowały pierwszą w odrodzonej Polsce lokomotywę parową serii 308. Do 1920 r. działalność warsztatów została rozszerzona o remonty i naprawy taboru dla przewoźników cywilnych, a w 1922 zmieniono nazwę na Warsztaty Główne I klasy Nowy Sącz. Przedsiębiorstwo, w którym zatrudnienie sięgało 1800 pracowników, podzielono na trzy wydziały: parowozowy, wagonowy i mechaniczny.

W przededniu wybuchu II wojny światowej przeprowadzono ewakuację części personelu i urządzeń warsztatowych do Stanisławowa. Po zajęciu Nowego Sącza przez Niemców zakłady rozbudowano, a w 1944 r. zatrudnienie w warsztatach wynosiło 6000 pracowników. Kilka miesięcy przed wyzwoleniem Niemcy rozebrali i wywieźli większość maszyn i urządzeń oraz zniszczyli około połowy budynków. Część narzędzi ukrytych przez pracowników na terenie warsztatów udało się uratować, dzięki czemu już w dwa tygodnie po wyzwoleniu z Niemców było możliwe ich odgruzowywanie i odbudowa oraz uruchomienie profilu naprawczego.

W 1950 r. zakłady otrzymały firmę Przedsiębiorstwo Polskie Koleje Państwowe, Warsztaty Mechaniczne Nr 3 w Nowym Sączu, a rok później zmieniono ją na Zakłady Naprawcze Parowozowo-Wagonowe Nr 3 w Nowym Sączu.

Okres ZNTK (1952–2005) W 1952 r., po wyłączeniu warsztatów ze struktur Polskich Kolei Państwowych, przekształcono je w samodzielne przedsiębiorstwo i nadano im firmę Zakłady Naprawcze Taboru Kolejowego Nowy Sącz. W latach 50 XX w. na terenie zakładu wybudowano pięć schronów Terenowej Obrony Przeciwlotniczej dla pracowników. Obecnie ta infrastruktura nie istnieje, bo wszystkie obiekty ochronne wyburzono.

W 1963 r. zakłady zostały uchwałą Rady Ministrów wytypowane do napraw taboru spalinowego, w 1966 r. przystosowano je do napraw spalinowych pojazdów trakcyjnych, a rok później rozpoczęły naprawy lokomotyw serii SM30. W czerwcu 1972 miało miejsce uroczyste pożegnanie ostatniego naprawionego parowozu TKt48-166 i w tym samym roku naprawiono pierwszą lokomotywę spalinową serii SM42. W 1977 r. rozpoczęto przygotowania do uruchomienia napraw lokomotyw serii SP42, SM48 i SM31. Zakłady były w tym okresie monopolistą w kraju w zakresie remontów parowozów wąskotorowych (których liczbę jednak w latach 70 XX w. starały się ograniczać z uwagi na małą opłacalność, co prowadziło do przyspieszonej eliminacji trakcji parowej na kolejach wąskotorowych)Bogdan Pokropiński, Parowóz wąskotorowy typu Ryś w: „Świat Kolei” nr 10/2009, s. 38..

W 1982 r. nastąpiło ponowne wcielenie zakładów do struktur PKP, a w 1991 r. znów stały się one samodzielnym przedsiębiorstwem państwowym podległym Ministerstwu Transportu. W tym samym roku w ZNTK Nowy Sącz rozpoczęto modernizacje wagonów osobowych, a do 1996 wdrożono do napraw głównych połączonych z modernizacją wszystkie typy wagonów osobowych eksploatowanych wówczas przez PKP.

6 września 1994 Minister Przekształceń Własnościowych wydał akt notarialny przekształcający zakłady w jednoosobową spółkę akcyjną Skarbu Państwa. W 1995 r. akcje spółki wniesiono do narodowych funduszy inwestycyjnych, a pakiet większościowy do X NFI Foksal.

Na początku 2001 r. ZNTK Nowy Sącz znalazły się w trudnej sytuacji finansowej związanej z ograniczoną liczbą zamówień. W czerwcu tego roku, decyzją rady nadzorczej zakładu, zmieniono jego zarząd i rozpoczęto proces restrukturyzacji. W tym samym roku oddano do eksploatacji pierwszą naprawioną lokomotywę elektryczną EU07-379. W 2003 r. akcje spółki zostały nabyte przez prywatnego inwestora oraz wdrożono system zapewniania jakości ISO 9001:2001.

W 2004 r. nastąpiło oddanie do eksploatacji pierwszego naprawionego i zmodernizowanego w ZNTK Nowy Sącz EZT serii EN57 o numerze 1806. W tym samym roku zakłady nawiązały współpracę z General Electric, co wiązało się z wyposażeniem hal produkcyjnych ZNTK w nowe urządzenia.

Newag (od 2005) thumb|Wnętrze hali Newagu (2007) thumb|Lakiernia (2016) W 2005 r. firma została zmieniona na Newag. Zbiegło się to w czasie z przekazaniem do eksploatacji pierwszego naprawionego w Nowym Sączu EZT serii EN71 oraz przekazaniem Szybkiej Kolei Miejskiej Sp. z o.o. w Warszawie nowo wyprodukowanego EZT 14WE-01. W 2007 r. przekazano LHS pierwszą zmodernizowaną lokomotywę 311D.

W 2008 r. Newag nabył pakiet większościowy akcji Zakładów Naprawczych Lokomotyw Elektrycznych Gliwice (spółka zmieniła później firmę na Newag Gliwice).

W 2009 r. pojazd 19WE otrzymał świadectwo typu. Rok później pierwsza zmodernizowana lokomotywa 16D została przekazana LHS, pierwszą lokomotywę 6Dg dostarczono PKP Cargo, SKM Warszawa otrzymał 4 pojazdy 19WE, a także wyprodukowano i dostarczono pierwsze pojazdy spalinowe serii SA137 i SA138 zamówione przez Urząd Marszałkowski Województwa Pomorskiego. W 2012 r. wyprodukowano pierwszy niskopodłogowy EZT serii 35WE należący do rodziny Newag Impuls oraz pierwszy tramwaj 126N Nevelo. W 2013 r. skład 31WE Impuls osiągnął na Centralnej Magistrali Kolejowej prędkość 211,6 km/h, ustanawiając rekord Polski dla pojazdów zaprojektowanych i wyprodukowanych wyłącznie w Polsce.

5 grudnia 2013 Newag zadebiutował na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie, przy czym w ramach debiutu sprzedano akcje stanowiące 43,47% kapitału zakładowego spółki. 1 czerwca 2015 spółka Taurus Capital Investments kupiła 53 proc. akcji, będących dotychczas własnością Bogdana Borka, Zbigniewa Jakubasa, Zbigniewa Konieczka i Wiesława Piwowara.

2 lutego 2015 zakończono proces podziału spółki zależnej (Newagu Gliwice), w ramach którego kluczowa część majątku przedsiębiorstwa, czyli aktywa związane z produkcją, naprawą, modernizacją oraz dzierżawą pojazdów szynowych, przeniesiona została na spółkę matkę (Newag), a w Gliwicach utworzony został Zamiejscowy Wydział Produkcji Lokomotyw Elektrycznych. W spółce zależnej Newag Gliwice pozostawiona została zorganizowana część przedsiębiorstwa prowadząca działalność w zakresie zarządzania majątkiem mieszkaniowym – Gliwice Property Managment.

W styczniu 2016 została oddana do użytku nowa lakiernia. W czerwcu 2016 podjęta została decyzja, że produkcja lokomotyw zostanie przeniesiona z Gliwic do Nowego Sącza.

Działalność Elektryczne zespoły trakcyjne

Newag (do 2005 ZNTK Nowy Sącz), bazując na doświadczeniach przy modernizacji EZT serii EN57 i EN71, w 2005 podjął się budowy pierwszego EZT własnej produkcji – 14WE – do którego produkcji wykorzystano części ze skasowanych EN57. 8 sztuk zostało zakupionych przez nowo powstałą SKM Warszawa, a jeden został wykorzystany jako pociąg papieski.

Pierwszym całkowicie nowym składem powstałym w Newagu był czteroczłonowy 19WE, którego 4 sztuki zakupiła SKM Warszawa. Podczas testów skład został próbnie wydłużony do 6 członów i w takiej konfiguracji otrzymał oznaczenie 20WE.

W 2011 r. rozpoczęła się produkcja trzeciego typu EZT z Newagu – 35WE Impuls. Jest to sześcioczłonowy skład, również przeznaczony dla SKM Warszawa. W grudniu 2012 ukończono produkcję pierwszego egzemplarza czteroczłonowej wersji Impulsa – 31WE. 5 takich składów zakupiły Koleje Dolnośląskie. 15 maja 2013 Newag podpisał z województwem warmińsko-mazurskim umowę na dostawę pierwszego dwuczłonowego impulsa 37WE – a 3 lipca z województwem podkarpackim na dostawę trójczłonowego impulsa 36WE. W listopadzie podpisano z Kolejami Mazowieckimi pierwszy kontrakt na 5-członowe Impulsy. 10 grudnia 2015 Newag podpisał pierwszy kontrakt na dostawę Impulsów za granicę – do Włoch, dla Ferrovie del Sud Est. Do 2022 wyprodukowano dwieście pojazdów.

Spalinowe zespoły trakcyjne

We wrześniu 2009 samorząd województwa pomorskiego ogłosił przetarg na 2- i 3-członowe spalinowe zespoły trakcyjne. Newag, chcąc wejść na nowy rynek, we współpracy z krakowskim przedsiębiorstwem EC Engineering zaprojektował takie pojazdy – odpowiednio 220M i 221M – i rozpoczął ich produkcję w lutym 2010, jeszcze przed podpisaniem 21 maja umowy z samorządem województwa pomorskiego. Pierwszy z wyprodukowanych 221M wyjechał na tory we wrześniu 2010, na targi InnoTrans w Berlinie.

W późniejszym czasie Newag sprzedał jeszcze 2 sztuki 220M województwu opolskiemu, 1 sztukę 220M województwu lubuskiemu, 1 sztukę 221M województwu śląskiemu oraz 4 sztuki 220M Przewozom Regionalnym.

18 czerwca 2013 Newag podpisał z Kolejami Mazowieckimi umowę sprzedaży jednego dwuczłonowego SZT 222M, którego od wcześniejszego 220M odróżnia, między innymi, spełnienie czterech scenariuszy zderzeniowych, wynikających z norm TSI.

3 grudnia 2013 Newag podpisał umowę z przewoźnikiem Ferrovia Circumetnea na dostawę 4 wąskotorowych SZT Vulcano, z możliwością rozszerzenie do 10 sztuk.

Tabor metra

W lutym 2011 Siemens w konsorcjum z Newagiem podpisał umowę na dostawę 35 składów Inspiro dla metra w Warszawie, z których 10 pierwszych zostało całkowicie wyprodukowanych w zakładach Siemensa w Wiedniu, a pozostałe 25 przeszło ostateczny montaż w Nowym Sączu. W latach 2011–2012, specjalnie na potrzeby tego zamówienia, Newag zbudował nową halę. Budynek ten już na etapie projektowania traktowano jako uniwersalny, dlatego poza kontraktami na tabor metra w hali tej realizowany jest finalny montaż wszystkich produkowanych pojazdów.

28 września 2015 konsorcjum Siemensa i Newagu otrzymało kolejne zamówienie na składy Inspiro, tym razem od metra w Sofii.

Lokomotywy elektryczne

W 2009 roku w gliwickim oddziale Newagu powstał pierwszy egzemplarz sześcioosiowej lokomotywy Dragon, a w 2012 roku pierwszej czteroosiowej Griffin. W 2011 roku STK zakupiło 4 Dragony, a w 2012 roku Lotos Kolej 5 sztuk lokomotyw sześcioosiowych.

W czerwcu 2016 podjęta została decyzja o przeniesieniu produkcji lokomotyw z Gliwic do Nowego Sącza. Na przełomie 2016 i 2017 r. na terenie Newagu trwała budowa nowej hali na potrzeby produkcji lokomotyw i równolegle rozpoczęta została produkcja pierwszego nowosądeckiego Dragona. W 2017 zakłady przystąpiły także do budowy pierwszego Griffina. W lipcu 2018 roku Newag zaprezentował Dragona 2 (unowocześnioną wersją Dragona), będącego pierwszą w Europie 6-osiową lokomotywą elektryczną zgodną z Technicznymi Specyfikacjami Interoperacyjności (TSI 2014).

Lokomotywy spalinowe

W 2007 roku Newag przekazał do użytku pierwsze zmodernizowane lokomotywy spalinowe: 6Dg (modernizacja lokomotywy manewrowej Ls800/6D produkowanej w Fabloku) i 311D (modernizacja lokomotywy liniowej M62 produkowanej w Ługańsku). W 2010 roku przedsiębiorstwo wykonało pierwszą modernizację manewrowo-liniowej lokomotywy TEM2, która po modernizacji otrzymuje typ 15D lub 16D (w zależności od rozstawu szyn). W okresie od lipca 2014 do maja 2015 producent wykonał dla PKP Intercity po 10 modernizacji lokomotyw typu 6D do typów 6Dl i 18D. W listopadzie 2015 Newag podpisał umową na modernizację lokomotyw M62 eksploatowanych na Ukrainie.